TÜRKİYE’DE ÇOK PARTİLİ DÖNEMDE TEK BAŞINA İKTİDAR OLAN PARTİLER (1946-2026)

Bu çalışma, Türkiye’de çok partili siyasi hayata geçişin başladığı 1946 senesinden 2026 perspektifine uzanan süreçte tek başına iktidar olan Cumhuriyet Halk Partisi, Demokrat Parti, Adalet Partisi, Anavatan Partisi ve Adalet ve Kalkınma Partisi’nin yapısal, ideolojik ve yönetimsel süreçlerini incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, siyasal iktidar ve siyasi parti kavramlarından hareketle, söz konusu partilerin iktidara geliş süreçlerini "Nereden geldi? Kimdir?, Nasıl geldi?, Ne yaptı? ve Neden gitti?" şeklindeki beş soru ekseninde analiz etmektir. Bu çerçevede, Türk siyasi hayatını şekillendiren askeri darbeler, ekonomik krizler ve değişen devlet-toplum ilişkileri bağlamında siyasi iktidarların yapısı bütüncül şekilde ortaya konulmuştur. Nitel araştırma yönteminin benimsendiği çalışmada, veri toplama tekniği olarak doküman incelemesi kullanılmıştır. Çalışmanın teorik kısmında siyasi iktidar kavramı ve siyasi partiler tanımlanmıştır. Tarihsel analiz, Cumhuriyet Halk Partisi’nin tek parti iktidarından çok partili hayata geçişe öncülük etmesiyle başlamaktadır. Ardından Demokrat Parti ve Adalet Partisi iktidarlarının merkez çevre ilişkileri ve askeri müdahaleler bağlamındaki deneyimleri ele alınmıştır. 1980 sonrası dönemde ise Anavatan Partisi, neoliberal politikalar ve dört eğilimi birleştiren sentez yaklaşımı bağlamında Türkiye’nin küresel entegrasyonundaki rolü üzerinden analiz edilmiştir. Çalışmanın son bölümünde 2002 sonrasında iktidara gelen Adalet ve Kalkınma Partisi incelenmiştir. Bu kapsamda çalışma Türkiye’de siyasi iktidarın dönüşümüne bütüncül bir çerçeve sunmaktadır.

This study examines the structural, ideological, and administrative processes of the Republican People's Party, the Democratic Party, the Justice Party, the Motherland Party, and the Justice and Development Party, which held sole power during the period spanning from 1946, when Turkey transitioned to a multi-party political system, to the 2026 perspective. The main objective of the study is to analyze the processes by which these parties came to power, based on the concepts of political power and political parties, around five questions: “Where did they come from? Who are they? How did they come to power? What did they do? And why did they leave?” Within this framework, the structure of political power has been comprehensively presented in the context of military coups, economic crises, and changing state-society relations that have shaped Turkish political life. Qualitative research methods were adopted in the study, and document analysis was used as the data collection technique. The theoretical part of the study defines the concepts of political power and political parties. The historical analysis begins with the Republican People's Party's pioneering role in the transition from single-party rule to a multi-party system. Subsequently, the experiences of the Democratic Party and the Justice Party governments in the context of center-periphery relations and military interventions are examined. In the post-1980 period, the Motherland Party is analyzed in terms of its role in Turkey's global integration in the context of neoliberal policies and a synthesis approach combining four tendencies. The final section of the study examines the Justice and Development Party, which came to power after 2002. In this context, the study provides a comprehensive framework for the transformation of political power in Turkey.