Finansal Kapsayıcılığın Gelir Eşitsizliği Üzerindeki Etkisi: Gelişmekte Olan Ülkelerde Bölgesel Bir Karşılaştırma

Öz

Bu çalışma, gelişmekte olan ülkelerde finansal kapsayıcılığın gelir eşitsizliği üzerindeki etkisini incelemekte ve bu etkinin bölgeler arasında nasıl farklılaştığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmada, 2000–2023 dönemine ait Latin Amerika, Asya, Afrika ve Orta Asya’dan seçilen 14 gelişmekte olan ülkeye ait panel veri kullanılmıştır. Finansal kapsayıcılık; banka hesabı sahipliği, krediye erişim, tasarruf oranı ve dijital finans kullanımı gibi göstergelerden oluşturulan bir kompozit endeks ile temsil edilmiştir. Gelir eşitsizliği Gini katsayısı ile ölçülmüş, ayrıca kişi başı GSYİH, eğitim düzeyi, işsizlik oranı, kamu harcamaları, enflasyon ve kentleşme oranı kontrol değişkenleri olarak modele dahil edilmiştir. Driscoll-Kraay sabit etkiler yöntemiyle yapılan analizlerde, finansal kapsayıcılığın gelir eşitsizliği üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve negatif bir etkisi olduğu bulunmuştur. Bulgular, bu etkinin bölgesel düzeyde farklılaştığını, özellikle Latin Amerika ve Afrika ülkelerinde daha belirgin olduğunu göstermektedir. Panel Granger nedensellik testi ise finansal kapsayıcılığın gelir eşitsizliğini Granger anlamında etkilediğini ortaya koymuştur. Çalışma, kapsayıcı finansal politikaların eşitsizlikle mücadelede etkili bir araç olabileceğini ortaya koyarak politika yapıcılara önemli öneriler sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Finansal Kapsayıcılık, Gelir Eşitsizliği, Kompozit Endeks, Gini Katsayısı, Gelişmekte Olan Ülkeler, Panel Veri Analizi JEL Sınıflandırması: G21, Q15

Anahtar Kelimeler

• Finansal Kapsayıcılık
• Gelir Eşitsizliği
• Kompozit Endeks
• Gini Katsayısı
• Gelişmekte Olan Ülkeler
• Panel Veri Analizi

The Impact of Financial Inclusion on Income Inequality: A Regional Comparison Among Developing Countries

Öz

This study investigates the impact of financial inclusion on income inequality across developing countries and explores how this effect varies regionally. Utilizing panel data from 14 developing countries in Latin America, Asia, Africa, and Central Asia over the period 2000–2023, the analysis employs a composite financial inclusion index constructed from indicators such as account ownership, access to credit, savings rate, and digital financial service usage. Income inequality is measured using the Gini coefficient, while GDP per capita, education level, unemployment rate, inflation, government expenditures, and urbanization rate are included as control variables. The analysis, based on the Driscoll-Kraay fixed effects estimator, reveals that financial inclusion has a statistically significant and negative effect on income inequality. The results further indicate that this effect is not uniform across regions; it is more pronounced in Latin American and African countries. Additionally, the panel Granger causality test confirms a unidirectional causal relationship from financial inclusion to income inequality. These findings suggest that promoting financial access can serve as an effective policy tool to reduce inequality. The study provides valuable insights for policymakers aiming to design regionally sensitive and inclusive financial development strategies in the developing world. Key Words: Financial Inclusion, Income Inequality, Composite Index, Gini Coefficient, Developing Countries, Panel Data Analysis JEL Classification: G21, Q15

Anahtar Kelimeler

• Financial Inclusion
• Income Inequality
• Composite Index
• Gini Coefficient
• Developing Countries
• Panel Data Analysis

Kaynakça

1. Allen, F., Demirgüç-Kunt, A., & Peria, M. S. M. (2020). Financial inclusion, women’s labor force participation, and income inequality. World Bank Economic Review, 34(3), 567-589.
2. Aslan, G., Deléchat, C., Newiak, M. M., & Yang, M. F. (2017). Inequality in financial inclusion and income inequality. International Monetary Fund.
3. Ay, G., & Yüksel, B. (2022). Dijital finansal hizmetlerin Türkiye’de gelir eşitsizliği üzerindeki rolü. Ekonomi ve Finans Araştırmaları Dergisi, 10(1), 78-95.
4. Ayyagari, M., Beck, T., & Hoseini, M. (2013). Finance and poverty: Evidence from India.
5. Banerjee, A., & Grewal, R. (2024). Education, Mobility and Inequality in Developing Economies: A Panel Data Perspective. Journal of Development Economics, 163, 102529. https://doi.org/10.1016/j.jdeveco.2024.102529
6. Barro, R. J. (2000). Inequality and Growth in a Panel of Countries. Journal of Economic Growth, 5(1), 5–32. https://doi.org/10.1023/A:1009850119329
7. Beck, T. (2013). Finance and inequality: The role of access to financial services. Review of Development Finance, 3(2), 99-110.
8. Beck, T., Demirgüç-Kunt, A., & Levine, R. (2007). Finance, inequality, and the poor. Journal of Economic Growth, 12(1), 27-49.

9. Cámara, N., & Tuesta, D. (2014). Measuring Financial Inclusion: A Multidimensional Index. BBVA Research Working Paper No. 14/26. https://www.bbvaresearch.com
10. Çakmak, E., & Demir, H. (2020). Türkiye’de finansal kapsayıcılığın gelir dağılımına etkisi: Panel veri analizi. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 36(2), 102-120.
11. Çetin, M., & Yıldırım, S. (2021). Türkiye’de finansal kapsayıcılık ve bölgesel gelir eşitsizliği. Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 4(1), 78-102.
12. Dabla-Norris, E., Kochhar, K., Suphaphiphat, N., Ricka, F., & Tsounta, E. (2021). Inflation and Inequality: Evidence from Emerging and Developing Economies. IMF Working Paper No. 21/119. International Monetary Fund. https://www.imf.org/en/Publications/WP/Issues/2021/06/02/Inflation-and-Inequality
13. Demirgüç-Kunt, A., & Klapper, L. (2013). Measuring financial inclusion: Explaining variation in use of financial services across and within countries. Brookings papers on economic activity, 2013(1), 279-340.
14. Demirgüç-Kunt, A., & Levine, R. (2007). Finance, inequality and the poor. Journal of Economic Growth, 12(1), 27–49. https://doi.org/10.1007/s10887-007-9010-6
15. Erdem, H., & Uysal, F. (2022). Türkiye’de hanehalkı borçluluğu, gelir eşitsizliği ve finansal kapsayıcılık ilişkisi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 25-49.
16. Galbraith, J. K. (2012). Inequality and Instability: A Study of the World Economy Just Before the Great Crisis. Oxford University Press.
17. Gambacorta, L., Frost, J., & Shin, H. S. (2020). The impact of digital financial services on economic inclusion and inequality. BIS Working Papers, 890.
18. Honohan, P. (2008). Cross-country variation in household access to financial services. Journal of Banking & Finance, 32(11), 2493-2500.
19. International Monetary Fund. (2023). Inclusive Finance and Macroeconomic Stability: Policy Perspectives. IMF Departmental Paper No. 2023/015. https://www.imf.org/en/Publications/Departmental-Papers-Policy-Papers/Issues/2023/09/01/Inclusive-Finance
20. Jauch, S., & Watzka, S. (2016). Financial development and income inequality: A panel data approach. Economic Modelling, 58, 163-176.
21. Kara, M., & Şahin, R. (2021). Finansal hizmetlere erişim ve ekonomik fırsatlar: Türkiye örneği. Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 9(3), 56-74.
22. Kaya, Z., & Doğan, E. (2019). Mikrofinans ve sosyal mobilite: Türkiye üzerine bir inceleme. İktisat ve Kalkınma Araştırmaları Dergisi, 7(2), 56-74.
23. Khera, P., Ng, S., Ogawa, S., & Sahay, R. (2022). Financial Inclusion in Emerging Markets: Determinants and Impacts. IMF Working Paper No. 22/111. https://doi.org/10.5089/9781513593706.001
24. Kim, J. H. (2016). A study on the effect of financial inclusion on the relationship between income inequality and economic growth. Emerging Markets Finance and Trade, 52(2), 498-512.
25. Kim, D.-H., & Lin, S.-C. (2018). Financial inclusion and income inequality: A cross-country analysis
26. Korkmaz, A. (2023). Türkiye’de finansal kapsayıcılığın sosyal mobilite üzerindeki etkisi: Ampirik bir analiz. İktisat ve Kalkınma Dergisi, 11(2), 145-168.
27. Khera, P., Ng, S., Ogawa, S., & Sahay, R. (2022). Digital financial inclusion in emerging and developing economies: A new index.
28. Loayza, N., & Rigolini, J. (2016). Informality and Poverty in Latin America. Policy Research Working Paper No. 7858. World Bank. https://doi.org/10.1596/1813-9450-7858
29. Lusardi, A., & Mitchell, O. S. (2014). The economic importance of financial literacy: Theory and evidence. Journal of Economic Literature, 52(1), 5-44.
30. OECD. (2021). Towards Pro-Inclusive Growth: Fiscal and Financial Strategies Post-COVID. OECD Economic Outlook, Volume 2021/2. https://doi.org/10.1787/eco_outlook-v2021-2-en
31. Onatunji, O. G. (2025). BRICS Ekonomilerinde Gelir Eşitsizliğinin Azaltılması için Finansal Katılımın Potansiyeli: Kurumsal Kalite Önemli mi? Küresel Yükselen Piyasa Ekonomileri Dergisi, 17(1), 49-72.
32. Park, C. Y., & Mercado, R. (2021). Financial inclusion, economic growth, and income inequality. Asian Development Review, 38(1), 1-25.
33. Philippon, T., & Reshef, A. (2018). Inequality and financial development: A comparative analysis. American Economic Review, 108(6), 1431-1471.
34. Rajan, R. G., & Zingales, L. (2003). The great reversals: The politics of financial development in the 20th century. Journal of Financial Economics, 69(1), 5-50.
35. Sarma, M. (2008). Index of Financial Inclusion. Indian Council for Research on International Economic Relations (ICRIER), Working Paper No. 215. https://icrier.org/pdf/Working_Paper_215.pdf
36. Sahay, R., Čihák, M., N'Diaye, P., Barajas, A., Mitra, S., Kyobe, A., Mooi, Y. N., & Yousefi, S. R. (2015). Financial inclusion: Can it meet multiple macroeconomic goals? IMF Staff Discussion Note No. 15/17. International Monetary Fund. https://doi.org/10.5089/9781513592823.006
37. Tiwari, R., Jose, A., & Padwardhan, V. (2023). Does Financial Inclusion Reduce Income Inequality? New Evidence from Developing Countries. Economic Modelling, 125, 106170. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2023.106170
38. Tarık, M. ve Malik, Z. (2025). NARDL Yaklaşımını Kullanarak Dijital Finansın Yoksulluk ve Gelir Eşitsizliği Üzerindeki Asimetrik Etkisi: Endonezya'dan Kanıtlar. Bilgi Ekonomisi Dergisi, 1-26.
39. UN-Habitat. (2022). Urbanization and Inclusive Growth: Integrating Spatial Planning with Economic Policy. United Nations Human Settlements Programme. https://unhabitat.org/urbanization-inclusive-growth-2022
40. Yayar, R., ve Karaca, S. S. (2014). Konut fiyatlarına etki eden faktörlerin hedonik modelle belirlenmesi: TR83 bölgesi örneği. Ege Academic Review, 14(4), 509-518.
41. World Bank. (2022). Global Financial Development Report: Financial Inclusion and Development. Health Psychology. Vol. 13, No. 5, 690-702.
42. World Bank. (2022). Global Financial Development Report 2022: Financial Inclusion for the Digital Age. Washington, DC: World Bank. https://www.worldbank.org/en/publication/gfdr