Öğretmenler için Bilişsel Farkındalık Envanteri'nin (ÖBFE) Türkçeye Uyarlanması: Bir Geçerlilik-Güvenilirlik Çalışması

Öz

Bu araştırmanın amacı, Metacognitive Awareness Inventory for Teacher (MAIT) adlı envanteri Türkçeye uyarlamak ve psikometrik özelliklerini incelemektir. Envanter, öğretmenlerin kendi öğretimsel süreçlerine ilişkin bilişsel farkındalıklarını ölçme amacına hizmet etmektedir. 24 madde ve altı faktörden oluşan bu envanterin Türkçeye uyarlanma sürecinde; dil geçerliği, kavramsal ve deneyimsel eşdeğerlik, yapı geçerliği, iç geçerlik ile güvenirlik çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Yapı geçerliğini test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonucunda MAIT Türkçe formunun SRMR uyum indeksinde mükemmel uyum, diğer indekslerde ise kabul edilebilir uyum değerine sahip olduğu belirlenmiştir. Formun iç geçerliğini sınamak için envanterin tamamı ile her bir alt-faktör arasındaki korelasyon incelenmiştir. Güvenirlik çalışmaları kapsamında yapılan analizler sonucunda ise McDonald’s ω güvenirlik katsayısı .94 olarak tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda, MAIT Türkçe Formu’nun öğretmenlerin kendi öğretimsel süreçlerine ilişkin bilişsel farkındalıklarını ölçme amacıyla kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Bilişsel farkındalık envanteri
• envanter uyarlama
• geçerlik ve güvenilirlik
• öğretmenler

Adaptation of Metacognitive Awareness Inventory for Teachers (MAIT) to Turkish: A Validity-Reliability Study

Abstract

This study aims to adapt the Metacognitive Awareness Inventory for Teachers (MAIT) into Turkish and examine its psychometric properties. The inventory serves the purpose of measuring teachers' metacognitive awareness of their instructional processes. It consists of 24 items and six factors. In the adaptation process, comprehensive validation measures were employed, containing assessments of linguistic equivalence, conceptual and experiential equivalence, and construct validity. Confirmatory Factor Analysis (CFA) was utilized for assessing construct validity. The CFA results showed that the Turkish version of the MAIT demonstrated excellent fit on the SRMR index and acceptable fit values on other indices. Internal validity was examined through the correlation between the inventory and each sub-factor. Within the realibility studies, the analyses ascertained a McDonald’s ω value of .94. As a result, it was revealed that the MAIT Turkish form stands as a valid and reliable measurement instrument for assessing teachers’ metacognitive awareness in instruction.

Keywords

• Metacognitive awareness inventory
• inventory adaptation
• validity and reliability
• teachers

Kaynakça

1. Akın, A., Abacı, R., & Cetin, B. (2007). The validity and reliability study of the Turkish version of the metacognitive awareness inventory. Educational Sciences: Theory and Practice, 7(2), 671–678. https://toad.halileksi.net/wp-content/uploads/2022/07/metacognitive-awareness-inventory-toad.pdf
2. Alcı, B., Erden, M., & Baykal, A. (2010). Üniversite öğrencilerinin matematik başarıları ile algıladıkları problem çözme becerileri, özyeterlik algıları, bilişüstü özdüzenleme stratejileri ve ÖSS sayısal puanları arasındaki açıklayıcı ve yordayıcı ilişkiler örüntüsü. Boğaziçi Üniversitesi Eğitim Dergisi, 25(2), 53-68. https://dergipark.org.tr/en/pub/buje/issue/3828/51426
3. Annevirta, T., & Vauras, M. (2006). Developmental changes of metacognitive skill in elementary school children. The Journal of Experimental Education, 74(3), 197-225. https://doi.org/10.3200/JEXE.74.3.195-226
4. Asık, G. (2009). Öğrencilerin problem çözmede bilişüstü ve motivasyona ilişkin denetimleri ile bilişüstü deneyimleri arasındaki ilişkiyi açıklayıcı bir model çalışması [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Boğaziçi Üniversitesi.
5. Bagceci, B., Dos, B., & Sarıca, R. (2011). İlköğretim öğrencilerinin üstbilişsel farkındalık düzeyleri ile akademik başarı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(16), 551-566. https://dergipark.org.tr/en/pub/mkusbed/issue/19554/208364
6. Bagozzi, R., & Yi, Y. (1988). On the evaluation of structural equation models. Journal of the Academy of Marketing Sciences, 16(1), 74-94. https://doi.org/10.1007/BF02723327
7. Balcıkanlı, C. (2011). Metacognitive awareness inventory for teachers (MAIT). Electronic Journal of Research in Educational Psychology, 9(3), 1309-1332. https://doi.org/10.25115/ejrep.v9i25.1620
8. Bars, M. (2016). Öğretmen adaylarının üstbilişsel farkındalıkları, öğretmenlik mesleğine yönelik öz yeterlikleri ve problem çözme becerilerine ı̇lişkin algılarının ı̇ncelenmesi. [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Niğde Üniversitesi.

9. Baykara, K. (2011). Öğretmen adaylarının bilişötesi öğrenme stratejileri ile öğretmen yeterlik algıları üzerine bir çalışma. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 40(40), 80-92. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/87351
10. Bergstresser, B. S. (2013). Metacognition and its effect on learning high school calculus [Unpublished Master Dissertation]. Georgia Institute of Technology.
11. Bernardi, R. A. (1994). Validating research results when Cronbach's alpha is below .70: A methodological procedure. Educational and Psychological Measurement, 54(3), 766-775. https://doi.org/10.1177/0013164494054003023
12. Bianchi, G. A. (2007). Effects of metacognitive instruction on the academic achievement of students in the secondary sciences [Unpublished Doctoral Dissertation]. Seattle Pacific University.
13. Brown, A. (1987). Metacognition, executive control, self-regulation, and other more mysterious mechanisms. FE Weinert & RH Kluwe (Ed.), Metacognition, motivation, and understanding (ss. 65-116). Lawrence Erlbaum Associates.
14. Brown, K. W., & Ryan, R. M. (2003). The benefits of being present: Mindfulness and its role in psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 84(4), 822-848. https://doi.org/10.1037/0022-3514.84.4.822
15. Bryman, A., & Cramer, D. (2001). Quantitative data analysis with SPSS release 10 for Windows. Routledge.
16. Buyukozturk, S. (2002). Faktör analizi: Temel kavramlar ve ölçek geliştirmede kullanımı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 32(32), 470-483. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/108451
17. Buyukozturk, S. (2010). Sosyal bilimler için very analizi el kitabı. PegemA Yayıncılık.
18. Byrne, B. M. (2010). Structural equation modeling with AMOS: Basic concepts, applications, and programming (2. Edition). Routledge.
19. Canca, D. (2005). Cinsiyete göre üniversite öğrencilerinin kullandıkları bilişsel ve bilişüstü öz düzenleme stratejileri ile akademik başarıları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi.
20. Capık, C. (2014). Geçerlik ve güvenirlik çalışmalarında doğrulayıcı faktör analizinin kullanımı. Journal of Anatolia Nursing and Health Sciences, 17(3), 196-205. https://dergipark.org.tr/en/pub/ataunihem/issue/2666/34715
21. Cetinkaya, P., & Erktin, E. (2002). Assessment of metacognition and its correlation with reading comprehension, achievement, and aptitude. Boğaziçi University Journal of Education, 19(1), 1-11. https://www.researchgate.net/profile/Emine-Erktin/publication/252277037_Assessment_of_Metacognitionand_its_Relationship_with_Reading_Comprehension_Achievement_and_Aptitude/links/5705065a08ae13eb88b93998/Assessment-of-Metacognitionand-its-Relationship-with-Reading-Comprehension-Achievement-and-Aptitude.pdf
22. Chen, M. H., Gualberto, P. J., Tameta, C. L., & Salle, D. L. (2009). The development of metacognitive reading awareness inventory. TESOL Journal, 1(1), 43-57. https://www.tesol-international-journal.com/wp-content/uploads/2013/11/A4V1_TESOL%5B1%5D.pdf
23. Cokluk, O., Sekercioğlu, G., & Buyukozturk, S. (2014). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LISREL uygulamaları (3. Baskı). Pegem Akademi.
24. Costa, L. A. (1984). Mediating the metacognitive. Educational Leadership, 42(3), 57- 62. https://files.ascd.org/staticfiles/ascd/pdf/journals/ed_lead/el_198411_costa.pdf
25. Cotton, G. (2010). Metacognition in a gifted classroom: Planning, note-taking, and checking for accuracy [Unpublished Doctoral Dissertation]. University of British Columbia.
26. Demir, O. (2009). Bilişsel koçluk yöntemiyle öğretilen bilişsel farkındalık stratejilerinin altıncı sınıf sosyal bilgiler dersinde öğrencilerin epistemolojik inançlarına, bilişsel farkındalık becerilerine, akademik başarılarına ve bunların kalıcılıklarına etkisi [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Çukurova Üniversitesi.
27. Deniz, D., Kucuk, B., Cansız, S., Akgun, L., & Tevfik, I. (2014). Ortaöğretim matematik öğretmeni adaylarının üstbiliş farkındalıklarının bazı değişkenler açısından incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 22(1), 305-320. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/209952
28. Doganay, A., & Ozturk, A. (2011). An investigation of experienced and inexperienced primary school teachers' teaching process in science and technology classes in terms of metacognitive strategies. Educational Sciences: Theory and Practice, 11(3), 1320-1325. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ936314.pdf
29. Durdukoca, S. F., & Arıbas, S. (2019). Öğretmen adaylarına yönelik “üstbilişsel farkındalık ölçeği”nin geliştirilmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 18(72), 1541-1557. https://doi.org/10.17755/esosder.474601
30. Ekenel, E. (2005). Matematik dersi başarısı ile bilişötesi öğrenme stratejileri ve sınav kaygısının ilişkisi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi.
31. Ekici, E., & Uslu, C. (2020). Fen bilgisi öğretmen adaylarının üst-bilişsel farkındalıklarının çeşitli değişkenler açısından incelenmes. Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(3), 432-456. https://doi.org/10.30855/gjes.2020.06.03.009
32. Esendemir, O. (2011). Matematiksel problem çözme ve üstbiliş üzerine hazırlanan bir mesleki gelişim program ve bu programın etkililiği [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Gaziantep Üniversitesi.
33. Fernandez, T., & Ritchie, G. (1992). Reconstructing the interactive science pedagogy: Experiences of beginning teachers implementing the interactive science pedagogy. Research in Science Education, 22(1), 123-131. https://doi.org/10.1007/BF02356887
34. Flavell, J. H. (1979). Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive-developmental inquiry. American Psychologist, 34(10), 906– 911. https://doi.org/10.1037/0003-066X.34.10.906
35. Floyd, F. J., & Wideman, K. F. (1995). Factor analysis in the development and refinement of clinical assessment instruments. Psychological Assessment, 7(3), 286-299. https://doi.org/10.1037/1040-3590.7.3.286
36. Gelen, I. (2003). Bilişsel farkındalık stratejilerinin Türkçe dersine ilişkin tutum, okuduğunu anlama ve kalıcılığa etkisi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Çukurova Üniversitesi.
37. George, D. & Mallery, M. (2010). SPSS for Windows Step by Step: A Simple Guide and Reference, 17.0 update (10a ed.). Pearson.
38. Gungor, D. (2016). Psikolojide ölçme araçlarının geliştirilmesi ve uyarlanması kılavuzu. Turkish Psychological Articles, 19(38), 104-112. https://psikolog.org.tr/tr/yayinlar/dergiler/1031828/tpy1301996120160000m000041.pdf
39. Gurbuz, S., & Sahin, F. (2016). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (3. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
40. Guzel, M. A., & Basokcu, T. O. (2023). Eğitimde üstbilişsel düzenleme envanteri: Öğretmen versiyonu’nun (EÜDE: Öğretmen-kendi ve öğretmen-sınıf) geliştirilme çalışması. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(1), 137-149. https://doi.org/10.17556/erziefd.1224757
41. Hambleton, R. K., & Patsula, L. (1999). Increasing the validity of adapted tests: Myths to be avoided and guidelines for improving test adaptation practices. Journal of Applied Testing Technology, 1(1), 1-16. https://jattjournal.net/index.php/atp/article/view/48345/39215
42. Hu, L., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling, 6(1), 1-55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118
43. Ilhan, M., & Cetin, B. (2014). Sınıf değerlendirme atmosferi ölçeğinin (SDAÖ) geliştirilmesi: Geçerlik güvenirlik çalışması. Eğitim ve Bilim, 39(176), 51-68. http://dx.doi.org/10.15390/EB.2014.3334
44. International Test Commission (ITC) (2018). Guidelines for translating and adapting tests. International Journal of Testing, 18(2), 101–134. https://doi.org/10.1080/15305058.%202017.1398166
45. Karakelle, S. (2012). Üst bilişsel farkındalık, zekâ, problem çözme algısı ve düşünme ihtiyacı arasındaki bağlantılar. Eğitim ve Bilim, 37(164), 237-250. http://eb.ted.org.tr/index.php/EB/article/view/779
46. Karakelle, S., & Sarac, S. (2007). Çocuklar için üst bilişsel farkındalık ölçeği (ÜBFÖ-Ç) A ve B formları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikoloji Yazıları, 10(20), 87-103. https://tr-scales.arabpsychology.com/wp-content/uploads/pdf/ust-bilissel-farkindalik-olcegi-ubfo-c-a-formu-toad.pdf
47. Karbalaei, A. (2011). Metacognition and reading comprehension. Íkala, 16(28), 5-14. https://www.redalyc.org/pdf/2550/255019720001.pdf
48. Katrancı, M. (2012). Üstbiliş stratejileri öğretiminin dinlediğini anlama becerisine ve dinlemeye yönelik tutuma etkisi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
49. Kiremitci, O. (2011). Beden eğitimi öğretmen adaylarının üstbilişsel farkındalık ve problem çözme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Journal of Physical Education and Sport Science, 13(1),92-99. https://arastirmax.com/tr/system/files/dergiler/20631/makaleler/13/1/arastirmax-beden-egitimi-ogretmen-adaylarinin-ustbilissel-farkindalik-problem-cozme-becerileri-arasindaki-iliskinin-incelenmesi.pdf
50. Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling. Guilford publications.
51. Kummin, S., & Rahman, S. (2010). The correlation between the use of metacognitive strategies and achievement in English. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 7, 145-150. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2010.10.021
52. Kurtulus, A., & Ozturk, B. (2017). Ortaokul öğrencilerinin üstbilişsel farkındalık düzeyi ile matematik öz yeterlik algısının matematik başarısına etkisi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, (31), 762-778. https://doi.org/10.14582/DUZGEF.1840
53. Kuruyer, H. G., & Ozsoy, G. (2016). İyi ve zayıf okuyucuların üstbilişsel okuma becerilerinin incelenmesi: Bir durum çalışması. Kastamonu Eğitim Dergisi, 24(2), 771-788. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/209727
54. Kutluca, A. Y., Radmard, S., & Soysal, Y. (2022). Sınıf içi öğretimin ve öğrencinin değerlendirilmesine ilişkin meta-bilişsel farkındalıklar ölçeğinin (MFÖ-DEĞ) geliştirilmesi ve psikometrik özelliklerinin belirlenmesi. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 11(1), 60-74. https://doi.org/10.30703/cije.899403
55. Marzano, R., Brandt, R. S., Hughes, C. S., Jones, B. F., Presseisen, B. Z., Rankin, S. C., & Suhor, C. (1988). Dimensions of thinking: A framework for curriculum and instruction. Association for Supervision and Curriculum Development. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED294222.pdf
56. Miholic, V. (1994). An inventory to pique students’ metacognitive awareness of reading strategies. Journal of Reading, 38(1), 2-4. https://www.jstor.org/stable/40032273
57. Myers, M., & Paris, S. G. (1978). Children’s metacognitive knowledge about reading. Journal of Educational Psychology, 70(5), 680-690. https://doi.org/10.1037/0022-0663.70.5.680
58. Ogras, A. (2011). İlköğretim öğretmenlerinin matematiksel problem çözme aşamalarını ve üstbilişsel düşünme becerilerini uygulama süreçlerinin değerlendirilmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Gaziantep Üniversitesi.
59. Oguz, A., & Kalender, D. K. (2018). Ortaokul öğrencilerinin üst bilişsel farkındalıkları ile öz yeterlik algıları arasındaki ilişki. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 14(2), 170-186. https://doi.org/10.17244/eku.319267
60. O'Neil Jr, H. F., & Abedi, J. (1996). Reliability and validity of a state metacognitive inventory: Potential for alternative assessment. The Journal of Educational Research, 89(4), 234-245. https://doi.org/10.1080/00220671.1996.9941208
61. Ozsoy, G. (2007). İlköğretim beşinci sınıfta üstbiliş stratejileri öğretiminin problem çözme başarısına etkisi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Gazi Üniversitesi.
62. Ozturk, A., & Ozyurt, M. (2020). The function of metacognition in instructional skills: A comparative case study. International Online Journal of Education and Teaching (IOJET), 7(3), 1143-1166. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1258441.pdf
63. Ozyesil, Z., Arslan, C., Kesici, S., & Deniz, M. E. (2011). Bilinçli farkındalık ölçeği’ni Türkçeye uyarlama çalışması. Eğitim ve Bilim, 36(160), 224-234. https://egitimvebilim.ted.org.tr/index.php/EB/article/view/697
64. Paris, S., & Jacobs, J. (1984). The benefits of informed instruction for children’s reading awareness and comprehension skills. Child Development, 55, 2083-2093. https://doi.org/10.2307/1129781
65. Paris, S. G., Lipson, M. Y., & Wixson, K. K. (1983). Becoming a strategic reader. Contemporary Educational Psychology, 8(3), 293-316. https://doi.org/10.1016/0361-476X(83)90018-8
66. Paris, S. G., & Winograd, P. (1990). How metacognition can promote academic learning and instruction. B.F. Jones & L. Idol (Ed.), Dimensions of thinking and cognitive instruction (1. baskı, ss. 15-51). Lawrence Erlbaum Associates.
67. Pehlivan, F. (2012). İlköğretim beşinci sınıf matematik dersinde üstbiliş strateji kullanımının öğrencilerin başarı ve tutumlarına etkisi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Niğde Üniversitesi.
68. Perry, J., Lundie, L., & Golder, G. (2019). Metacognition in schools: What does the literature suggest about the effectiveness of teaching metacognition in schools? Educational Review, 71(4), 483-500. https://doi.org/10.1080/00131911.2018.1441127
69. Salam, M., Misu, L., Rahim, U., Hindaryatiningsih, N., & Ghani, A. R. A. (2020). Strategies of metacognition based on behavioral learning to improve metacognition awareness and mathematics ability of students. International Journal of Instruction, 13(2), 61-72. https://doi.org/10.29333/iji.2020.1325a
70. Sawhney, N., & Bansal, S. (2015). Metacognitive awareness of undergraduate students in relation to their academic achievement. The International Journal of Indian Psychology, 3(1), 107-114. https://doi.org/10.25215/0301.136
71. Schraw, G., & Dennison, R. S. (1994). Assessing metacognitive awareness. Contemporary Educational Psychology, 19(4), 460-475. https://doi.org/10.1006/ceps.1994.1033
72. Schraw, G., & Moshman, D. (1995). Metacognitive theories. Educational Psychology Review, 7(4), 351-371. https://doi.org/10.1007/BF02212307
73. Senemoglu, N. (2009). Gelişim öğrenme ve öğretim: Kuramdan uygulamaya. Pegem Akademi.
74. Sonmez, V., & Alacapınar, F. G. (2018). Örneklendirilmiş bilimsel araştırma yöntemleri (6. Baskı). Anı Yayıncılık.
75. Sperling, R. A., Howard, B. C., Miller, L. A., & Murphy, C. (2002). Measures of children’s knowledge and regulation of cognition. Contemporary Educational Psychology, 27(1), 51-79. https://doi.org/10.1006/ceps.2001.1091
76. Sumer, N. (2000). Yapısal eşitlik modelleri: Temel Kavramlar ve örnek uygulamalar. Türk Psikoloji Yazıları, 3(6), 49-74. http://www.nebisumer.com/wp-content/uploads/2015/03/SumerN.2000.YEM_TPY.pdf
77. Tabachnick, B. G., Fidell, L. S., & Ullman, J. B. (2013). Using multivariate statistics (Vol. 6). Pearson.
78. Tok, S. (2010). The problems of teacher candidates about teaching skills during teaching practice. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 2(2), 4142-4146. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2010.03.654
79. Tsui, A. B. (2003). Characteristics of expert and novice teachers. Understanding expertise in teaching: Case studies in ESL teaching (ss. 22-41). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781139524698
80. Yangın, S. (2014). Üstbiliş stratejisine dayalı biyoloji öğretiminin sınıf öğretmeni adaylarının başarıları ve tutumları üzerindeki etkisi. Education Sciences, 9(1), 1-18. https://doi.org/10.12739/NWSA.2014.9.1.1C0602
81. Young, A., & Fry, J. D. (2008). Metacognitive awareness and academic achievement in college. Journal of the Scholarship of Teaching and Learning, 8(2), 1-10. https://eric.ed.gov/?id=EJ854832