Araştırma Makalesi

KÜRESEL SAĞLIK HUKUKUNUN YENİ AYGITI: DSÖ PANDEMİ ANLAŞMASI

Cilt: 23 Sayı: 2 15 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN

KÜRESEL SAĞLIK HUKUKUNUN YENİ AYGITI: DSÖ PANDEMİ ANLAŞMASI

Öz

Bu çalışmanın temel konusu COVID-19 pandemisinin küresel sağlık yönetiminde açığa çıkardığı yapısal zafiyetler, eşitsizlikler ve hak ihlalleri sonucunda oluşturulan ve 20 Mayıs 2025 tarihinde kabul edilen DSÖ Pandemi Anlaşması’nın hazırlık süreci, düzenlemeleri ve küresel sağlık ile sağlık hakkı bağlamındaki muhtemel etkileridir. Anlaşma “Tek Sağlık", "Tüm Devlet-Tüm Toplum" yaklaşımı, eşitlik, insan hakları ile küresel iş birliği ve dayanışma gibi ilkeleri temel kabul etmiştir. Ayrıca Patojenlere Erişim ve Faydaların Paylaşımı (PABS) sistemi, Küresel Tedarik Zinciri ve Lojistik Ağı (GSCL) ve Koordinasyon Finans Mekanizması gibi temel hukuki mekanizmalar öngörmektedir. Anlaşma tarafları ve DSÖ’nün oluşturulan mekanizmalar kapsamındaki yükümlülüklerinin yanında küresel sağlık adaletine ve sağlık hakkının ulusal ve küresel düzeyde güçlendirilmesine yönelik birtakım yükümlülükler yer almaktadır. Çalışmada Anlaşma’nın sağlık hakkını ulusal ve küresel düzeyde güçlendirme potansiyeli değerlendirilirken uygulamasına ilişkin belirsizlikler temelli eleştiriler de tartışılmaktadır. Ayrıca çalışmada Türkiye’nin Anlaşma’ya taraf olmasının yerli üretim kapasitesini geliştirme, sağlık sisteminin direncini artırma ve küresel sağlık adaletine katkı sağlama açısından taşıdığı önem vurgulanmakta ve nihayetinde sağlık hakkının yerine getirilmesine yönelik muhtemel etkisi değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. BEKTAŞ, Sezercan, “Uluslararası Hukuk Ekseninde Devletlerin İleri Sürdüğü Viral Egemenlik İddiasının Değerlendirilmesi”, İstanbul Hukuk Mecmuası, cilt.79, s.4., ss.1421-1443, 2021.
  2. BONDANDY, Armin von, VİLLAREAL, Pedro A., “International Law on Pandemic Response: A first stocktaking in light of the coronavirus crisis”, MPIL Research Paper Series, No:2020-07.
  3. Committee for the Coordination of Statistical Activities, How COVID-19 is changing the world:a statistical perspective-Volume II, 2020, https://unstats.un.org/unsd/ccsa/documents/covid19-report-ccsa_vol2.pdf#page=7.00, E.T.:17.03.2026.
  4. DE MESQUITA, Judith Bueno, FORMAN, Lisa, “Global Health Norms: Human Rights, Equity and Social Justice in Global Health”, Global Health Law & Policy, Gostin, Lawrence O./ MEIER, Benjamin Mason, (editörler), Oxford University Press, USA, 2023.
  5. DE MESQUITA, Judicth Bueno, KAPILASHRAMI, Anuj, MEIER, Benjamin Mason, ” Strengthening Human Rights in Global Health Law: Lessons from the COVID-19 Response”, Journal of Law, Medicine & Ethics, 49, s.s. 328-331.
  6. GOSTIN, Lawrence O., “The pandemic treaty: a grand global social bargain”, Nature Medicine, Vol.30, 2024, s.2112.
  7. GOSTIN, Lawrence O., MEIER, Benjamin Mason, STOCKING Barbara, “Developing an Innovative Pandemic Treaty to Advance Global Health Security” The Journal of Law, Medicine & Ethics, c. 49, 2021, ss.503-508.
  8. GOSTIN, Lawrence O., HABIBI, Roojin, MEIER, Benjamin Mason, “Has Global Health Law Risen To Meet The Covıd-19 Challenge? Revisiting The International Health Regulations To Prepare For Future Threats”, The Journal Of Medicine And Ethics, June, 2020.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Tıbbi ve Sağlık Hukuku, Hukuk (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

15 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

24 Mart 2026

Kabul Tarihi

12 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 23 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Türkoğlu, E. (2026). KÜRESEL SAĞLIK HUKUKUNUN YENİ AYGITI: DSÖ PANDEMİ ANLAŞMASI. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 23(2), 1045-1100. https://doi.org/10.63117/yuhfd.1915526
AMA
1.Türkoğlu E. KÜRESEL SAĞLIK HUKUKUNUN YENİ AYGITI: DSÖ PANDEMİ ANLAŞMASI. YÜHFD. 2026;23(2):1045-1100. doi:10.63117/yuhfd.1915526
Chicago
Türkoğlu, Esra. 2026. “KÜRESEL SAĞLIK HUKUKUNUN YENİ AYGITI: DSÖ PANDEMİ ANLAŞMASI”. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 23 (2): 1045-1100. https://doi.org/10.63117/yuhfd.1915526.
EndNote
Türkoğlu E (01 Haziran 2026) KÜRESEL SAĞLIK HUKUKUNUN YENİ AYGITI: DSÖ PANDEMİ ANLAŞMASI. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 23 2 1045–1100.
IEEE
[1]E. Türkoğlu, “KÜRESEL SAĞLIK HUKUKUNUN YENİ AYGITI: DSÖ PANDEMİ ANLAŞMASI”, YÜHFD, c. 23, sy 2, ss. 1045–1100, Haz. 2026, doi: 10.63117/yuhfd.1915526.
ISNAD
Türkoğlu, Esra. “KÜRESEL SAĞLIK HUKUKUNUN YENİ AYGITI: DSÖ PANDEMİ ANLAŞMASI”. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 23/2 (01 Haziran 2026): 1045-1100. https://doi.org/10.63117/yuhfd.1915526.
JAMA
1.Türkoğlu E. KÜRESEL SAĞLIK HUKUKUNUN YENİ AYGITI: DSÖ PANDEMİ ANLAŞMASI. YÜHFD. 2026;23:1045–1100.
MLA
Türkoğlu, Esra. “KÜRESEL SAĞLIK HUKUKUNUN YENİ AYGITI: DSÖ PANDEMİ ANLAŞMASI”. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, c. 23, sy 2, Haziran 2026, ss. 1045-00, doi:10.63117/yuhfd.1915526.
Vancouver
1.Esra Türkoğlu. KÜRESEL SAĞLIK HUKUKUNUN YENİ AYGITI: DSÖ PANDEMİ ANLAŞMASI. YÜHFD. 01 Haziran 2026;23(2):1045-100. doi:10.63117/yuhfd.1915526