ZERDÜŞTÎLİK İLE İŞRAK HİKMETİ ARASINDA DÜALİZM ÜZERİNDEN BİR MUKAYESE
Öz
Bu çalışmanın konusu Zerdüştîlik ile İşrak Hikmeti arasında düalizm
üzerinden bir karşılaştırma yapmaktır. Konu, Zerdüştîliğin kutsal kitabı
Avesta ve İşrak Hikmeti’nin öncüsü Sühreverdi’nin Hikmetu’l-İşrak gibi
eserlerinden hareketle ele alınmıştır. Çalışmada, düalizm düşüncesinin
Zerdüştîlik ve İşrak Hikmeti’ndeki karşılığı yansıtılmaya çalışılmış ve her iki
düşünce sisteminde bulunan benzerlikler ve farklılıklara dikkat çekilmiştir.
Bu çalışmada amaç, kadim İran düşünce mekanizmasının sonraki dinî ve
felsefî düşünceler üzerindeki etkilerinin izini sürmek, din ve felsefenin
önemli bir konusu olan düalizmin aynı coğrafyanın farklı dönemlerinde
ortaya çıkmış iki gelenekte nasıl yorumlandığını tespite çalışmaktır. Bu
çalışmayla; İranî düşüncenin belki de ana damarı kabul edilen düalizmin hem
Zerdüştîliğin hem de İşrak Hikmeti’nin en önemli düşünsel kodlarından
olduğu, her iki düşünce sisteminin metafizik konularda düalizme benzer
yorumlar getirdikleri ancak materyaller dünyasında birbirlerinden oldukça
ayrıştıkları sonucuna varılmıştır. Nitekim Zerdüştîlik’te maddi form, ruhanî
varoluşun tamamlayıcısı ve tanrısal yaradılışın mükemmelleşen formu iken
İşrak Hikmeti’nde tıpkı Maniheizm’de olduğu gibi, nurun battığı, söndüğü ve
böylece tekamül yolunda kurtulması gereken bir engel olarak görüldüğü
anlaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Alıcı, M. (2012). Kadim İran'da Din (1 b.). İstanbul: Ayışığı Kitapları. Borrows, M. (1956). The Dead Sea Scrolls. Newyork. Boyce, M. (1391/2012). Ayin-ı Zertuşt (4 b.). (E. Tehami, Çev.) Tahran: İntişarat-i Nigah. Boyce, M. (2009). Rişeha-yi Felsefe-yi Zertüştî, Costari Der Felsefeyi Zertüşti. Kum: İntişarat-ı Danişgah-i Edyan ve Mezahib. Boyce, M. (2012). Zerduştiyan: Baverha ve Adab-i Dinî-yi Anha. (A. Behramî, Çev.) Tahran: İntişarat-i Koknos. Corbin, H. (2015). Zaman-i Edvarî der Mazdayesna ve İrfan-i İsmailiye. (İ. Rahmetî, Çev.) Tahran: İntişarat-i Sofya. Çatak, A. (2015). Sühreverdî’nin Felsefî Tasavvufunda Marifet. M. N.-K.-Y. Kaplan içinde, Sühreverdî ve İşrak Felsefes (s. 187- 223). İstanbul: Divan Kitap. Dinanî, G. İ. (2014). Şua-î Endişe ve Şühûd der Felsefe-yi Sühreverdî. Tahran: İntişarat-i Hikmet. Eliade, M. (2007). Dinler ve Düşünceler Tarihi (Cilt 1). (A. Berktay, Çev.) İstanbul: Kabalcı yay. Folta, R. C. (2011). Gozar-i Ma'neviyet-i İranzemin. (Y. Emirî, Çev.) Kum: Neşr-i Edyan. Ghırsman, R. (2009). İran: Ez Ağaz Ta İslam. Tahran: İnişarat-i Muin. Gnoli, G. (2008). Zaman ve Zadgah- Zerdüşt. (M. S. Seccadi, Çev.) Tahran: İnişarat-i Kütüphane-yi Milli-yi İran. Gnoli, G. (2011). Ez Zerduşt Ta Mani (1 b.). (A. Resuli, Çev.) Tahran: Neşr-i Mahi,. Gnoli, G. (2014). Zerdüşt Der Tarih (1 b.). (A. Resuli, Çev.) Tahran: Neşr-i Parse. Hakikat, A. (2010). Sühreverdî: Filusuf-i Şehid-i İran. İntişarat-i Behcet,. Hemedânî, A. b.-k. (2009). Nâmehâ-yi Aynu'l-Kudat Hemedânî (Cilt 3). (A. A. Alinaki Münzevî, Dü.) Tahran: İntişarat-i Esatîr. Hemedanî, A.-K. (1979). Temhidat (6 b.). Tahran: Kitaphane-yi Milliyi İran. Hemedanî, A.-K. (2009). Nameha-yi Aynu’l-Kudat Hemedanî . (A. M.-A. Asiran, Dü.) Tahran: İntişarat-i Esatir. Hinnels, J. R. (2010). Şinaht-i Esatir-i İran. (A. T.-J. Amuzgar, Çev.) Tahran: İnişarat-i Çeşme. Kadirdan, M. (2009). Caygah-i Nûr ve Ateş Der Ayin-i Zertuşt. Şiraz: İntişarat-i Ufk-i Pervaz. Kassas, 28/88. (tarih yok). Kellens, J. (2012). Makalati Der Bare-yi Zerduşt ve Din-i Zerduşti. (A. R. Kaim, Çev.) Tahran: Neşr-i Ferzan. Kristensen, A. E. (2009). , İran Der Zaman-i Sasaniyan. (R. Yasemî, Çev.) Tahran: İntişarat-i Sada-yi Muasir. Meçin, B. A. (2014). “Sühreverdî’nin Akl-ı Surh, Kıssatü’l-Ğurbeti’lĞarbiyye ve Âvâz-ı Per-i Cibrîl İsimli Sembolik Hikâyelerinin Tahlîli”, . Diyarbakır: Dicle Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi. Moulton, J. H. (2008). Gencine-yi Mugan. (T. Kadirî, Çev.) Tahran: İnişarat-i Mehtab. Multon, J. H. (2008). Gencine-yi Mugan. (T. Kadiri, Çev.) Tahran: İntişarat-i Mehtab. Oymak, İ. (2003). Zerdüştlük (İnanç, İbadet, Adetler) (1 b.). Elazığ. Pehlevî, M.-y. (tarih yok). Şkendgomani-yi Vizar (Şkendgomanik Viçar) (Cilt 8). Purnamdariyan, T. (1390/2011). Akl-ı Surh: Şerh ve Te’vil-i Dastânhâ-yi Remzî-yi Sühreverdî (1 b.). Tahran: İntişârât-i Sohan,. Purnamdariyan, T. (1391/2012). Remz ve Dastanhâ-yi Remzî Der Edeb-i Farisi (8 b.). Tahran: İntişarat-i İlmi ve Ferhengi. Settagast, M. (2011). Angah ke Zerdüşt Sokhan Goft. (Ş. Sarimî, Çev.) Tahran: İntişarat-i Koknos. Shaked, S. (2008). Tahavvul-i Saneviyet. (S. A. Kaimmakami, Çev.) Tahran: Neşr-i Mahi. Sunkurkılaye, F. (2017, 04 13). “Remzşinâsi-yi Risâle-i Âvâz-i Per-i Cibrîl”. http://www.ettelaathekmatvamarefat.com/new/index.php?opti on=com_content&view=article&id=713:1392-03-12-08-24- 22&catid=43:mag-2&Itemid=52. adresinden alınmıştır Sühreverdî. (1994). Hikmetu’l-İşrâk (Mecmua-yi Musannefât) (Cilt 2). (H. Corbin, Dü.) Tahran: Muessesat-i Mutalaat ve Tahkikat-ı Ferhengi,. Sühreverdî. (1996). Akl-ı Surh, (Mecmua-yi Musannefât) (2 b., Cilt 3). (S. H. Henry Corbin, Dü.) Tahran: İntişârât-i Muessese-i Mutalaat ve Tahkikat-i Ferhengi. Sühreverdî. (1996). Âvâz-i Per-i Cibrîl, (Mecmua-yi Musannefât) (2 b., Cilt 3). (S. H. Henry Corbin, Dü.) Tahran: İntişârât-i Muessese-i Mutalaat ve Tahkikat-i Ferhengi. Sühreverdî. (1996). Fî Hakîkati’l Aşk, (Mecmua-yi Musannefât) (2 b., Cilt 3). (S. H. Henry Corbin, Dü.) Tahran: İntişârât-i Muessese-i Mutalaat ve Tahkikat-i Ferhen. Sühreverdî. (1996). Heyâkilü’n-Nûr, (Mecmua-yi Musannefât) (2 b., Cilt 3). (S. H. Henry Corbin, Dü.) Tahran: İntişârât-i Muessese-i Mutalaat ve Tahkikat-i Ferhengi. Sühreverdî. (1996). Kıssatü’l-Ğurbeti’l-Ğarbiyye, (Mecmua-yi Musannefât) (2 b., Cilt 2). (S. H. Henry Corbin, Dü.) Tahran: İntişârât-i Muessese-i Mutalaat ve Tahkikat-i Ferhengi. Şahrah, E. K. (2009). Zertuşt: Peyamberi ki Ez Nû Bayed Şinakht,. (F. Keyanî, Dü.) Tahran: İntişarat-i Camî. Şehrezûrî. (1994). Şerhu Hikmetü’l-İşrâk (1 b.). (H. Z. Tarabbeti, Dü.) Tahran: Müessese-i Mutalaat ve Tahkikat-i Ferhengi. Şirazî, K. (2004). Şerhu Hikmetü’l-İşrâk (1 b.). (A. N.-M. Muhakkik, Dü.) Tahran: Encümen-i Asar ve Mefahir-i Ferhengi. Taherî, N. (2016, 18 01). “Şehabuddin Sühreverdî Der Yek Nigah”. www.irpdf.com adresinden alınmıştır Yamauchi, E. M. (1390/2011). İran ve Edyan-ı Bastan (1 b.). (M. Pızeşk, Çev.) Tahran: İntişarat-ı Koknos. Yesna 30/3, 45/2. (tarih yok). Zeahner, R. C. (1993). Tealim-i Mugan. (F. Bedrehî, Çev.) Tahran: İntişarat-i Tus. Zeahner, R. C. (2008). Zurvan ya Muamma-yi Zertuştîgerî. (T. Kadirî, Çev.) Tahran: İntişarat-i Mehtab. Zeahner, R. C. (2010). Edyan-i Zındeh. (N. S. İsfahani, Çev.) Tahran: Neşr-i Merkez. Zeahner, R. C. (2010). Tulu' ve Ğurub- Zerdüştîgetri. (T. Kadirî, Çev.) Tahran: İntişarat-i Emir Kebir.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
28 Aralık 2018
Gönderilme Tarihi
17 Ekim 2018
Kabul Tarihi
-
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2018 Sayı: 2
APA
Meçin, M. M. (2018). ZERDÜŞTÎLİK İLE İŞRAK HİKMETİ ARASINDA DÜALİZM ÜZERİNDEN BİR MUKAYESE. Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2, 115-131. https://izlik.org/JA88JF39AL
AMA
1.Meçin MM. ZERDÜŞTÎLİK İLE İŞRAK HİKMETİ ARASINDA DÜALİZM ÜZERİNDEN BİR MUKAYESE. Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2018;(2):115-131. https://izlik.org/JA88JF39AL
Chicago
Meçin, Mehmet Mekin. 2018. “ZERDÜŞTÎLİK İLE İŞRAK HİKMETİ ARASINDA DÜALİZM ÜZERİNDEN BİR MUKAYESE”. Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi, sy 2: 115-31. https://izlik.org/JA88JF39AL.
EndNote
Meçin MM (01 Aralık 2018) ZERDÜŞTÎLİK İLE İŞRAK HİKMETİ ARASINDA DÜALİZM ÜZERİNDEN BİR MUKAYESE. Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi 2 115–131.
IEEE
[1]M. M. Meçin, “ZERDÜŞTÎLİK İLE İŞRAK HİKMETİ ARASINDA DÜALİZM ÜZERİNDEN BİR MUKAYESE”, Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi, sy 2, ss. 115–131, Ara. 2018, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA88JF39AL
ISNAD
Meçin, Mehmet Mekin. “ZERDÜŞTÎLİK İLE İŞRAK HİKMETİ ARASINDA DÜALİZM ÜZERİNDEN BİR MUKAYESE”. Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2 (01 Aralık 2018): 115-131. https://izlik.org/JA88JF39AL.
JAMA
1.Meçin MM. ZERDÜŞTÎLİK İLE İŞRAK HİKMETİ ARASINDA DÜALİZM ÜZERİNDEN BİR MUKAYESE. Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2018;:115–131.
MLA
Meçin, Mehmet Mekin. “ZERDÜŞTÎLİK İLE İŞRAK HİKMETİ ARASINDA DÜALİZM ÜZERİNDEN BİR MUKAYESE”. Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi, sy 2, Aralık 2018, ss. 115-31, https://izlik.org/JA88JF39AL.
Vancouver
1.Mehmet Mekin Meçin. ZERDÜŞTÎLİK İLE İŞRAK HİKMETİ ARASINDA DÜALİZM ÜZERİNDEN BİR MUKAYESE. Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi [Internet]. 01 Aralık 2018;(2):115-31. Erişim adresi: https://izlik.org/JA88JF39AL