TÜRKLERDE BOZKURT SEMBOLÜNE YÜKLENEN ANLAMIN KUTSALLIK BAĞLAMINDA DÖNÜŞÜMÜ

Eda Balcı; Osman Özkul

doi:10.32705/yorumyonetim.803986

TÜRKLERDE BOZKURT SEMBOLÜNE YÜKLENEN ANLAMIN KUTSALLIK BAĞLAMINDA DÖNÜŞÜMÜ

Öz

Bu makalede bozkurdun, çeşitli rollerle geçtiği Türk destanlarından günümüze kimi zaman doğaüstü güçlerle anılması yahut aşkın bir potansiyeli barındırması nedeniyle, Türklerin tarihsel hafızasında kutsallık bağlamında taşıdığı anlam yükü incelenmiştir. Temel olarak doğaüstü güçler atfedilen mitolojik bozkurttan, özgün ve aşkın anlamlarla harmanlanmış modern zamanların siyasal eğilimlerinde sembolleşen ideolojik bozkurda kadar, tüm zamanlar için kesintisiz bir serüven takip edilmeye çalışılmıştır. Bu çalışma ile, bir kavmin etnik bir unsur olarak sahiplendiği bir sembolün, kutsallık bağlamında teorik, ideolojik, pratik kullanımı ve anlamsal karşılıklarını ortaya koyarak, daha net ve somut bir şekilde anlaşılması ve benzer çalışmalar için yönlendirici bir örnek sunulması amaçlanmıştır. Bu kapsamda kaynak taraması ile kutsallık bağlamında ele alınan veriler birbiri ile ilişkilendirilerek, Dilthey’in anlamacı yöntemine başvurularak yorumlama cihetine gidilmiştir. Türk topluluklarının kadim dönemleri, Göktürkler ve İslâm dönemi ile birlikte, yakın dönemde milliyetçi ideoloji, özelde Atatürk ve ele aldığı bozkurt sembolü, ulusçu ideoloji ve ülkücü ideolojinin bir aracı olarak bozkurdun sembolik-ideolojik anlamı irdelenmiş; elde edilen bulgulardan yola çıkılarak, dönemler itibariyle sırasıyla mitolojik / olağan, millî, (menfi); yakın dönemde tümü seküler olmak üzere, millî, etnik çağrışımlı ve etnik “bozkurt motifi” olarak tipleştirmeye gidilmiştir. Anlamacı yaklaşımın kazanımları, Dilthey’in yaklaşımında öne çıkan “tipleştirme” çabası ile bir ön şablonda özetlenerek, somut bir katkı sunulmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Akpınar, H. (2016). Kurtların Kardeşliği CKMP’den MHP’ye Ülkücü Hareketin Kısa Tarihi. İstanbul: Kamer Yayınları
Akurgal, E. (1956). Tarih İlmi ve Atatürk. Belleten Dergisi. XX/80, 571-584.
Arıt, A. N. (2018). Şamanizmde Kutsal Rehberler “Nagual Sembolizmi”. 3. Basım. İstanbul: Ray Yayıncılık
Aslan, N. (2010). Kurt Motifinin Türk Menşe Efsanelerindeki Anlamı Üzerine. Millî Folklor Dergisi. 22/87, 72-77.
Atsız, H. N. (1990). Bozkurtlar Diriliyor. İstanbul: Baysan Basım ve Yayın Sanayii A.Ş.
Aydın, M. (2013). Bilgi Sosyolojisi. 3. Basım. İstanbul: Açılımkitap Yayınevi
Aydın, M. (2015). Kurumlar Sosyolojisi. 3. Basım. İstanbul: Açılımkitap Yayınevi
Ayvazoğlu, B. (2002). Tanrıdağ’dan Hira Dağı’na Uzun İnce Yollar. T. Bora ve M. Gültekingil (Ed.). T. Bora (Cilt Ed.). Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce Cilt 4 Milliyetçilik içinde. 1. Basım. İstanbul: İletişim Yayınları, 2002, 541-583.

Çobanoğlu, Ö. (2003). Türk Halk Kültüründe Memoratlar ve Halk İnançları. 1. Basım. Ankara: Akçağ Yayınları
Çoruhlu, Y. (2002). Türk Mitolojisinin Anahatları. 1. Basım. İstanbul: Kabalcı Yayınevi
Deliorman, A. (2009). Türk Kültüründe Bozkurt. 1. Basım. İstanbul: Bayrak Basım/Yayım/Tanıtım
Dikici, M. (2005). Türklerde İnançlar ve Din. 1. Basım. Ankara: Akçağ Yayınları
Duman, M. (2012). Bozkurttan Hızır’a Türk Halk Anlatmalarında Kılavuz. Millî Folklor Dergisi. 24/96, 190-201.
Durkheim É. (2011). Dini Hayatın İlkel Biçimleri. F. Aydın (çev.), 2. Basım. Ankara: Eskiyeni Yayınları
Esin, E. (1980). Böri II. Birinci Millî Türkoloji Kongresi tebliğler (06-09 Şubat 1978) içinde. İstanbul: İ. Ü. Edebiyat Fakültesi Türkiyat Enstitüsü ve Kervan Yayınları işbirliği ile, 419-452.
Göka, E. (2006). Türk Grup Davranışı. Ankara: Aşina Kitaplar-Turmaks Yayıncılık
Göka, E. (2011). Türklerin Psikolojisi Tarihin Ruhumuzda Bıraktığı İzler. 4. Basım. İstanbul: Timaş Yayınları
Gökalp, Z. (2007). Türk Medeniyeti Tarihi. Y. Toker (sadeleştiren), İstanbul: Toker Yayınları
Güneş, K. (2010). İslâm Düşüncesinde Kutsallık. 1. Basım. İstanbul: İnsan Yayınları
Kalafat, Y. (2012). Türk Kültürlü Halklarda Mitler. Ankara: Berikan Yayınevi
Kirman, M. A. (2011). Din Sosyolojisi Terimleri Sözlüğü. 2. Basım. İstanbul: Rağbet Yayınları
Oral, M. (2015). Türk Ulusunun İnşası Ortak Tarih Söylemi. 1. Basım. İstanbul: Yeni İnsan Yayınevi
Ögel, B. (1988). Türkler’de Semavi Kurtlar. Türk Dünyası Tarih Dergisi. C.3, Sayı:13, 2-7.
Ögel, B. (1998). Türk Mitolojisi Kaynakları ve Açıklamaları ile Destanlar. Cilt 1. 3. Basım. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları
Ögel, B. (2014). Türk Mitolojisi (Kaynakları ve Açıklamaları ile Destanlar). Cilt II. 5. Basım. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları
Özdoğan, G. G. (2015). “Turan”dan “Bozkurt”a Tek Parti Döneminde Türkçülük (1931-1946). 4. Basım. İstanbul: İletişim Yayınları
Özlem, D. (2019a). Bilim Felsefesi. 4. Basım. İstanbul: Notos Kitap Yayınevi
Özlem, D. (2019b). Kültür Bilimleri ve Kültür Felsefesi. 3. Basım. İstanbul: Notos Kitap Yayınevi
Özlem, D. (2017). Max Weber’de Bilim ve Sosyoloji. 1. Basım. İstanbul: Notos Kitap Yayınevi
Smith, A. (2017). Etno-Sembolizm ve Milliyetçilik. B. F. Çallı (çev.), 1. Basım. İstanbul: Alfa Basım Yayım (orijinal baskı tarihi 2009)
Smith, A. D. (2016). Millî Kimlik. B. S. Şener (çev.), 8. Basım. İstanbul: İletişim Yayınları
Tannenbaum, D. G. ve D. Schultz. (2006). Siyasȋ Düşünce Tarihi Filozoflar ve Fikirleri. F. Demirci (çev.), Ankara: Adres Yayınları (orijinal baskı tarihi 1998)
Türkkan, R. O. (05 Mart 1942). Bozkurtçunun Amentüsü. Bozkurt Dergisi. C. 2, Sayı: 1, s. 6.
Ünal, T. (1994). Türklüğün Sembolü Bozkurt. İstanbul: Hamle Basın Yayın
Yıldız, A. (2010). “Ne Mutlu Türküm Diyebilene” Türk Ulusal Kimliğinin Etno-Seküler Sınırları (1919-1938). 4. Basım. İstanbul: İletişim Yayınları

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sosyoloji

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Eda Balcı ^*
0000-0001-5994-0417
Türkiye

Osman Özkul
0000-0002-0418-7007
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Nisan 2021

Gönderilme Tarihi

2 Ekim 2020

Kabul Tarihi

2 Aralık 2020

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Cilt: 9 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.32705/yorumyonetim.803986

IZ

https://izlik.org/JA48MB44CJ

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Balcı, E., & Özkul, O. (2021). TÜRKLERDE BOZKURT SEMBOLÜNE YÜKLENEN ANLAMIN KUTSALLIK BAĞLAMINDA DÖNÜŞÜMÜ. Yorum Yönetim Yöntem Uluslararası Yönetim Ekonomi ve Felsefe Dergisi, 9(1), 37-48. https://doi.org/10.32705/yorumyonetim.803986

AMA

1.Balcı E, Özkul O. TÜRKLERDE BOZKURT SEMBOLÜNE YÜKLENEN ANLAMIN KUTSALLIK BAĞLAMINDA DÖNÜŞÜMÜ. Yorum-Yönetim-Yöntem (JIMM). 2021;9(1):37-48. doi:10.32705/yorumyonetim.803986

Chicago

Balcı, Eda, ve Osman Özkul. 2021. “TÜRKLERDE BOZKURT SEMBOLÜNE YÜKLENEN ANLAMIN KUTSALLIK BAĞLAMINDA DÖNÜŞÜMÜ”. Yorum Yönetim Yöntem Uluslararası Yönetim Ekonomi ve Felsefe Dergisi 9 (1): 37-48. https://doi.org/10.32705/yorumyonetim.803986.

EndNote

Balcı E, Özkul O (01 Nisan 2021) TÜRKLERDE BOZKURT SEMBOLÜNE YÜKLENEN ANLAMIN KUTSALLIK BAĞLAMINDA DÖNÜŞÜMÜ. Yorum Yönetim Yöntem Uluslararası Yönetim Ekonomi ve Felsefe Dergisi 9 1 37–48.

IEEE

[1]E. Balcı ve O. Özkul, “TÜRKLERDE BOZKURT SEMBOLÜNE YÜKLENEN ANLAMIN KUTSALLIK BAĞLAMINDA DÖNÜŞÜMÜ”, Yorum-Yönetim-Yöntem (JIMM), c. 9, sy 1, ss. 37–48, Nis. 2021, doi: 10.32705/yorumyonetim.803986.

ISNAD

Balcı, Eda - Özkul, Osman. “TÜRKLERDE BOZKURT SEMBOLÜNE YÜKLENEN ANLAMIN KUTSALLIK BAĞLAMINDA DÖNÜŞÜMÜ”. Yorum Yönetim Yöntem Uluslararası Yönetim Ekonomi ve Felsefe Dergisi 9/1 (01 Nisan 2021): 37-48. https://doi.org/10.32705/yorumyonetim.803986.

JAMA

1.Balcı E, Özkul O. TÜRKLERDE BOZKURT SEMBOLÜNE YÜKLENEN ANLAMIN KUTSALLIK BAĞLAMINDA DÖNÜŞÜMÜ. Yorum-Yönetim-Yöntem (JIMM). 2021;9:37–48.

MLA

Balcı, Eda, ve Osman Özkul. “TÜRKLERDE BOZKURT SEMBOLÜNE YÜKLENEN ANLAMIN KUTSALLIK BAĞLAMINDA DÖNÜŞÜMÜ”. Yorum Yönetim Yöntem Uluslararası Yönetim Ekonomi ve Felsefe Dergisi, c. 9, sy 1, Nisan 2021, ss. 37-48, doi:10.32705/yorumyonetim.803986.

Vancouver

1.Eda Balcı, Osman Özkul. TÜRKLERDE BOZKURT SEMBOLÜNE YÜKLENEN ANLAMIN KUTSALLIK BAĞLAMINDA DÖNÜŞÜMÜ. Yorum-Yönetim-Yöntem (JIMM). 01 Nisan 2021;9(1):37-48. doi:10.32705/yorumyonetim.803986

Cited By

Revitalizing Turkish Mythological Elements through Artificial Intelligence Applications in Graphic Design: A Case Study on Midjourney

International Scientific and Vocational Studies Journal

https://doi.org/10.47897/bilmes.1400144