Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuruda İkincillik İlkesi ve “Süper Temyiz” Söylemi: Kavramsal Bir Eleştiri

Öz

Türk hukuk doktrininde Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru yolundaki rolünü tanımlarken kullanılan, neredeyse sloganlaşmış bir ifade bulunmaktadır: “Anayasa Mahkemesi bir süper temyiz mahkemesi değildir.” Son yıllarda bu söylem, diğer yüksek yargı organları ve bazı siyasi aktörler tarafından AYM'nin yetkilerini sınırlamaya ve verdiği ihlal kararlarının meşruluğunu zedelemeye yönelik politik bir araç olarak kullanılmaktadır. Bu makale, süper temyiz söylemini eleştirel bir perspektifle ele almaktadır. Makale süper temyiz ve onunla bağlantılı olarak öne sürülen ikincillik kavramlarının gerçek anlamlarını inceleyerek bu kavramlara ilişkin yaygın yanlış anlamaları tartışmaktadır. İkincillik ilkesinin tali olmak anlamına gelmediği, aksine son sözün AYM'de olduğu vurgulanmaktadır. Bu yasağın ve ilkenin çizdiği sınırlar ele alındıktan sonra çalışma, AYM’nin bariz takdir hatası ve açık keyfîlik hâllerinde yaptığı istisnai incelemelerin niteliğini de tartışmaya açmaktadır. Zira bu iki hâlin süper temyiz mahkemesi gibi davranmak mı olmadığı, yoksa davranmama yasağının istisnası mı olduğu belirsizdir. Başka bir deyişle AYM’nin bariz takdir hataları ve açık keyfîlik hâllerinde yaptığı denetim kanun yolu denetimi niteliğinde mi olmadığı için mümkündür? Yoksa kanun yolu denetimi niteliğindedir ancak kanun yolu denetimi yapmama yasağı bu iki hâli kapsamamakta mıdır? Çalışmada, AYM’nin bu istisnayı uyguladığı kararlardan da yola çıkarak, ikinci görüş benimsenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Anayasa Mahkemesi
• bireysel başvuru
• süper temyiz mahkemesi
• ikincillik ilkesi
• bariz takdir hatası

The Principle of Subsidiarity and the “Super-Appellate” Rhetoric in Individual Applications to the Constitutional Court: A Conceptual Critique

Öz

In Turkish legal doctrine, there is a phrase that has almost become a nearly slogan-like expression when defining the role of the Constitutional Court in the individual application process: “The Constitutional Court is not a super-appeals court.” In recent years, this rhetoric has been used by other high judicial bodies and certain political actors as a political tool to limit the Constitutional Court’s powers and delegitimize its violation rulings. This article examines that statement from a critical perspective. By analyzing the true meanings of the concepts of “subsidiarity” and “super-appeal,” the article discusses common misunderstandings regarding these concepts. It emphasizes that the principle of subsidiarity does not imply being subordinate; rather, the final say lies with the Constitutional Court. After examining the boundaries set by this prohibition and the principle, the paper also discusses the nature of the AYM’s reviews in cases of manifest errors of appreciation and clear arbitrariness. This is because it remains unclear whether these two situations constitute an exception to acting as a super-appeal court, or the prohibition against acting as a super-appeal court. In other words, are manifest errors and clear arbitrariness not matters to be reviewed in the process of legal remedies, or are they matters to be reviewed in the process of legal remedies but the prohibition does not apply to them? In this study, drawing on the Constitutional Court’s decisions applying this exception, the latter view is adopted.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Constitutional Court
• individual applications
• super-appellate court
• subsidiarity principle
• manifest error of appreciation

Kaynakça

1. ALGAN CANSEVEN, Hazal (2024). Ceza Muhakemesinde Kanun Yoluna Başvuru Hakkı, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık.
2. ALPASLAN, Mehmet Emin (2023). Anayasa Mahkemesi'ne Bireysel Başvuru ve Kararların Medeni Usul Hukukuna Etkileri, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık.
3. ALYANAK, Servet (2024). "AYM'ye Yapılan Bireysel Başvuruda İhlalin Varlığıyla Kabul Edilebilirlik Arasında Gri Alan Olarak 'Açıkça Dayanaktan Yoksunluk' Kriterinin AİHM İçtihadı Çerçevesinde Analizi", Ankara Barosu Dergisi, C. 82., S. 1., ss. 1-40.
4. ARIBAŞ, Nazlı Nalci (2015). "İngiltere ve Fransa'da Merkez – Yerel İlişkilerini Y erellik (Subsidiarity) İlkesi Üzerinden Karşılaştırmak", Akademik Yaklaşımlar Dergisi, C. 6., S. 1., ss. 1- 17.
5. ATASAYAN, M. Gözde (2014). "YORUM: Anayasa Mahkemesi'nin Anayasa Şikâyeti Kararlarının Usuli Açıdan Değerlendirmesi", Anayasa Hukuku Dergisi, C. 3., S. 5., ss. 225- 234.
6. ATASAYAN, M. Gözde (2024). "Can Atalay Kararı ve 'Ötesi'", Anayasa Hukuku Dergisi, C. 13., S. 25., ss. 129-182.
7. AYBAY, Rona ve ÇELİK, Demirhan Burak (2023). İnsan Hakları Hukuku, 6. Baskı, İstanbul: Der Yayınları.
8. AYDIN, Sedat Erdem (2022).Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Kararlarının Ceza Yargılamasına Etkisi Bağlamında Adil Yargılanma Hakkı, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık.

9. BAKAN, Selahaddin ve TUNCEL, Gökhan (2010). "Türkiye'de Yetkin Devletten Etkin Devlete Geçiş Sürecinde Subsidiaritenin (Yetki Devri) Rolü",Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. 7., S. 1., ss. 1-16.
10. BALO, Yusuf (2015). "Tutuklama Koruma Tedbirinin Bireysel Başvuruya Konu Olması ve Anayasa Mahkemesi'nin İmtihanı", Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi, C. 3., S. 1., ss. 1-57.
11. BAYRAKTAR, Kübra (2024). Hürriyeti Bağlayıcı Cezanın İnfazı Kapsamında İdari Faaliyetler ve İdarenin Sorumluluğu, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık.
12. BLOCHER, Joseph (2024). "Safe Storage and Self-Defense from Heller to Bruen", North Carolina Law Review, C. 102., ss. 1353-1380.
13. BOZKURT, Enver ve ÖZCAN, Mehmet (2001). "Subsidiarite İlkesi (İkincillik İlkesi) ve Avrupa Birliği Bütünleşme Sürecine Etkisi Üzerine Bir Değerlendirme", Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, C. 6., S. 1., ss. 1-21.
14. BUQUICCHIO, Gianni (2016). "Bireysel Başvurulara İlişkin Kararların Etkileri", içinde Anayasa Mahkemesi'nin 54. Kuruluş Yıldönümü Nedeniyle Düzenlenen "Bireysel Başvuru Kararlarının Etkileri" Konulu Sempozyumda Sunulan Bildiriler, Ankara: Anayasa Mahkemesi Yayınları, ss. 19-29.
15. CAVLAK, Hakan (2017). "Subsidarite (Yerellik) İlkesi ve Avrupa Birliği Çevre Politikası", Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, C. 6., S. 11., ss. 134-145.
16. CLARK, Tom S. ve KASTELLEC, Jonathan P. (2013). "The Supreme Court and Percolation in the Lower Courts: An Optimal Stopping Model", The Journal of Politics, C. 75., S. 1., ss. 150-168.
17. COENEN, Michael ve DAVIS, Seth (2021). "Percolation's Value", Stanford Law Review, C. 73., ss. 363-462.
18. Council of Europe (2014). Needs Assessment Report on the Individual Application to the Constitutional Court of Turkey.
19. ÇAKMAK, Ufuk Ramazan (2023). "Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Türk Anayasa Mahkemesi Kararları Çerçevesinde Bireysel Başvuruda Özerk Yorum", Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 18., S. 1., ss. 199-226.
20. DEMİR, Hakan ve KARAKÜTÜK, Mehmet (2003). "Yerel Yönetimler ve Hizmette Yerellik: Subsidiarite İlkesi", Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi, S. 2., ss. 65-77.
21. DEMİRCİ, İsmail (2022). "Bireysel Başvuruda Anayasal ve Kişisel Önem Kriteri ve Anayasa Mahkemesinin İş Yükü Sorunu Bağlamında İncelenmesi", Anayasa Yargısı, C. 39., S. 2., ss. 355-393.
22. DEREN-YILDIRIM, Nevhis (2013). "Anayasa Mahkemesinin Bireysel Başvuruları Esas Bakımından İncelemesi", Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 19., S. 2., ss. 483- 488.
23. DUYGUN, Ahmet Mert (2023). "Anayasa Yargısında Spor Hukuku Uyuşmazlıkları", İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, S. 14., ss. 554-567.
24. EKİNCİ, Hüseyin ve SAĞLAM, Musa (2012).66 Soruda Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru, Ankara: Anayasa Mahkemesi Y ayınları.
25. ERDEM, Burak (2023). "Bireysel Başvuru Yolunda Temellendiril(e)memiş Şikâyet", Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 72., S. 3., ss. 1055-1108.
26. ERDİNÇ, Tahsin (2015). "Karşılaştırmalı Olarak Türk Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Hakkı (Anayasa Şikayeti)", Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, C. 6., S. 20., ss. 87-138.
27. ERDOĞAN, Ersin ve ERDOĞAN, Canan (2024). "Şüphe Feshine Dayalı Davalarda Yargılamanın İadesi ve Yeniden Yargılanma", Adalet Dergisi, S. 65., ss. 465-498.
28. EREN, Abdurrahman (2016). "Hukuki Yorum Yöntemleri Açısından Bireysel Başvuru Kararlarının Anayasanın Y orumuna Etkileri", Anayasa Yargısı, C. 32., S. 1., ss. 231-301.
29. ERGÜR, Nurullah Yusuf (2025). "AİHM Pilot Karar Usulü, İkincillik Prensibi ve Yapısal Adalet", SDE Akademi, C. 5., S. 1., ss. 137-168.
30. FENDOĞLU, Hasan Tahsin (2024). "Yasama Dokunulmazlığı ve Yargısal Aktivizm", Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, C. 15., S. 57., ss. 1- 50.
31. GARLICKI, Lech (2007). "Constitutional Courts versus Supreme Courts", International Journal of Constitutional Law, C. 5, S. 1.
32. GÖKCAN, Hasan Tahsin (2018). "Bireysel Başvuruda İkincillik İlkesi ve Denetim Yetkisinin Sınırları Sorunu", TBB, S. 135, ss. 9-76.
33. GÖREN, Zafer (1994). "Anayasa Mahkemesi'ne Kişisel Başvuru", Anayasa Yargısı, S. 11., ss. 97-134.
34. GÖZTEPE, Ece (2011). "Türkiye'de Anayasa Mahkemesi'ne Bireysel Başvuru Hakkının (Anayasa Şikâyeti) 6216 Sayılı Kanun Kapsamında Değerlendirilmesi", TBB Dergisi, S. 95., ss. 13-40.
35. GÜLENER, Serdar (2012). Türkiye'de Anayasa Yargısının Demokratik Meşruluğu, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık.
36. GÜNDOĞDU, Süleyman Burak (2021). "Anayasa Mahkemesinin İcra ve İflâs Hukukundaki Şikâyet Müessesesine Hukukî Dinlenilme Hakkı Açısından Yaklaşımı", Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, S. 18., ss. 89-116.
37. GÜNDOĞDU, Süleyman Burak (2021). Medeni Yargıda Usul Kurallarına Aykırılığın Anayasa Mahkemesi'nce Bireysel Başvuru Yoluyla Denetlenmesi, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık.
38. GÜNDÜZ, Fatma Ebru ve AKTAŞ, Alkım (2017). "Düzenleyici İşlemlere Karşı Bireysel Başvuru", Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, S. 3., ss. 55-78.
39. GÜZEL, Mehmet Nuri (2025). "Çokyönlü Gerçeklikler: Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay Arasındaki İhtilaf Üzerine Bir Değerlendirme", Ankara Barosu Dergisi, C. 83., S. 2., ss. 278-347.
40. İÇEN, Adem (2024). "Koşulları Oluşmadan Açılan Belirsiz Alacak Davasında Usulden Ret Kararı Verilmesine Dair Anayasa Mahkemesinin 'İsmail Avcı' Bireysel Başvuru Kararının Değerlendirilmesi", Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 2., S. 1., ss. 117-151.
41. KAHRAMAN, Mehmet ve ŞAHİN, Muhammed (2019). "Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Kararlarının Y erine Getirilmesi", Anayasa Yargısı, C. 36., S. 2., ss. 37-61.
42. KANADOĞLU, Korkut (2015). Anayasa Mahkemesi'ne Bireysel Başvuru, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık.
43. KANADOĞLU, Korkut (2024). "Alman Anayasa Hukuku Öğreti ve Uygulamasında Temel Hakların Yatay Etkisi (Üçüncü Taraf Etkisi)", Anayasa Yargısı, C. 41, S. 1.
44. KARAARSLAN, Abdülkadir (2020). Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Usulü ve Uygulama Sorunları, İstanbul: On İki Levha Y ayıncılık.
45. KARAN, Ulaş (2017).Bireysel Başvuru Kararlarının İcrası: Eski Alışkanlıklar, Yeni Sorunlar, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi İnsan Hakları Hukuku Uygulama ve Araştırma Merkezi.
46. KARAN, Ulaş (2018).Öğretide ve Uygulamada Anayasa Mahkemesi Kararlarının Bağlayıcılığı ve İcrası, İstanbul: On İki Levha Y ayıncılık.
47. KILINÇ, Bahadır (2008). "Karşılaştırmalı Anayasa Yargısında Bireysel Başvuru (Anayasa Şikâyeti) Kurumu ve Türkiye Açısından Uygulanabilirliği", Anayasa Yargısı, S. 25., ss. 19-59.
48. KÖKÜSARI, İsmail (2021). "'Açık Keyfîlik' ve 'Bariz Takdir Hatası' Nedeniyle Adil Yargılanma Hakkının İhlâli Meselesi", Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 25, S. 2, ss. 623-667.
49. LI, Danny Y. (2023). "Antisubordinating the Second Amendment", The Yale Law Journal, C. 132., ss. 1821-1907.
50. MECHIONNI, Maria Grazia (2013). "Il Principio di Sussidiarietà nella Prospettiva Storica, dalla Tradizione di Pensiero Cattolica al Trattato di Maastrict", Rivista di Studi Politici Internazionali, C. 80., S. 2., ss. 167-177.
51. MELLINGHOF, Rudolf (2009). "Federal Almanya Cumhuriyeti'nde Anayasa Şikayeti", Anayasa Yargısı, C. 25., S. 1., ss. 31-44.
52. NALBANT, Atilla (2015). "Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasal Bireysel Başvuru", Anayasa Yargısı, C. 31., S. 1., ss. 423-442.
53. OLGUN, Hürriyet (2007). "Türkiye'de Büyükşehir Belediyelerine Küre- Yerelleşme (Glocalisation) ve Yerellik (Subsidiarity) Kavramları Çerçevesinde Bir Bakış", Sosyoekonomi, C. 5., S. 5., ss. 109-118.
54. ÖZKAN, Gürsel (2020). "Hak İhlaline İlişkin Anayasa Mahkemesi Kararlarının Danıştay Kararlarına Yansıması", Anayasa Yargısı, C. 37., S. 1., ss. 193-236.
55. PEKCANITEZ, Hakan (2018). "Bireysel Başvuru Sonunda Verilen Kararların Medenî Yargıya Etkisi", Anayasa Yargısı, C. 35., S. 1., ss. 73-104.
56. REGENHARDT, Bartholomäus (2017). "Federal Almanya'da Bireysel Başvurunun Anlamı ve İşlevi: İkinci Bölüm" (çev. Hamide Özden Özkaya Ferendeci), Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 23., S. 3., ss. 533-546.
57. RÜZGARESEN, Cumhur (2014). "Usul Ekonomisi İlkesinin İhlaline Karşı Başvuru Yolları", Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 4., S. 2., ss. 173-213.
58. SAĞLAM, Fazıl (2012). “Anayasa Şikayeti Anlamı, Kapsamı ve Uygulamasında Olası Sorunlar”, içinde GÖZTEPE, Ece ve ÇELEBİ, Ayşe (der). Demokratik Anayasa, İstanbul: Metis Yayınları.
59. SHAPIRO, Carolyn (2006). "The Limits of the Olympian Court: Common Law Judging versus Error Correction in the Supreme Court", Washington and Lee Law Review, C. 63., S. 1., ss. 271-337.
60. SÖZÜER, Adem (2023). "Yasama Dokunulmazlığının İstisnasını Oluşturan Suçların Belirlenmesi Bağlamında Anayasa Mahkemesince Verilen İhlal Kararlarının Yerine Getirilmemesi Sorunu", Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi, C. 11., S. 2., ss. 275-303.
61. STARR, Kenneth W. (2006). "The Supreme Court and Its Shrinking Docket: The Ghost of William Howard Taft", Minnesota Law Review, S. 32., ss. 1363-1385.
62. ŞAHBAZ, İbrahim (2015). "Yargıtay ve Bireysel Başvuru Yolu", Anayasa Hukuku Dergisi, S. 4., ss. 175-225.
63. ŞAHİN, Ümit (2018). "Halka En Yakın Hizmetlerin Etkin Sunulması Kapsamında Subsidiarity (Yerellik) İlkesi ve Türk Kamu Yönetimi Üzerine Bir Değerlendirme", Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, C. 10., S. 3., ss. 19-30.
64. ŞİRİN, Tolga (2018). "Anayasa Mahkemesi Kararlarının İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarına Etkisi", Anayasa Yargısı, C. 35., S. 1., ss. 147-167.
65. ŞİRİN, Tolga (2018). "Anayasa Mahkemesinin Şahin Alpay Kararına İlişkin Değerlendirmeler", Anayasa Hukuku Dergisi, C. 7., S. 13., ss. 245- 268.
66. ŞİRİN, Tolga (2021). "Anayasa Mahkemesi Kararlarında (İdari Yargı Bağlamında) Gerekçeli Karar Alma Hakkı", Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, S. 48., ss. 65-86.
67. ŞİRİN, Tolga (2021). "Bireysel Başvuru (Anayasa Şikâyeti) Mekanizmasında Çelişmeli Yargılama Gerekliliği", Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 21., S. 2., ss. 137-160.
68. ŞİRİN, Tolga ve ORCAN, Necdet Umut (2021). "Anayasa Madde 90 Gereği Uluslararası Hukukun İç Hukukta Uygulanmasında Çatışan Normlar Sorunu: Siyasal İtirazlara Hukuksal Yanıtlar", Anayasa Hukuku Dergisi, C. 10., S. 20., ss. 301-358.
69. TANER, Fahri Gökçen (2017). "Bireysel Başvuru Sonrası Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku: Belki De Hiçbir Şey Eskisi Gibi Olmayacak", Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, S. 90., ss. 531-565.
70. TAŞ, Burak (2024). "Yargıtay 3. Ceza Dairesi'nin 2023/12611 Esas, 2023/Değişik İş Karar Sayılı ve 8.11.2023 Tarihli Kararının Anayasa Mahkemesi Üyeleri Hakkında Suç Duyurusunda Bulunulması Noktasında İncelenmesi", Türk-Alman Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 6., S. 1., ss. 150-171.
71. TAŞDELEN, Okan (2016). "Çelişkili Yargı Kararlarının Adil Yargılanma Hakkı Bağlamında Değerlendirilmesi", Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, S. 7., ss. 987-1024.
72. TAŞKIN, Ahmet (2015). "Mahkeme Kararlarında Gerekçenin Önemi", International Journal of Legal Progress, C. 1., S. 2., ss. 205-246.
73. TOSUN, Seyfullah (2025). "Anayasal Hakların Yükümlüsü", Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 29., S. 3., ss. 1455-1506.
74. TURABİ, Selman (2016). "Anayasa Mahkemesinde Bireysel Başvuruların İncelenme Usulleri", Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, S. 24., ss. 121-147.
75. TÜRK, Ender (2023).Anayasa Yargısında Yargısal Sınırlılık Doktrini, Ankara: Yetkin Yayınları.
76. UÇAR, Ahmet (2004). "Belediye Hizmetlerinin Etkinliği Açısından Hizmette Yerellik (Subsidiarite) İlkesi İle Yönetişim (Governance) Kavramı Üzerine Bir İnceleme", Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. 2., S. 1., ss. 97-107.
77. UÇUM, Mehmet (18/1/2021). "Milli yargı yetkisi devredilemez", http://mehmetucum.com/7- duyurular&newsID=350(Erişim Tarihi: 1/10/2025).
78. UZUN, Cem Duran (2012). "Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Yolu Başlarken Beklentiler ve Riskleri", Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 9., S. 1., ss. 69-92.
79. ÜNAL AÇIKGÖZ, Merve ve GÜNEŞ, Merve (2024). "Bireysel Başvuruda Tedbir", Anayasa Yargısı, C. 41., S. 1., ss. 295-366.
80. YANCI ÖZALP, Nihan (2017). "Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuruda Kanun Yolunda Gözetilmesi Gereken Hususlar", Legal Hukuk Dergisi, C. 15, S. 172, ss. 1623-1663.
81. YAYLAK, Cihan ve YILDIRIM, Ramazan (2023). "Anayasa Mahkemesinin Bireysel Başvuru Kararlarında İdarenin Hizmet Kusurundan Kaynaklanan Sorumluluğu", Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 11., S. 1., ss. 675-700.
82. YIKICI, Abdulgazi ve BİLGİLİ, Muhammed Yunus (2022). "Kırgızistan Yerel Yönetim Sisteminin Subsidiarite (Hizmette Halka Yakınlık) İlkesi Bağlamında İncelenmesi", Akademik Yaklaşımlar Dergisi, C. 13., S. 2., ss. 447-478.
83. YILMAZ EREN, Esra ve DEMİRKIRAN, Eyüp Kaan (2024). "İdari Gözetim Altında Tutulanların Hak İhlâli İddiaları Karşısında Etkili Başvuru Hakkı: Uyuşmazlık Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi'nin İki Farklı Kararı", Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 12., S. 1., ss. 17-46.
84. YILMAZOĞLU, Yunus Emre (2021). İdari Yargıda Hak Eksenli Dönüşüm: Vergi Uyuşmazlığından Doğan İdari Davalarda Mülkiyet Hakkının Korunması, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık.