Okul Öncesi Dönemde Zorbalık: Resimli Çocuk Kitaplarının Gücü
Öz
Okul öncesi dönem, çocukların sosyal ve duygusal becerilerinin hızla geliştiği, kişilik ve davranış kalıplarının şekillendiği kritik bir süreçtir. Bu dönemde çocuklar, sosyal ilişkiler kurmayı, empati geliştirmeyi ve duygularını ifade etmeyi öğrenirler. Ancak, bu süreçte çocuklar arasında olumsuz etkileşimler, özellikle akran zorbalığı, sıkça karşılaşılan bir durum olarak karşımıza çıkmaktadır. Resimli çocuk kitapları, bu tür karmaşık ve zorlayıcı sosyal meseleleri ele alarak, çocukların zorbalık olgusunu anlamalarına ve bu tür durumlarla başa çıkma becerileri geliştirmelerine katkı sağlamaktadır. Hikayeler aracılığıyla çocuklar, zorbalıkla başa çıkma stratejilerini öğrenebilir ve bu tür durumlar karşısında uygun tepkiler geliştirebilirler. Araştırma kapsamında, okul öncesi yaş grubuna hitap eden ve akran zorbalığını konu alan toplamda on yedi resimli çocuk kitabı belirlenmiştir. Bu kitaplardan on dördü çeviri edebiyatına, üçü ise Türk edebiyatına aittir. Seçilen kitaplar, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yoluyla incelenmiştir. Araştırma bulguları, alan yazın taraması doğrultusunda oluşturulan bir kontrol listesi aracılığıyla değerlendirilmiştir. Kontrol listesinde yer alan unsurların, resimli çocuk kitaplarındaki tekrarlanma sıklıkları analiz edilmiştir. İncelenen unsurlar arasında zorbalık türleri, zorba ve mağdurun özellikleri, zorbalıkla baş etme stratejileri gibi faktörler yer almıştır. Elde edilen bulgular, resimli çocuk kitaplarında zorbalık türlerinin (fiziksel, sözel, dolaylı) hemen hemen hepsinin hem kız hem de erkek çocukları tarafından uygulandığını göstermektedir. Özellikle kız çocukları tarafından dolaylı zorbalığın, erkek çocukları tarafından da fiziksel zorbalığın daha sık gerçekleştirildiği belirlenmiştir. Araştırma bulguları, resimli çocuk kitaplarının akran zorbalığını önleme ve bu tür durumlarla başa çıkma konusunda etkili bir eğitim aracı olarak kullanılabileceğini, ayrıca öğretmenler ve ebeveynler için önemli bir kaynak olabileceğini göstermektedir. Bu bulgular ışığında, akran zorbalığı konusunda farkındalık oluşturmak amacıyla özel olarak yazılmış resimli çocuk kitaplarının sayısının artırılması önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Kaynakça
- Akyol, A. K., ve Bilbay, A. (2018). Ergenlerin akran zorbalığı yapmaları, zorbalığa maruz kalmaları ve empatik eğilimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Journal of History Culture and Art Research, 7(2), 667-675. DOI: 10.7596/taksad.v7i2.1379
- Alsaker, F. (1993). Isolement et maltraitance par les pairs dans les jardins d'enfants: Comment mesurer ces phénomènes et quelles sont leurs conséquences?. Enfance, 46(3), 241-260.
- Alsaker, F. D., and Gutzwiller-Helfenfinger, E. (2009). Social behavior and peer relationships of victims, bully-victims, and bullies in kindergarten. In Handbook of bullying in schools (pp. 87-99). Routledge.
- Berger, K. S. (2007). Update on bullying at school: Science forgotten?. Developmental review, 27(1), 90-126. https://doi.org/10.1016/j.dr.2006.08.002
- Beşer, R. (2019). Resimli çocuk kitaplarının zorbalık olgusu açısından doküman analizi ile incelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bursa.
- Bintz, W. (2023). Portrayal of bullying in selected Picture books: A content analysis. Athens Journal of Education, 10(4), 739-763. https://doi.org/10.30958/aje.10-4-10
- Burnukara, P. ve Uçanok, Z. (2012). İlk ve orta ergenlikte akran zorbalığı: Gerçekleştiği yerler ve baş etme yolları, Türk Psikoloji Yazıları, 15(29), ss. 68-82.
- Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri (11. baskı). Ankara: Pegem Akademi.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Okul Öncesi Eğitim
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
31 Mart 2026
Gönderilme Tarihi
21 Mart 2025
Kabul Tarihi
12 Mart 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 12 Sayı: 1