Lice Formasyonu Yapılar Üyesi (Siirt Batısı) Sedimanter Kayaçlarının Mineralojik Özellikleri ve Ekonomik Önemi
Öz
Siirt ilinin batısında, yaklaşık 90 km2’lik bir sahada gerçekleştirilen bu çalışmada Lice Formasyonunun Yapılar Üyesi’nden alınan çamurtaşı, jips, kumtaşı ve çakıltaşı örnekleri çalışmanın malzemesini oluşturmuştur. Örneklerin uygun olanlarından ince kesitler yaptırılmış, polarizan mikroskop yardımıyla incelenerek sınıflandırılmıştır. Çamurtaşlarının içerdikleri mineralleri saptamak üzere X-Işını kırınımı (XRD) analizleri gerçekleştirilmiştir. Örneklerin tüm kayaç bileşiminde saptanan mineraller; kil, mika, jips, kuvars, feldspat, kalsit, dolomit ve bassanittir. Kil kısmı analizlerinde ise klorit ve smektit belirlenmiştir. X-Işını flouresans (XRF) analizlerinden elde edilen majör element ve minör element sonuçları XRD verileriyle karşılaştırılmıştır. Taramalı elektron mikroskop (SEM) ve enerji saçınımlı X-ışını (EDX) çalışmaları sürecinde, prizmatik, özşekilli-yarı özşekilli jips mineralleri belirlenmiştir. Ekonomik yorum yapabilmek amacıyla beş örneğin pişirme deneyleri ve özgül yüzey alanı testleri gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, dokuz killi kayaç örneğinin de silika, alüminyum ve toplam alkali modülleri hesaplanmış ve bir örneğin çimento üretimi için uygun olduğu belirlenmiştir. Mineralojik ve jeokimyasal özelliklerine göre, jipslerin yüksek kaliteli alçı hammaddesi olarak değerlendirilebileceği, killi kayaçların ise çimento üretimi açısından sınırlı potansiyele sahip olduğu yorumu yapılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Ekonomi, Lice formasyonu, Mineraloji, Siirt, X-Işını kırınımı
Destekleyen Kurum
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
Proje Numarası
FYL-2022-10024
Teşekkür
Bu çalışma, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından desteklenmiştir (FYL-2022-10024 No’lu proje). Yazarlar Van YYÜ Rektörlüğü’ne ve ilgili birime teşekkür ederler.
Kaynakça
- Adams, A. E., Mackenzie W. S., & Guilford, C. (1984). Atlas of sedimentary rocks under the microscope. Longman: Essex, UK.
- Akıncı, A. C., Robertson, A. H., & Ünlügenç, U. C. (2016). Late Cretaceous–Cenozoic subduction–collision history of the Southern Neotethys: new evidence from the Çağlayancerit area, SE Turkey. International Journal of Earth Sciences, 105(1), 315-337.
- Brown, G., & Brindley, W. G. (1980). X-ray diffraction procedures for clay mineral identification. In: Crystal structures of clay minerals and their X-ray identification (pp. 411-438). Mineralogical Society of London Publication.
- Darbaş, G., & Gül, M. (2006). Alacık formasyonuna (Kahramanmaraş havzası) ait kömürlü seviyelerin paleontolojisi. KSÜ. Fen ve Mühendislik Dergisi, 9(2), 71-81.
- Darbaş, G., & Gül, M. (2017). New observations of planktonic foraminifera from the Burdigalian-Langhian deposits (Kilisecik Formation) of Kahramanmaraş/Turkey. Journal of African Earth Sciences, 134, 457-465. https://doi.org/10.1016/j.jafrearsci.2017.07.010
- Dott, R. H. (1964). Wacke, graywacke and matrix; what approach to immature sandstone classification?. Journal of Sedimentary Research, 34(3), 625-632. https://doi.org/10.1306/74D71109-2B21-11D7-8648000102C1865D
- Duda, W. H. (1988). Cement Data Book Volume 3: Raw material for cement production. French & European Publications. Berlin, Germany.
- Duran, O., Şemşir, D., Sezgin, İ., & Perinçek, D. (1988). Güneydoğu Anadolu’da Midyat ve Silvan gruplarının stratigrafisi, sedimantolojisi ve petrol potansiyeli. TPJD Bülteni, 1(2), 99-126.
- Göncüoğlu, M. C. (2010). Introduction to the Geology of Turkey: Geodynamic evolution of the pre-Alpine and Alpine terranes. Ankara: General Directorate of Mineral Research and Exploration.
- Gül, M., Gürbüz, K., Cronin, B. T., & Darbaş, G. (2024). Miocene marine successions in the northeast of Kahramanmaraş basin (SE Türkiye). Mediterranean Geoscience Reviews, 6(4), 571-588.