Türk ve Alman Ceza Hukukunda Aile Hukukundan Doğan Bakım, Eğitim ve Destek Yükümlülüğünün İhlali Suçu

Öz

Bu çalışmada Türk Ceza Kanunu’nun 233/1 hükmü ile Alman Ceza Kanunu’nun § 170/1 ve § 171 hükümlerini karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Türk hukukunda aile hukukundan doğan yükümlülüklerin ihlali tek bir madde altında düzenlenmiş olup, bakım, eğitim ve destek yükümlülükleri seçimlik hareketli ve soyut tehlike suçu kapsamında korunmaktadır. Buna karşılık Alman Ceza Kanunu’nda nafaka yükümlülüğünün ihlali (§ 170/1 StGB) ile çocukların ve gençlerin bakım ve eğitim yükümlülüklerinin ihlali (StGB § 171) ayrı suç tipleri altında düzenlenmiştir. Bu ayrım, hem korunan hukuki değerleri daha belirgin kılmakta hem de ceza sorumluluğunun sınırlarını daha açık şekilde çizmektedir. Çalışmada, her iki sistemin benzerlikleri ve farklılıkları ortaya konulmuş, özellikle Türk Ceza Kanunu’nda düzenlemenin belirsizlik doğuran yönleri eleştirel olarak incelenmiştir. Alman hukukundaki somut tehlike şartının, ceza hukukunun “ultima ratio” ilkesi ile uyumlu olduğu, buna karşılık Türk hukukunda soyut tehlike suçunun geniş kapsamlı ve belirsiz bir yapı arz ettiği sonucuna varılmıştır. Çalışmada Türk hukukunda aile hukukundan doğan yükümlülüklerin ihlali suçunun, Alman hukukundaki nafaka yükümlülüğünün açıkça hükme eklenmesi ve ceza sorumluluğu için somut tehlike şartının aranması yönünde öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Bakım Eğitim ve Destek Olma Yükümlülüğünün İhlali
• Nafaka Yükümlülüğünün İhlali
• Soyut ve Somut Tehlike Suçu
• Aile Hukuku
• Ailenin Korunması

The Crime of Breach of the Duty of Care, Education and Support Arising from Family Law in Turkish and German Criminal Law

Öz

This study provides a comparative analysis of Article 233/1 of the Turkish Criminal Code and Sections 170/1 and 171 of the German Criminal Code. In Turkish law, the violation of family law obligations is regulated under a single provision, where obligations of care, education, and support are protected as alternative acts within the framework of an abstract endangerment offence. In contrast, the German Criminal Code regulates the violation of the maintenance obligation (StGB § 170/1) and the violation of care and educational duties towards children and young persons (StGB § 171) as separate offence types. This distinction not only clarifies the protected legal interests but also defines the boundaries of criminal liability more explicitly. The study identifies the similarities and differences between the two systems, critically examining the ambiguous aspects of the Turkish provision. It concludes that the requirement of concrete endangerment in German law is more consistent with the principle of criminal law as ultima ratio, whereas the Turkish regulation, as an abstract endangerment offence, presents a broader and less precise framework. Accordingly, the study proposes reforms in Turkish law, suggesting that the offence of violating family law obligations should explicitly include the maintenance obligation, and that criminal liability should be contingent upon the existence of concrete endangerment, in line with the German model.

Anahtar Kelimeler

• Violation of Care Education and Support Obligations
• Breach of Maintenance Obligation;
• Abstract and Concrete Endangerment Offence
• Family Law
• Breach of Maintenance Obligation; Abstract and Concrete Endangerment Offence; Family Law; Protection of the Family

Kaynakça

1. Altunkaş A, ‘Türk Ceza Kanunu’nda Aile Hukukunda Kaynaklanan Yükümlülüğün İhlali’ (2017) 5(2) Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 15-56.
2. Artuk M.E, Gökcen A, Alşahin M.E ve Çakır K, Ceza Hukuku Genel Hükümler (16. Baskı, Adalet Yayınevi 2022).
3. Aytekin İnceoğlu A ve İnceoğlu M.M, ‘Aile Hukukundan Kaynaklanan Yükümlülüğün İhlali Suçları’ (2012) 9(2) Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Duygun Yarsuvat’a Armağan 349-386.
4. Bayraktar K ve Eroğlu F, ‘Aile İçi Şiddete İlişkin Ceza Kanunu Çerçevesinde Genel Bir İnceleme’ (2011) 9(2) Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 63-112.
5. Bayraktar K, Evik V.S, Kangal ZT, Memiş Kartal P, Yıldız A.K, Zafer H, Akyürek G, Aksoy Retornaz E, Bostancı Bozbayındır G, Evik A.H, Altunç S, Aytekin İnceoğlu A ve Eroğlu F, Özel Ceza Hukuku-Cilt VII- Genel Ahlaka Karşı Suçlar ve Aile Düzenine Karşı Suçlar, (On İki Levha Yayıncılık 2020 (On İki Levha Yayıncılık 2021).
6. Bosch N ve Schittenhelm U, ‘StGB § 170’ ve ‘StGB § 171’ içinde Eisele J (ed.) Tübinger Kommentar Strafgesetzbuch (31. Auflage, C.H.Beck 2025).
7. Bozbayındır A.E, Türk ve Mukayeseli Ceza Hukukunda Olası Kast Kavramı ve Sınırları (Adalet Yayınevi, 2018).
8. Dural M, Oğuz T ve Gümüş M.A, Türk Özel Hukuku-Cilt III Aile Hukuku (Filiz Kitabevi 2025).

9. Frommel M ve Schramm E, ‘StGB § 170’ ve ‘StGB § 171’ içinde Kindhäuser U, Neumann U, Paeffgen H ve Saliger F (eds.) Nomos Kommentar-Strafgesetzbuch, BT (6. Auflage, Nomos 2023).
10. Geisler C, Die strafrechtliche Behandlung von Eltern minderjähriger Täter-Strafbares Unterlassen im Rahmen der unechten Unterlassungsdelikte und § 171 StGB (Doktora Tezi, Georg-August-Universität Göttingen 2003).
11. Heuchemer M ve von Heintschel-Heinegg B, ‘StGB § 171’, içinde von Heintschel-Heinegg B ve Kudlich H, Beck’scher Online Kommentar-StGB (66. Auflage, C.H. Beck 2025).
12. Höhne L, Die Verletzung der Unterhaltspflicht gemäß § 170 I StGB (Duncker & Humblot 2024).
13. Kindhäuser U ve Hilgendorf E, Strafgesetzbuch Lehr- und Praxiskommentar (10. Auflage, Nomos 2025).
14. Koca M ve Üzülmez İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (17. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2024).
15. Lackner K, Kühl K ve Heger M, ‘StGB § 170’ ve ‘StGB § 171’, Strafgesetzbuch Kommentar (30. Auflage, C.H.Beck 2023).
16. Nuhoğlu A., Aile Düzenine Karşı Suçlar (Beta 2009).
17. Osman Yaşar, Hasan Tahsin Gökcan ve Mustafa Artuç, Türk Ceza Kanunu-Cilt 5 (Adalet Yayınevi, 2010).
18. Özbek V.Ö, Doğan K, Meraklı S, Bacaksız P ve Başbüyük İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (15. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2024).
19. Özgenç İ, Türk Ceza Hukuku (20. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2024).
20. Ritscher C, ‘StGB § 170’ ve ‘StGB § 171’ içinde Schäfer J (ed.) Münchener Kommentar zum StGB, Band 3 (5. Auflage, C.H.Beck 2025).
21. Uçar M.A, Aile İçi Şiddet ve Aile Koruma Yasası (Yetkin Yayınları 2003).
22. von Heintschel-Heinegg B, ‘StGB § 170’, içinde von Heintschel-Heinegg B ve Kudlich H, Beck’scher Online Kommentar-StGB (66. Auflage, C.H. Beck 2025).
23. Wiedner S, ‘StGB § 170’ ve ‘StGB § 171’ içinde Cirener G, Radtke H, Saan R.R, Rönnau T ve Schluckebier W (eds.) Leipziger Kommentar Strafgesetzbuch, Band 9 (13. Auflage, De Gruyter 2022).
24. Yılmaz B.I, Türk Ceza Kanununda Aile Hukukundan Kaynaklanan Yükümlülüğün İhlali (Beta 2012).
25. Zafer H, ‘Aile Hukukundan Kaynaklanan Yükümlülüğün İhlali Suçu (TCK m. 233)’ (2009) 8(2) Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 109-149.