AİHM KARARLARI ÇERÇEVESİNDE KKTC’de TAŞINMAZ MAL MÜLKİYETİ

Cenan Eskimuhtaroğlu; Kutluhan Bozkurt

AİHM KARARLARI ÇERÇEVESİNDE KKTC’de TAŞINMAZ MAL MÜLKİYETİ

Öz

Mülkiyet hakkı geçmişte birçok düşünür tarafından tartışılmış ve tanımlanmaya çalışılmıştır. Mülkiyet hakkı dünya hukuk tarihi açısından önemli olan birçok metinde yer almıştır. Bu metinlerden bazıları, “Magna Carta Libertatum”, “Petition of Rights“, “Bill of Rights”, “Amerikan Devletleri’nin Bağımsızlık Bildirgeleri”, “Fransız İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi”, “İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi” ve “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi” olarak dikkat çeker. Söz konusu metinlerden de anlaşılacağı üzere mülkiyet hakkı devletler açısından da önemlidir. Mülkiyet Hakkı elbette Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) açısından da ayrı bir yere sahiptir. KKTC Devleti’nin 1985 yılında yürürlüğe koymuş olduğu Anayasası incelendiği zaman mülkiyet hakkına ilişkin hükmün hem Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’ndan hem de 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası’ndan yararlanıldığı ortadadır. Türkiye ve Güney Kıbrıs (GKRY), AİHS’deki Ek 1 No’lu protokole tarafken, tanınır bir devlet olmamasından ötürü KKTC söz konusu sözleşmeye taraf değildir. Devlet olarak KKTC’nin AİHM’ye başvurması mümkün değildir. Buna rağmen; KKTC’yi de ilgilendirecek şekilde AİHM’in bazı kararları dikkat çekicidir. Bu kararların özünü mülkiyet hakkı ihlalleri oluşturmaktadır. AİHM’ye yapılan başvurular neticesinde, 1974 sonrasında Kıbrıslı Türklerin, Kıbrıslı Rumlara ait gayrimenkuller üzerinde, İskân, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasası (İTEM Yasası) ile yaptıkları müdahaleler, hukuka uygun bulunmadığından Türkiye’ye bazı sorumluluklar yüklenmiştir. Buna göre; KKTC, devlet olarak uluslararası arenada tanınmaması nedeniyle de hakihalelerinde KKTC değil, Türkiye sorumlu tutulmuştur. Çünkü AİHM kararlarında da belirtildiği üzere, Türkiye’nin, KKTC’nin kara, deniz ve hava savunmasında etkin rol oynamasından dolayı KKTC’de yapılan hak ihlallerinde, Türkiye üzerinden yargılanma yapılmaktadır. AİHM’ye yapılan başvurular ilk başlarda herhangi bir iç hukuk kuralına tabi değilken; 2006 yılında Taşınmaz Mal Komisyonun kurulması ve etkili bir iç hukuk yolu olabilmek için gerekli şartların yerine getirilmesiyle günümüzde AİHM’ye gitmeden önce tüketilmesi gereken bir iç hukuk yolu olarak önem kazanmıştır. Bir başka ifade ile komisyonun kurulmasındaki en büyük amaç, KKTC’de malı kalmış olan Rumların doğrudan AİHM’ye gitmesini önleyerek bir iç hukuk yolu olarak ilk başvuru yapılacak merci olma hedefiydi.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

AYBAY, Rona, İnsan Hakları Hukuku, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2. Bası, 2015.
BOZKURT, Enver, İnsan Haklarının Korunmasında Uluslararası Hukukun Rolü, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara, 2003.
CARSS Monica / FRİSK, Mülkiyet Hakkı, Avrupa Konseyi, İnsan Hakları El Kitapları Numara 4, 2001.
FAZILOĞLU, Ömer, AİHM’nin Xenides-Arestis Kararı ve Kıbrıs’ta Mülkiyet Sorunu, TEPAV Yayınları.
GEMALMAZ, H. Burak, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde Mülkiyet Hakkı, İÜSBE, Kamu Hukuku Anabilim Dalı, Yayınlanmış Doktora Tezi, İstanbul, 2008.
GÖZLER, Kemal, Türk Anayasa Hukuku Dersleri, Ekin Basım Yayın, Bursa, 23. Bası, 2019.
GRGIC, Aida / MATAGA Zvonimir / LONGAR Matija / VILFAN Ana, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Kapsamında Mülkiyet Hakkı, Avrupa Konseyi, İnsan Hakları El Kitapları Numara 10, 2007.
GÜNEŞ, Yusuf, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Çerçevesinde Mülkiyet Hakkı İhlallerinden Doğan Hukuksal Sorunlar ve Çözüm Önerileri, İÜSBE, Özel Hukuku Anabilim Dalı, Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul, 2015.

GÜREL, Ayla, Kıbrıs’ta Yerinden Olmak Sivil ve Askeri Çatışmanın Sonuçları, PRIO, Rapor 4, 2012.
KABOĞLU, Ö. İbrahim, Özgürlükler Hukuku, İmge Kitabevi, Ankara, 6. Bası, 2002. NECATİGİL, M. Zaim, Kıbrıs Uyuşmazlığı ve AİHM Kıskacında Türkiye, Turhan Kitabevi, 2. Bası, Ankara, 2006.
NECATİGİL, M. Zaim, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde Anayasa ve Yönetim Hukukunun Esasları, Işık Kitabevi, Lefkoşa, 2015.
PAZARCI, Hüseyin, Uluslararası Hukuk, Turhan Kitabevi, Ankara, 14. Bası, 2015. SAĞLAM, Fazıl, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Anayasa Hukuku Dersleri, YDÜ Basım, Lefkoşa, 2016.
SUR, Melda, Uluslararası Hukukun Esasları, Beta Yayınevi, İstanbul, 11. Bası, 2017.
TANÖR, Bülent / YÜZBAŞIOĞLU, Necmi, 1982 Anayasasına Göre Türk Anayasa Hukuku, Beta Yayınevi, İstanbul, 11. Bası, 2012.
Makaleler ATEŞ, Umut, İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Kararları Işığında Mülkiyet Hakkı, Hukuk Gündemi, S: 3, Ankara Barosu Yayınları, 2005.
AYBAY, Rona, Uluslararası Antlaşmaların Türk Hukuku’ndaki Yeri, TBBD, S: 70, 2007, s. 187 – 213.
AYÇİÇEK, İbrahim, Halil, Kıbrıs’taki Mülkiyet Davaları (Loizidou ve Xenides- Arestis Davası), TÜSBD, Y: 5, S: 9, 2018, s. 87 – 108.
AZARKAN, Ezeli, Devletlerin Tanınması ve 1933 Montevideo Sözleşmesi, Gaziantep University Journal of Social Sciences, 15 (4), 1055-1068. DOI: 10.21547/jss.265485.
BİLGİN, Burak, AİHS ve Diğer Uluslararası Anlaşmaların İç Hukuktaki Yeri Bağlamında 2004 Değişikliğinin Beraberinde Getirdiği Sorunlar ve Bazı Çözüm Önerileri, MÜHFHAD, C: 22, S: 1, 2016, s. 131 – 155.
DEREBOYLULAR, Özde / ARMAN, Perçem, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Kıbrısla İlgili Verdiği Kararların KKTC ve Türkiye’ye Etkisi, TBBD, S: 136, 2018, s. 293 – 326.
DİNÇ, Günay, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Mülkiyet Hakkı, TBBD, S: 51, 2004.
GÜNDÜZLER, Ulaş, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Avrupa Birliği Adalet Divanı Kararlarının Mülkiyet Sorunu Bakımından Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Hukukuna Etkileri, Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi, C: 15, 2016, s. 23 – 58.
GEMALMAZ, H. Burak, Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Usulünde Mülkiyet Hakkının Uygulanabilirliği Meselesi I: AYM Kararlarının Mülkiyet Hakkının Mevcudiyetinin Dayanağı Olarak Uluslararası Hukuka Açıklık Açısından Eleştirel Değerlendirilmesi, AYD, C: 32, 2015, s. 379 – 401.
ÖZERSAY, Kudret, AİHM’nin Xenides – Arestis Kararı, AÜSBFD, C: 61, S: 1, 2006, s. 323 – 332.
ÖZERSAY, Kudret, Kuzey Kıbrıs’ta Yürürlüğe Giren Yeni Mülkiyet Yasası Hakkında, Mülkiye Dergisi, C: 29, S: 249, 2005, s. 121 – 131.
RENDA, Yaprak, Loızıdou Kararından Bugüne Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Kararları ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi Kararlarının Kıbrıs’taki Mülkiyet Sorununa Etkisi, ANBD, S:1, 2013, s. 387 – 397.
YILMAZ, Didem, 6216 Sayılı Kanundaki “Taraf Olma” Koşulu ve AİHS, Ek 4. ve 7. Protokollerde Yer Alan Hakların, Anayasal Temel Haklar Olarak Bireysel Başvuru Yolunda Uygulanabilirliği Hakkında Bir Değerlendirme, AÜHFD, C:64, S: 3, 2015, s. 815 – 854.
Diğer Kaynaklar 4.11.1950 Tarihli, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Giriş Metninden Bazı Alıntılar, İnternet Kaynak: https://tihv.org.tr/avrupa-insan-haklari-sozlesmesi/, Erişim Tarihi: 10.01.2019.
ERHÜRMAN, Tufan, 25 Soruda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Kıbrıs’taki Mülkiyet Sorunu Konusundaki Son (Demopoulos ve Diğerleri) Kararı, Yenidüzen Gazetesi, 3.09.2015, md. 3. İnternet Kaynak: http://www.yeniduzen.com/demopoulos-ve-digerleri-karari-55519h.htm, Erişim Tarihi: 21.07.2019.
İnternet Kaynak: http://www.yeniduzen.com/skuridis-ev-insasi-icin-izinle rini-tamamliyor-105551h.htm, Erişim Tarihi: 20.07.2019.
Yargı Kararları KKTC Anayasa Mahkemesi, No: 3/2006, Dava No: 3/2006.
Yüksek İdare Mahkemesi, No: 119 / 2003, Dava No: 20 / 2010.
CASE OF LOIZIDOU v. TURKEY (PRELIMINARY OBJECTIONS LOİZİDOU v. TÜRKİYE.
DEMOPOULOS and OTHERS v. TURKEY DECISION, Application nos. 46113/99, 3843/02, 13751/02, 13466/03, 10200/04, 19993/04, 21819/04, 1.03.2010, Para: 127.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Hukuk

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Cenan Eskimuhtaroğlu
0000-0001-7679-8897
Türkiye

Kutluhan Bozkurt
0000-0001-7489-9029
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

17 Ağustos 2020

Gönderilme Tarihi

10 Ocak 2020

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Cilt: 17 Sayı: 2

IZ

https://izlik.org/JA82HJ79NZ

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Eskimuhtaroğlu, C., & Bozkurt, K. (2020). AİHM KARARLARI ÇERÇEVESİNDE KKTC’de TAŞINMAZ MAL MÜLKİYETİ. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 17(2), 501-527. https://izlik.org/JA82HJ79NZ

AMA

1.Eskimuhtaroğlu C, Bozkurt K. AİHM KARARLARI ÇERÇEVESİNDE KKTC’de TAŞINMAZ MAL MÜLKİYETİ. YÜHFD. 2020;17(2):501-527. https://izlik.org/JA82HJ79NZ

Chicago

Eskimuhtaroğlu, Cenan, ve Kutluhan Bozkurt. 2020. “AİHM KARARLARI ÇERÇEVESİNDE KKTC’de TAŞINMAZ MAL MÜLKİYETİ”. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 17 (2): 501-27. https://izlik.org/JA82HJ79NZ.

EndNote

Eskimuhtaroğlu C, Bozkurt K (01 Ağustos 2020) AİHM KARARLARI ÇERÇEVESİNDE KKTC’de TAŞINMAZ MAL MÜLKİYETİ. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 17 2 501–527.

IEEE

[1]C. Eskimuhtaroğlu ve K. Bozkurt, “AİHM KARARLARI ÇERÇEVESİNDE KKTC’de TAŞINMAZ MAL MÜLKİYETİ”, YÜHFD, c. 17, sy 2, ss. 501–527, Ağu. 2020, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA82HJ79NZ

ISNAD

Eskimuhtaroğlu, Cenan - Bozkurt, Kutluhan. “AİHM KARARLARI ÇERÇEVESİNDE KKTC’de TAŞINMAZ MAL MÜLKİYETİ”. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 17/2 (01 Ağustos 2020): 501-527. https://izlik.org/JA82HJ79NZ.

JAMA

1.Eskimuhtaroğlu C, Bozkurt K. AİHM KARARLARI ÇERÇEVESİNDE KKTC’de TAŞINMAZ MAL MÜLKİYETİ. YÜHFD. 2020;17:501–527.

MLA

Eskimuhtaroğlu, Cenan, ve Kutluhan Bozkurt. “AİHM KARARLARI ÇERÇEVESİNDE KKTC’de TAŞINMAZ MAL MÜLKİYETİ”. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, c. 17, sy 2, Ağustos 2020, ss. 501-27, https://izlik.org/JA82HJ79NZ.

Vancouver

1.Cenan Eskimuhtaroğlu, Kutluhan Bozkurt. AİHM KARARLARI ÇERÇEVESİNDE KKTC’de TAŞINMAZ MAL MÜLKİYETİ. YÜHFD [Internet]. 01 Ağustos 2020;17(2):501-27. Erişim adresi: https://izlik.org/JA82HJ79NZ