RETRIAL DECISIONS AND LEGAL REMEDY REVIEW FOLLOWING INDIVIDUAL APPLICATIONS IN CIVIL PROCEEDINGS

Year 2026, Volume: 84 Issue: 2 , 777 - 813 , 30.04.2026

Seyit Can Tokalıoğlu

https://doi.org/10.30915/abd.1784226

https://izlik.org/JA92AB27NM

Abstract

The individual application to the Constitutional Court was introduced by the 2010 referendum as a remedy that must be exhausted before lodging an application with the European Court of Human Rights. Law No. 6216, which regulates the implementation of this procedure, also incorporated the institution of retrial into Turkish law. Retrial refers to the referral of the case by the Constitutional Court to the court that rendered the original judgment, with the aim of eliminating the violation of fundamental rights and its consequences. It is crucial to examine how the courts conduct such retrials and whether legal remedies are available against the decisions subsequently rendered. In this respect, the study distinguishes whether the judgment reviewed by the Constitutional Court through individual application had previously undergone appellate review under the Code of Civil Procedure (HMK) or under the former Code of Civil Procedure (HUMK). In particular, following the Constitutional Court’s decision in an individual application that a judgment previously reviewed under the appeal procedure of the former Code of Civil Procedure (HUMK) must be retried, this study will also seek to clarify under which system of legal remedies—HMK or HUMK—the subsequent decision rendered by the court to which the case has been referred should be subjected to appellate review by a higher court.

Keywords

Retrial , Constitutional Court , Appeal Procedure , Yargılamanın İadesi , Revision of Judgment

MEDENİ YARGIDA BİREYSEL BAŞVURU SONRASI YENİDEN YARGILAMA KARARLARI VE KANUN YOLU DENETİMİ

https://izlik.org/JA92AB27NM

Abstract

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolu, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuru yapmadan önce tüketilmesi gereken bir yol olarak 2010 yılında yapılan referandumla ihdas edilmiştir. Bireysel başvurunun yolunun uygulanmasına ilişkin çıkarılan 6216 sayılı Kanun’la da yeniden yargılama kurumu hukukumuzda uygulanmaya başlanmıştır. Yeniden yargılama kurumu, Anayasa Mahkemesinin verdiği hak ihlali kararının ve hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesini kapsamaktadır. Mahkemece yapılacak yeniden yargılama ve bu yargılama akabinde verilecek kararlara karşı kanun yollarına başvuru hususu önem arz etmektedir. Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru yolunda hak ihlali kararı vererek yeniden yargılama yapılmasını öngördüğü kararın, bireysel başvuru incelemesinden önce Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na (HMK) göre mi yoksa Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’na (HUMK) göre mi kanun yolu incelemesinden geçirilmiş olması durumu ayrım yapılarak incelenecektir. Özellikle Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’na göre temyiz kanun yolu incelemesinden geçmiş kararların Anayasa Mahkemesince bireysel başvuru yolu incelemesiyle yeniden yargılama yapılmasına karar verilmesi sonrasında, kararın kendisine gönderildiği mahkemenin vereceği karara karşı hangi kanun yolu sistemine göre üst derece mahkemesi denetiminden geçirilmesi gerektiği de açıklanmaya çalışılacaktır.

Keywords

Yeniden Yargılama , Anayasa Mahkemesi , Temyiz Kanun Yolu , Medeni Usul Hukuku , Yargılamanın İadesi

References

• Akil, Cenk, İstinaf Kavramı, Ankara: Yetkin Yayınları, 2010.
• Akkan, Mine ve Efe Dırenisa, Pekcanıtez Usûl, Medenî Usûl Hukuku, V, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 16. Bası, 2025.
• Akkaya, Tolga, Medeni Usul Hukukunda İstinaf, Ankara: Yetkin Yayınları, 2009.
• Albayrak, Adem, 6100 Sayılı HMK' ya Göre Hazırlanmış Hukukta İstinaf Uygulaması, 3. Baskı, Ankara: Adalet Yayınevi, 2017.
• Alpaslan, Mehmet Emin, Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru ve Kararların Medenî Usûl Hukukuna Etkileri, İstanbul: On İki Levha Yayınları, 2023.
• Altuntaş, Fuat, Hukukta Akıl Yürütme Yöntemi Olarak Kıyas (Analoji), İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2021.
• Arslan, Ramazan, Ejder Yılmaz ve Sema Taşpınar Ayvaz, Medeni Usul Hukuku, 3. Baskı, Ankara: Yetkin Yayınları, 2017.
• Arslan, Ramazan, Medeni Usul Hukukunda Yargılamanın Yenilenmesi (İade-i Muhakeme), Ankara: Turhan Kitapevi, 1977.
• Atalı, Murat ve Efe Dırenisa, Pekcanıtez Usûl, Medenî Usûl Hukuku, IV, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 16. Bası, 2025.
• Boran Güneysu, Nilüfer, “Yargılamanın İadesi Sebebi Olarak Üçüncü Kişilerin Hükmüm İptalini Talep Etmesi,” Medenî Usûl ve İcra – İflâs Hukuku Dergisi, C.12, S.33, 2016/1, Legal Yayıncılık, İstanbul, (2016): 23-62.
• Budak, Ali Cem ve Varol Karaaslan, Medeni Usul Hukuku, Güncellenmiş 2. Baskı, Ankara: Adalet Yayınevi, 2018.
• Çelik, Yeşim, Türk Hukukunda Bireysel Başvuru ve Anayasa Mahkemesi Uygulaması, Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Erzincan Üniversitesi, 2015, https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=WBc656i315e2eV6-EZV1ovVzpMXUNRWNuvMgjqnmV_UoSs621VXNi2X1t9sEeiWz, Erişim Tarihi: 12.09.2024.
• Çiftçi, Murat Özgür, Medeni Yargılama Hukukunda İstinaf, 3. Baskı, Ankara: Adalet Yayınevi, 2016.
• Ermenek, İbrahim, Anayasa Mahkemesinin Bireysel Başvuru Üzerine Verdiği Kararların Medenî Yargılama Hukukuna Yansımaları ve Bu Alanda Ortaya Çıkan Bazı Özel Durumlar, Medenî Usûl ve İcra - İflâs Hukuku Dergisi, Cilt: 9, Sayı: 26, İstanbul, (2013): 3-55, https://legal.com.tr/Book/7QsdEdgdWUSnoOpd1lXCnA/41bbeca004eb4342b1b6b557b8a32b03?s=, Erişim Tarihi: 30.01.2026.
• Erzurumlu Işık, Nurbanu, Medenî Usûl Hukukunda Yorum – Hukuk Yaratma ve İçtihadı Birleştirme Kararları, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2023.
• Egeliği, Ömer Emrullah, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Anayasa Çerçevesinde Etkili Başvuru Hakkı, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2021.
• Gençcan, Ömer Uğur, Hukuk Davalarında İstinaf ve Temyiz Uygulaması, Ankara: Yetkin Yayınları, 2018.
• Gören, Zafer, “Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru,” Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1-2, (Prof. Dr. M. Şakir BERKİ'ye Armağan 1996): 299-340, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/261889, Erişim Tarihi: 05.10.2024.
• Gözler, Kemal, Türk Anayasa Hukuku, 4. Baskı, İstanbul: Ekin Basım Yayın Dağıtım, 2021.
• Gündoğdu, Süleyman Burak, Medenî Yargıda Usûl Kurallarına Aykırılığın Anayasa Mahkemesi’nce Bireysel Başvuru Yoluyla Denetlenmesi, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2021.
• Gümüşay, Ramazan, Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru Yolunda İhlal Kararlarının İcrası, Ankara: Adalet Yayınevi, 2019.
• Gümüşay, Ramazan, “Bireysel Başvuruda İhlalin Ortadan Kaldırılmasının Bir Aracı Olarak "Yeniden Yargılama" Kararı ve İcrası”, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt XXII, Sayı:1-2, Erzincan, (2018): 93-143, https://hukukdergi.ebyu.edu.tr/wp-content/uploads/2019/03/2018-XXII-1-3.pdf, Erişim Tarihi: 12.05.2020.
• Karaarslan, Abdulkadir, Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru Usulü ve Uygulama Sorunları (İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi’ne Başvuru Usulü ile Karşılaştırmalı Olarak), İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2020.
• Korkmaz, Cansu, “Anayasa Mahkemesi’nin Bireysel Başvuru Sonucunda Verdiği Kararların Medenî Usûl Hukuku Bakımından Değerlendirilmesi”, Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, Yıl 2, Sayı 1, (2017) 215-276, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/270838, Erişim Tarihi: 26.01.2026.
• Korkmaz, Ramazan, Medenî Usûl Hukuku Açısından Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2014.
• Köküsarı, İsmail, “Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru Yolunda İhlal Kararlarının Kesinliği, Bağlayıcılığı ve Etkisi”, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XXII, S. (2018/1-2): 1-56, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1831887, Erişim Tarihi: 12.09.2024.
• Kuru, Baki, “Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Başvuru Medeni Usul Hukukunda Kanun Yolu Mudur?,” Serdar ÖZERSİN’e Armağan, Ankara, Adalet Yayınevi, 2017: 1-9.
• Kuru, Baki, İstinaf Sistemine Göre Yazılmış Medeni Usul Hukuku Ders Kitabı, Ankara: Yetkin Yayınları, 2017.
• Kuru, Baki, Ramazan Arslan ve Ejder Yılmaz, Medeni Usul Hukuku, 21. Baskı, Ankara: Yetkin Yayınları, 2010.
• Kuru, Baki ve Burak Aydın, Medeni Usul Hukuku El Kitabı, II, 4. Baskı, Ankara: Yetkin Yayınları, 2025.
• Namlı, Mert, “Yargılamanın Yenilenmesi Yoluna Tekrar Başvurma Yasağı”, Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ’e Armağan, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 16, Özel Sayı Cilt 2, Yıl 2014, (2015): 1645-1668.
• Namlı, Mert, Türk ve Fransız Medenî Usûl Hukuku’nda Yargılamanın Yenilenmesi, İstanbul: Beta Basım, 2014.
• Özekes, Muhammet ve Tolga Akkaya, Pekcanıtez Usûl, Medenî Usûl Hukuku, IV, 16. Bası, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2025.
• Pekcanıtez, Hakan ve Evrim Erişir, “Medenî Yargıda İstinaf İle İlgili Hükümlerin Zaman İtibariyle Uygulanması”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 65, Sayı:4, Ankara 2016. 3617-3654, http://dergipark.org.tr/auhfd/issue/42360/510149 Erişim Tarihi 19.06.2019.
• Pekcanıtez, Hakan, “Medeni Yargıda Verilen Kararlara Karşı Anayasa Şikâyeti”, Anayasa Yargısı Dergisi, Cilt: 12, Ankara (1995): 257-287, https://ayam.anayasa.gov.tr/media/6458/pekcanitez.pdf, Erişim Tarihi: 01.10.2024.
• Pekcanıtez, Hakan, “Bireysel Başvuru Sonunda Verilen Kararların Medenî Yargıya Etkisi”, Anayasa Yargısı, Anayasa Mahkemesi'nin 56. Kuruluş Yıldönümü Nedeniyle Düzenlenen “Bireysel Başvurunun 5. Yılının Değerlendirilmesi” Konulu Sempozyumda Sunulan Bildiriler, Cilt 35, Ankara, Anayasa Mahkemesi Yayınları, (2018): 73-104, https://ayam.anayasa.gov.tr/media/5861/hakan_pekcanitez.pdf, Erişim Tarihi: 16.04.2020.
• Petek, Şerife, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarının İcrası ve Etkililiği, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, 2024, https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=usXiZIM9Lp0wk-YzRoaT-8S-C7Oa5LFd-SAOT9d-tkXFv5zyV2n8iBiGrtv9BxtH, Erişim Tarihi: 24.09.2024.
• Sungurtekin Özkan, Meral, “Anayasal Şikâyet ve Adalete Erişim”, Prof. Dr. Hakan PEKCANITEZ’e Armağan, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 16, Özel Sayı Cilt 1, Yıl 2014, İzmir, (2015): 399-410.
• Tanrıver, Süha, Medenî Usûl Hukuku, II, Üst Derece Yargılamaları, Kesin Hüküm ve Bertaraf Edilmesi, Diğer Hukukî Çareler, Geçici Hukukî Korumalar, Alternatif Uyuşmazlık Çözümleri ve İç Tahkim, Tümüyle Gözden Geçirilmiş ve Genişletilmiş 3. Bası, İstanbul: Filiz Kitapevi, 2025.