İlkokul 3. Sınıf Öğrencilerinin Özetleme Becerileri Gelişimlerinde Karşılıklı Öğretim Yaklaşımının Etkisi

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 1 , 36 - 52 , 31.03.2026

Melda Koç , Fatih Çetin Çetinkaya

https://doi.org/10.31592/aeusbed.1756728

https://izlik.org/JA38ZF25SW

Öz

Bu araştırmanın amacı, okuduğunu anlama becerilerinin bir parçası olan özetleme becerileri üzerine odaklanarak, karşılıklı öğretim yaklaşımının ilkokul 3. sınıf öğrencilerinin özetleme becerileri üzerindeki etkisini incelemektir. Yarı deneysel desenle yürütülen araştırma, 2023–2024 öğretim yılında Bolu ili Merkez ilçesindeki bir devlet okulunda, mevcut şubelerden biri deney, diğeri kontrol grubu olarak belirlenen 15’er öğrencilik iki grupla gerçekleştirilmiştir. Uygulama süreci 8 hafta sürmüştür. Deney grubunda, araştırmacı tarafından tasarlanan karşılıklı öğretim yaklaşımına dayalı bir öğretim programı uygulanırken; kontrol grubunda sınıf öğretmeni mevcut öğretime devam etmiştir. Uygulama sürecinde uzmanlarca belirlenen çeşitli metinler ve resimli çocuk kitapları kullanılmıştır. Her iki gruba da öğretimden önce ön test, sonrasında ise son test uygulanmıştır. Veriler, Özet Puanlama Anahtarı aracılığıyla toplanmış ve SPSS 26 programı ile analiz edilmiştir. Elde edilen analiz verileri, her iki grubun da son testte anlamlı düzeyde ilerleme kaydettiğini ortaya koymuştur. Gruplar arasında anlamlı bir fark bulunmasa da, deney grubundaki etki büyüklüğü orta düzeyde olup, karşılıklı öğretim yaklaşımının öğrencilerin özetleme performansı üzerinde olumlu bir etkisi olduğu görülmüştür. Sonuç olarak, her iki yaklaşım da özetleme becerilerinin gelişimini desteklemiştir.

Anahtar Kelimeler

Karşılıklı öğretim , okuduğunu anlama , özetleme becerileri

Proje Numarası

886964 (tez numarası)

The Effect Of Reciprocal Teaching Approach On The Development Of Summarization Skills In 3rd Grade Primary School Students

https://izlik.org/JA38ZF25SW

Öz

The aim of this study is to examine the effect of the reciprocal teaching approach on third-grade primary school students' summarization skills, which are a component of reading comprehension. Designed as a quasi-experimental study, the research was conducted during the 2023–2024 academic year at a public school located in the central district of Bolu, Türkiye. Two existing third-grade classes were selected, with one assigned as the experimental group and the other as the control group, each consisting of 15 students. The implementation process lasted for eight weeks. In the experimental group, an instructional program based on the reciprocal teaching approach was designed and implemented by the researcher. In the control group, the classroom teacher continued with the regular instruction. Throughout the intervention, a variety of texts and illustrated children's books, selected by experts, were used. Both groups were administered a pre-test before the intervention and a post-test afterward. Data were collected using the Summary Scoring Rubric and analyzed with the SPSS 26.0 software. The analysis revealed that both groups made statistically significant progress in their post-test scores. Although no statistically significant difference was found between the groups, the effect size for the experimental group was moderate, indicating that the reciprocal teaching approach had a positive impact on students' summarization performance. In conclusion, both instructional approaches supported the development of students’ summarization skills.

Anahtar Kelimeler

Reciprocal teaching , reading comprehension , summarization skills.

Proje Numarası

886964 (tez numarası)

Kaynakça

• Alan, B. (2016). Özetleme stratejisinin doğrudan öğretiminin öğrencilerin özetleme başarısı üzerindeki etkisi. Journal of Teacher Education and Educators, 5(3), 315-334.
• Beydoğan, H. Ö. (2010). Okuma ve anlamayı etkileyen stratejiler. Milli Eğitim Dergisi, 40(185), 8-21.
• Brown, A. L., and Day, J. D. (1983). Macro rules for summarizing texts: The development of expertise. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 22(1), 1-14.
• Bulut, P. and Akyol, H. (2014). Summarizing strategies of the primary school 5th grade students and teachers. International Journal of Language Academy, 2(4), 36-48.
• Büyüköztürk, Ş. (2007). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (8. baskı). Ankara: Pegem Akademi.
• Creswell, J. W. and Clark, V. L. P. (2011). Designing and conducting mixed methods research. CA: Sage.
• Demirel, Ö. ve Epçaçan, C. (2012). Okuduğunu anlama stratejilerinin bilişsel ve duyuşsal öğrenme ürünlerine etkisi. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 2(1), 71-106.
• Doolittle, P. E., Hicks, D., Triplett, C. F., Nichols, W. D. and Young, C. A. (2006). Reciprocal teaching for reading comprehension in higher education: A strategy for fostering the deeper understanding of texts. International Journal of Teaching and Learning in Higher Education, 17(2), 106-118.
• Duke, N. K. and Pearson, P. D. (2009). Effective practices for developing reading comprehension. Journal of Education, 189(1-2), 107-122.
• Duran, E. ve Özdil, Ş. (2018). The effect of matrix technique on text summarization. The Journal of Eurosian Language Education and Researches, 2(1), 41-58.
• Elledge, D. (2013). Improving reading comprehension through explicit summarization instruction (Doctoral Thesis). University of Cincinnati.
• Epçaçan, C. (2018). Okuma ve anlama becerilerinin öğretim sürecine etkisi üzerine bir değerlendirme. Electronic Turkish Studies, 13(19).
• Epçaçan, C. ve Erzen, M. (2010). Okuduğunu anlama becerileri ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. Milli Eğitim, 39(185), 22-31.
• Eroğlu, E. (2023). Özetleme stratejileri öğretiminin ortaokul öğrencilerinin öyküleyici metinleri özetleme becerilerini geliştirmeye ve özetleme stratejilerini kullanmalarına etkisi, Yüksek Lisans Tezi, Bartın Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Bartın.
• Fiorella, L., & Mayer, R. E. (2015). Learning as a Generative Activity. Cambridge University Press.
• Friend, R. (2001). Effects of strategy instruction on summary writing of college students. Contemporary Educational Psychology, 26(1), 3-24.
• Garner, R. (1984). Rules for summarizing texts: Is classroom instruction being provided? Journal of Educational Research, 77, 304–308.
• Good, T. L. and Brophy, J. E. (2008). Looking in classrooms (10th ed.). Allyn and Bacon.
• Görgen, İ. (2015). The effect of reciprocal and direct teaching approaches on summarizing skill. The Anthropologist, 22(2), 276–283.
• Güneş, F. (2014). Anlama modelleri. Dil ve Edebiyat Eğitimi Dergisi, 9, 59–74.
• Güldenoğlu, B. ve Kargın, T. (2012). Karşılıklı öğretim tekniğinin hafif derecede zihinsel engelli öğrencilerin okuduğunu anlama becerileri üzerindeki etkililiğinin incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 13(1), 17–34.
• Hampson-Jones, F. E. (2014). Reciprocal teaching: Investigation of its effectiveness as a method of whole class reading comprehension instruction at Key Stage Two, Doctoral Dissertation, UCL Institute of Education.
• Hashey, J. M. and Connors, D. J. (2003). Learn from our journey: Reciprocal teaching action research. The Reading Teacher, 57(3), 224–232.
• Hattie, J. (2008). Visible learning: A synthesis of over 800 meta-analyses relating to achievement. Routledge.
• Hebert, M. Graham, S., and Rigby-Wills, H. (2021). Teaching elementary students how to summarize texts. Journal of Educational Psychology, 113(2), 351–367.
• Hidi, S. and Anderson, V. (1986). Producing written summaries: Task demands, cognitive operations, and implications for instruction. Review of Educational Research, 56(4), 473–493.
• Karadağ, Ö. (2019). Türkçe ders kitaplarında yer alan özetleme etkinlikleri üzerine bir değerlendirme. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 7(2), 469–485.
• Karsak, H. G. (2018). Doğrudan öğretim yöntemine genel bir bakış. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 5(3), 77–99.
• Kintsch, E., Steinhart, D., Stahl, G., Matthews, C. and Lamb, R. (2000). Developing summarization skills through the use of LSA-based feedback. Interactive Learning Environments, 8(2), 87–109.
• Kintsch, W. (1998). Comprehension: A paradigm for cognition. Cambridge University Press.
• Kula, S. S. (2018). Karşılıklı öğretim tekniğinin ilkokul öğrencilerinin okuduğunu anlama, öğrenme kalıcılığı ve öz yeterlik algısına etkisi, Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Kuşdemir, Y. ve Güneş, F. (2014). Doğrudan öğretim modelinin okuduğunu anlama becerilerine etkisi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(32), 86–113.
• McAllum, R. (2014). Reciprocal teaching: Critical reflection on practice. Kairaranga, 15(1), 26–35.
• Merlin, S. B. and Rogers, S. F. (1981). Direct teaching strategies. The Reading Teacher, 35(3), 292–297.
• National Reading Panel. (2000). Report of the National Reading Panel: Teaching children to read. Bethesda, MD: National Institute of Child Health and Human Development.
• Oczkus, L. D. (2010). Reciprocal teaching at work: Strategies for improving reading comprehension. International Reading Association.
• O’Malley, N. G. (2017). Reciprocal teaching: Improving students' reading comprehension. Master’s thesis, Hamline University, St. Paul, MN.
• Özdil, Ş. (2019). İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin metin özetleme becerilerinin geliştirilmesi. Uşak Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel Eğitim Ana Bilim Dalı, Sınıf Eğitimi Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi.
• Padma, B. (2008). Reciprocal teaching techniques. APH Publishing.
• Palinscar, A. S. and Brown, A. L. (1984). Reciprocal teaching of comprehension-fostering and comprehension-monitoring activities. Cognition and Instruction, 1(2), 117–175.
• Perfetti, C., Landi, N. and Oakhill, J. (2005). The acquisition of reading comprehension skill. In M. J. Snowling & C. Hulme (Eds.), The science of reading: A handbook (pp. 227–247). Blackwell Publishing.
• Pilonieta, P. and Medina, A. L. (2009). Reciprocal teaching for the primary grades: “We can do it too!”. The Reading Teacher, 63(2), 120–129.
• Rosenshine, B. and Meister, C. (1994). Reciprocal teaching: A review of the research. Review of Educational Research, 64(4), 479–530.
• Sarasti, I. A. (2007). The effects of reciprocal teaching comprehension-monitoring strategy on 3rd grade students’ reading comprehension, Doctoral Dissertation, North Texas University.
• Slavin, R. E. (2018). Educational psychology: Theory and practice. Pearson.
• Snow, C. (2002). Reading for understanding: Toward an R&D program in reading comprehension. Rand Corporation.
• Takala, M. (2006). The effects of reciprocal teaching on reading comprehension in mainstream and special (SLI) education. Scandinavian Journal of Educational Research, 50(5), 559–576.
• Taylor, B. M. and Beach, R. W. (1984). The effects of text structure instruction on middle-grade students’ comprehension and production of expository text. Reading Research Quarterly, 19(2), 134–146.
• Windawati, M. P. (2015). The use of reciprocal teaching technique to improve students’ reading comprehension in teaching analytical exposition (B.A. degree). Walisongo State Islamic University.
• Öksüz, H. İ. (2023). Karşılıklı öğretim yaklaşımının papağan okuyucuların anlama, dikkat, hızlı isimlendirme ve sözel çalışma belleği becerilerine etkisi, Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Özdemir, S. ve Eroğlu, E. (2022). Türkçe ders kitaplarındaki özetleme etkinliklerinin görünümü. 16. Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Kongresi Bildiriler Kitabı (Cilt 3, ss. 736–750).
• Özsoy, S. ve Özsoy, G. (2013). Eğitim araştırmalarında etki büyüklüğü raporlanması. İlköğretim Online, 12(2), 334-346.