TANPINAR’IN MAHUR BESTE’SİNDE İKİ KARAKTER, İKİ YÖNTEM: İSMAİL MOLLA VE SABRİ HOCA ÜZERİNDEN BİR DİN VE KÜLTÜR EĞİTİMİ ANALİZİ

Bu çalışma, Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Mahur Beste romanında, çökmekte olan bir medeniyetin kültürel aktarım ve eğitim buhranını, İsmail Molla ve Sabri Hoca karakterleri üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi, yorumsamacı (hermeneutik) metin analizi ve karşılaştırmalı analiz desenleri kullanılmıştır. Analiz, karakterlerin “imkanlar” ve “tercihler” ekseninde temsil ettiği iki hasım epistemolojiyi ve zihniyet dünyasını incelemektedir. Elde edilen somut bulgulara göre; İsmail Molla, yüksek sosyal ve kültürel sermayesiyle kültürü organik bir kendiliğinden özümsenme yoluyla aktaran “estetik-aristokrat” modeli temsil etmekte; ancak bu yöntemin kendi oğlu Behçet Bey üzerinde başarısız olması, geleneksel habitus aktarımının yeni mizaçlar ve modernleşme krizleri karşısındaki yetersizliğini kanıtlamaktadır. Karşı kutupta yer alan Sabri Hoca ise medeniyetin iflasını teşhis eden nesnelci/modernist bir “eleştirel-politik eğitim” modelini simgeler; fakat toplumsal ve maddi imkanlardan (sermayeden) yoksun oluşu, onun teorik eleştirisini pratik eylemden mahrum bırakarak trajik bir ümitsizlik söylemine mahkûm etmiştir. Sonuç olarak roman, eskinin yaşanarak aktarılma yönteminin işlevsizleştiği, yeninin ise eleştirel düzeyde kurulma yönteminin olgunlaşmadığı bir yöntemsizlik ve medeniyet buhranını tasvir eder. Atiye Hanım karakteri, bu iki dünya arasındaki trajik sentez arayışının simgesidir.

This study aims to examine the cultural transmission and educational crisis of a collapsing civilization in Ahmet Hamdi Tanpınar’s novel Mahur Beste through the characters of İsmail Molla and Sabri Hoca. The study employs qualitative research methods, specifically document analysis, hermeneutic text analysis, and comparative analysis. The analysis investigates two opposing epistemologies and mentalities represented by the characters within the framework of their “opportunities” and “choices”. According to the concrete findings obtained: İsmail Molla represents an “aesthetic-aristocratic” model that transmits culture through organic “osmosis” by utilizing his high social and cultural capital; however, the absolute failure of this method on his own son, Behçet Bey, proves the inadequacy of traditional habitus transmission in the face of new temperaments and modernization crises. On the opposite pole, Sabri Hoca symbolizes an objectivist/modernist “critical-political education” model that diagnoses the bankruptcy of the civilization; yet, his lack of social and material opportunities (capital) condemns his theoretical critique to inaction and a discourse of tragic despair. In conclusion, the novel depicts a methodological and civilizational crisis where the old method of experiential transmission has become dysfunctional, and the new method of critical establishment has not yet matured. The character of Atiye Hanım stands as the symbol of the tragic search for synthesis between these two worlds.