Bursa Hanlar Bölgesi’nde doğal mirasın korunması: Anıt çınar ağaçları üzerine bir inceleme

Amaç: Bu çalışmada, UNESCO Dünya Miras Listesi’nde yer alan Bursa Hanlar Bölgesindeki anıt çınar ağaçlarının mevcut yaşam koşulları ile olması gereken yaşam koşullarının karşılaştırılması, bulundukları koşullarda maruz kaldıkları olumsuzlukların belirlenmesi ve çözüm önerilerinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Materyal ve Yöntem: Çalışmada, anıt çınar ağaçlarının mevcut yaşam koşulları ve fiziki durumlarının tespiti yapılmıştır. Olması gereken boyutları ve korunması gereken yaşam alanı ile mevcuttaki durumları karşılaştırılarak farklar ortaya konulmuştur. Ağaçlar, gövde ve taç sağlık durumları açısından incelenmiş, tespit edilen problemler için çözüm önerileri geliştirilmiştir. Araştırma Bulguları: Elde dilen verilere göre anıt ağaçların %85’nin olması gereken boy ve taç çapının altında kaldığı tespit edilmiştir. Çalışma alanındaki hiçbir anıt çınar ağacı için yeterli yaşam alanı bırakılmamıştır. Anıt ağaçların; yüzde 95’inin yetersiz kök alanına sahip olduğu ve derin budamalardan kaynaklı taç formunun bozulduğu, %90’ının dal kurumalarına, %70’inin ur ve şişkinliklere, %55’inin yetersiz taç alanına sahip olduğu, %50’sinin gövdesinde kovukların ve çürüklerin oluştuğu saptanmıştır. Sonuç: Çalışma alanındaki anıt çınar ağaçlarının sürdürülebilirliği için TS 13190 Nolu standarda uygun olarak korunması, özel bakım ve rehabilitasyon uygulanması gerekmektedir. Kanunlarla belirlenen koruma alanı sınırlarına titizlikle uyulmalıdır. Aksi takdirde hâlihazırda birçok özelliğini kaybetmiş olan bu anıt çınar ağaçlarının birçoğu birkaç onyılda yok olup gidecektir.

Objective: This study aims to identify the difficulties and challenges faced by monumental trees in a historically protected area, compare their current and desired living conditions and develop solutions to the issues they experience. Material and Methods: The study assessed the current living conditions and physical state of the monumental plane trees. The differences were identified by comparing their current condition with their expected size and habitat to be protected. Monumental trees were examined in terms of trunk and crown health status, and solution proposals were developed for the identified problems. Results: The data revealed that 85% of the monumental trees were below the required height and diameter. None of the monumental trees in the study area had sufficient living space. Furthermore, 95% of the trees exhibited inadequate root areas, and their forms had deteriorated due to deep pruning; 90% showed signs of branch dieback, 70% had galls and swellings, 55% insufficient crown area, and 50% had cavities and rot in their trunks. Conclusion: To ensure the sustainability of the monumental trees in the study area, they must be protected according to the TS 13190 standard, with special care and rehabilitation measures implemented. Without these interventions, many of these monumental trees, which have already lost many characteristics, may disappear within a few decades.