Meslek Lisesi Öğrencilerinin Gelecek Beklentileri, Kariyer Kararı Öz Yeterlikleri, Akademik Güdülenme ve Başarıları Arasındaki İlişkiler

Year 2025, Volume: 25 Issue: 4, 2704 - 2722, 15.12.2025

Yasemin Yazan , Sevilay Yıldız

https://doi.org/10.17240/aibuefd.2025..-1676476

Abstract

Bu araştırmanın amacı meslek lisesi öğrencilerinin gelecek beklentisi, kariyer kararı öz yeterlikleri, akademik güdülenme ve başarıları arasındaki ilişkilerin saptanmasıdır. Araştırmada tarama yöntemi kullanılmış, araştırmanın desenini ise açımlayıcı ilişkisel desen oluşturmuştur. Araştırmanın çalışma grubunu, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Türkiye’nin Batı Karadeniz Bölümü’nün bir ilindeki meslek liselerinde öğrenim gören öğrenciler oluşturmaktadır. Araştırmaya beş farklı okuldan 796 öğrenci katılmıştır. Veri toplama aracı olarak kişisel bilgi formu, "Gelecek Beklentisi Ölçeği", "Kariyer Kararı Öz Yeterlik Ölçeği-Kısa Formu", "Akademik Güdülenme Ölçeği" kullanılmıştır. Verilerin analizi IBM SPSS 23v ve IBM Amos 24v paket programı kullanılarak yapılmıştır. Araştırma bulgularına göre, meslek lisesi öğrencilerinin gelecek beklentileri, kariyer kararı öz yeterlikleri, akademik güdülenme ve başarıları arasında anlamlı ve pozitif yönlü ilişkiler tespit edilmiştir. Söz konusu bulgular ışığında, öğrencilerin kariyer hedeflerini belirleme ve bu hedeflere ulaşmak için plan yapma konularında rehberlik ve danışmanlık hizmetlerinin önem kazanması, okul ortamında düzenli olarak hedef belirleme atölyeleri veya bireysel danışmanlık seansları düzenlenmesi gibi önerilerde bulunulmuştur.

Keywords

Kariyer Kararı Öz Yeterliği , Gelecek Beklentisi , Akademik Başarı , Akademik Güdülenme , Meslek Lisesi Öğrencileri.

Ethical Statement

Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Tez Yazım Kurallarına uygun olarak hazırladığım bu tez çalışmasında;  Tez içinde sunduğum verileri, bilgileri ve dokümanları akademik ve etik kural-lar çerçevesinde elde ettiğimi,  Tüm bilgi, belge, değerlendirme ve sonuçları bilimsel etik ve ahlak kurallarına uygun olarak sunduğumu,  Tez çalışmasında yararlandığım eserlerin tümüne uygun atıfta bulunarak kay-nak gösterdiğimi,  Kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı,  Bu tezde sunduğum çalışmanın özgün olduğunu bildirir, aksi bir durumda aleyhime doğabilecek tüm hak kayıplarını kabullendiğimi beyan ederim. Teze ilişkin Turnitin adlı programında enstitü müdürlüğünce belirlenen filtrelemeler uygulanarak alınmış olan benzerlik raporuna göre, tezin benzerlik oranı %30’u geçmemektedir. Bu çalışma için Sosyal Bilimlerde İnsan Araştırmaları Etik Kurulundan 2023/129 sayısı ile etik izin alınmıştır.

Relationship Between Future Expectations Of Vocational High School Students, Career Decision Self-Efficacy, Academic Motivation And Success

Abstract

The aim of this research is to determine the relationships between future expectations, career decision self-efficacy, academic motivation and success of vocational high school students. The study employed a survey method, with an exploratory correlational design shaping the research framework. The study group consists of students studying in vocational high schools in a province of the Western Black Sea Region of Turkey in the 2023-2024 academic year. Personal information form, "Future Expectation Scale", "Career Decision Self-Efficacy Scale-Short Form", "Academic Motivation Scale" were used as data collection tools. Data analysis was done using IBM SPSS 23v and IBM Amos 24v software packages. According to the research findings, significant and positive relationships were determined between the future expectations, career decision self-efficacy, academic motivation and success of vocational high school students. Accordingly, it was concluded that as future expectation, career decision self-efficacy and academic motivation increase, school success can also increase. Based on the findings, it has been recommended that guidance and counseling services gain importance in helping students set career goals and plan accordingly. Suggestions include organizing regular goal-setting workshops or individual counseling sessions within the school environment.gular goal-setting workshops or individual counseling sessions within the school environment.

Keywords

Career Decision Self-Efficacy , Future Expectations , Academic Achievement , Academic Motivation , Vocational High School Students.

References

• Ait Soudane, J., Ouallal, F., Nouira, Z., & Amazian, M. (2022). Le rôle de la formation professionnelle dans le développement du Capital Humain. International Journal of Accounting, Finance, Auditing, Management and Economics
• Akbaşlı, S., Kubilay, S., ve Durnalı, M. (2017). Önlisans öğrencilerinin gelecek beklentileri ile akademik motivasyonlarının incelenmesi. Journal of Human Sciences, 14(4), 4678-4693.
• Akbay, S., ve Gizir, C. (2010). Cinsiyete göre üniversite öğrencilerinde akademik erteleme davranışı: Akademik güdülenme, akademik özyeterlik ve akademik yükleme stillerinin rolü. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(1), 60-78.
• Ayhan, Ş. (2022). Covıd-19 Pandemi Sürecinde Üniversite Öğrencilerinin Akademik Motivasyonlarının İncelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Hacettepe Üniversitesi.
• Bandura, A. (1997). Self-Efficacy: The Exercise of Control. New York: W.H. Freeman
• Başkonuş, A., Demir, S., Yılmaz, O., & Kaya, M. (2011). Öğrencilerin akademik başarıları ve beklentileri üzerine bir inceleme. Eğitim Araştırmaları Dergisi, 31(1), 25-40.
• Büyüköztürk, Ş. (2018). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı - istatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum (24th ed.). Pegem Akademi.
• Cardoso, P., Duarte, M. E., Pacheco, L., & Janeiro, L. (2022). Life design group-based intervention fostering vocational identity, career adaptability, and career decision-making self-efficacy. Cypriot Journal of Educational Science. 17(5), 1453-1467.
• Cıla, M.S. (2015). Anadolu lisesi 9.Ve 10. sınıf öğrencilerinin akademik başarılarının akademik öz yeterlik, mükemmeliyetçilik ve akademik güdülenmeden yordanması. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi.
• Çakmak, Ö. (2008). Eğitimin ekonomiye ve kalkınmaya etkisi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, (11), 33-41.
• Çakmaklı, K. (2010). Öğrenmek ve başarmak sanatı. Yağmur Yayınları
• Çuhadar, A., Demirel, M., Er, Y., & Serdar, E. (2019). Lise öğrencilerinde boş zaman yönetimi ve gelecek beklentisi ilişkisi. Journal of International Social Research, 12(66).
• Dancey, C. P., & Reidy, J. (2007). Statistics without maths for psychology. Pearson education.
• De la Fuente, A., & Ciccone, A. (2002). Le capital humain dans une économie mondiale fondée sur la connaissance. Rapport Fınal, DG Emploi et affaires sociales, Barcelone.
• DeWitz, S. J., ve Walsh, W. B. (2002). Self-efficacy and college student satisfaction. Journal of career Assessment, 10(3), 315-326.
• Eren, A. (2017). Meslek lisesi öğrencilerinin akademik başarılarını etkileyen motivasyonel faktörler. Eğitim ve Bilim, 42(190), 357-371. https://doi.org/10.15390/EB.2017.5674
• Gottfried, A. E., Fleming, J. S., ve Gottfried, A. W. (2001). Continuity of academic intrinsic motivation from childhood through late adolescence: A longitudinal study. Journal of educational psychology, 93(1), 3.
• Guay, F., Ratelle, C. F., Roy, A., ve Litalien, D. (2010). Academic self-concept, autonomous academic motivation, and academic achievement: Mediating and additive effects. Learning and individual differences, 20(6), 644-653.
• Işık, V. (2016). Türkiye’de genç işsizliği ve genç nüfusta atalet. Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 5(11), 130-145.
• İŞKUR. (2023). Türkiye iş gücü piyasası raporu 2023. Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü.
• Jiang, Y., Rosenzweig, E. Q., ve Gaspard, H. (2018). An expectancy-value-cost approach in predicting adolescent students’ academic motivation and achievement. Contemporary Educational Psychology, 54, 139-152.
• Karataş, Z., & Güner, T. (2019). Meslek lisesi öğrencilerinin öğrenme motivasyonları ve akademik başarıları arasındaki ilişki. Mesleki ve Teknik Eğitim Dergisi, 12(2), 45-60. https://doi.org/10.18844/cjes.v12i2.4179
• Kesim, E., & Kalaycı, Y. (2021). Türkiye’de mesleki ve teknik eğitim alanında hazırlanan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 11(1), 287-322.
• Kıran, F. ve Şahin, M. (2023). Eğitim fakültesi öğrencilerinin kişilik özellikleri ve akademik motivasyonları ile kariyer araştırma öz-yeterlikleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 526-549.
• Komarraju, M., ve Dial, C. (2014). Academic identity, self-efficacy, and self-esteem predict self-determined motivation and goals. Learning and Individual Differences, 32, 1–8.
• Kurtuluş, H. Y., Kurtuluş, E., & Yaman, K. G. (2022). Ergenlerin benlik saygısı ile kariyer kaygısı arasındaki ilişki: Gelecek beklentisinin aracı rolü. Ekev Akademi Dergisi, (90), 283-302.
• Lent, R. W., Ireland, G. W., Penn, L. T., Morris, T. R., & Sappington, R. (2017). Sources of self-efficacy and outcome expectations for career exploration and decision-making: A test of the social cognitive model of career self-management. Journal of Vocational Behavior, 99, 107-117.
• Lent, R. W., ve Brown, S. D. (2006). On conceptualizing and assessing social cognitive constructs in career research: A measurement guide. Journal of career assessment, 14(1), 12-35.
• Martin, A. J., ve Steinbeck, K. (2017). The role of puberty in students' academic motivation and achievement. Learning and Individual Differences, 53, 37-46.
• McCabe, K. ve Barnett, D. (2000). First comes work, then comes marriage: Future orientation among African American young adolescents. Family Relations, 49(1), 63-70.
• Millî Eğitim Bakanlığı, MEB. (2010). PISA 2006 Ulusal Nihai Rapor. https://pisa.meb.gov.tr/www/raporlar/icerik/5
• Millî Eğitim Bakanlığı, MEB. (2013). Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği. 03.01.2024 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf? mevzuatNo=18812vemevzuatTur=KurumVeKurulusYonetmeligivemevzuatTertip=5 sitesinden alınmıştır.
• Mütevellioğlu, N., Zanbak, M., Mert, M (2010). Işsizlik, üniversiteli gençlik ve gelecek: bir alan araştirmasinin bulguları. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 11(1), 207 - 229.
• Nurmi, J. E. (2001). Navigating Through Adolescence European Perspectives. Routledge Falmer.
• Özsoy, C. E. (2015). Mesleki eğitim-istihdam ilişkisi: Türkiye’de mesleki eğitimin kalite ve kantitesi üzerine düşünceler. Colleges, 173.
• Peker, A., ve Kağızmanlı, N. (2018). Ebeveyn tutumlarının ergenlerin akademik güdülenme düzeyleri üzerindeki yordayıcı etkisi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(1), 210-224.
• Sarıer, Y. (2016). Türkiye’de öğrencilerin akademik başarısını etkileyen faktörler: Bir meta-analiz çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi
• Sezgin, F., Koşar, D., Koşar, S. ve Er, E. (2016). Liselerde akademik başarısızlık: Nedenleri ve önlenmesine ilişkin öğretmen ve okul yöneticilerinin görüşleri. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 95-111.
• Sıcak, A., ve Başören, M. (2015). Ortaöğretim öğrencilerinin akademik motivasyonlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (Bartın örneği). Bartın University Journal of Faculty of Education, 4(2), 548-560.
• Şen-Baz, D. (2019). Üniversite öğrencilerinin yaşam doyumunu yordamada kariyer kararı öz-yeterliği ve umudun rolünün incelenmesi. Kariyer Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 2(2), 144-165.
• Şimşek, H. (2012). Güneydoğu Anadolu Bölgesindeki lise öğrencilerinin gelecek beklentileri ve gelecek beklentilerini etkileyen faktörler, Kuramsal Eğitimbilim Dergisi, (5), 1: 90-109.
• Şimşek, H., Ünal, M., Erbay Mermer, Ş., & Özaslan, D. (2022). Lise öğrencilerinde gelecek beklentisi ve öz güven ilişkisi. Van YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi (YYU Journal of Education Faculty), Şubat Özel Sayı, 387-409.
• T.C. Kalkınma Bakanlığı (2019). 2019 yılı 11. kalkınma planı. 12.01.2024 tarihinde https://www.sbb.gov.tr/wpcontent/uploads/2022/07/On_Birinci_Kalkinma_Plani-2019-2023.pdf sitesinden alınmıştır.
• Uy, F., Kilag, O. K., & Arcilla Jr, A. (2023). Empowering Education: A Learning-Goals-Centric Approach to Curriculum Development. Excellencia: International Multi-disciplinary Journal of Education, 1(4), 48-61.
• Yavuzer, H., Demir, İ., Meşeci, F., ve Sertelin, Ç. (2005). Günümüz gençliğinin gelecek beklentileri. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi Sayı 2 (2005), 93-103.
• Yeşilyaprak, B. (2012). Mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığında paradigma değişimi ve Türkiye açısından sonuçlar: Geçmişten geleceğe yönelik bir değerlendirme. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri,12(1), 97-118.
• Yılmaz, E., Güner, B., ve Caner, N. (2022). Meslek lisesi öğrencilerinin öz-yeterliklerinin yordayıcısı olarak insani değerler. Milli Eğitim Dergisi, 51(236), 3181-3209.
• Yüner, B. (2020). Investigation of the relationship between academic self-efficacy, academic motivation and success: The case of prospective teachers. Çukurova University Faculty of Education Journal, 49(2), 706-733.