Research Article

Yürütücü İşlevler-Ebeveyn ve Yürütücü İşlevler-Öğretmen Ölçeklerinin Geliştirilmesi

Volume: 16 Number: 2 June 24, 2026
EN TR

Yürütücü İşlevler-Ebeveyn ve Yürütücü İşlevler-Öğretmen Ölçeklerinin Geliştirilmesi

Abstract

Yürütücü işlevler (Yİ) hedefe yönelik davranışların yönetiminde kritik rol oynayan, yaşamın her anında aktif olarak kullanılan bilişsel becerilerdir. Yİ sorunları çeşitli iletişim problemlerine, sosyal ve akademik yaşantıda başarısızlıklara sebep olmaktadır. Bu başarısızlık durumlarını engellemek amacıyla erken dönemde Yİ’nin değerlendirilmesi gerekmektedir. Ülkemizde erken dönemi de içeren Yİ ve alt bileşenlerini (ketleyici kontrol, çalışma belleği, bilişsel esneklik) değerlendirmeyi sağlayacak bildirime dayalı bir araç bulunmamaktadır. Bu çalışma Yürütücü İşlevler Ölçeği (YİÖ)-Ebeveyn (28 madde) ve YİÖ-Öğretmen (29 madde) ölçeklerinin geliştirilmesini ve psikometrik özelliklerini açıklamaktadır. Ölçeklerin faktör yapılarını belirlemek için 3;0-11;11 yaş arası çocukların ebeveynleri (n= 438) ve öğretmenlerinden (n= 232) toplanan iki ayrı veri setine Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. YİÖ-Ebeveyn’i: Ketleyici Kontrol (uyaran ve dürtü), Çalışma Belleği (hatırlama ve depolama) ve Bilişsel Esneklik (davranış ve sosyal); YİÖ-Öğretmen’i de benzer şekilde en iyi 6 faktörlü yapının: Ketleyici Kontrol (uyaran ve dürtü), Çalışma Belleği (hatırlama ve genel) ve Bilişsel Esneklik (davranış ve duygu) açıkladığı belirlenmiştir. Güvenirlik tahminlerinin YİÖ-Ebeveyn ölçeği toplamı için iyi (.83); YİÖ-Öğretmen ölçeği toplamı için çok iyi (.91) olduğu belirlenmiştir. Ayrıca ölçeklerin özel gereksinim durumunu ayırt edicilikleri yüksek bulunmuştur. Bu bilgiler doğrultusunda YİÖ-Ebeveyn ve YİÖ-Öğretmen kendi dil ve kültürümüzde geliştirilmiş, geçerli, güvenilir, klinik ya da eğitimsel ortamlarda kullanıma uygun, özel gereksinimli ve tipik gelişen çocuklara uygulanabilecek araçlardır.

Keywords

References

  1. Aksu, G., Eser, M. T. ve Güzeller, C. O. (2017). Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi ile yapısal eşitlik modeli uygulamaları. Detay Yayıncılık.
  2. Arslan, S. ve Gelişli, Y. (2015). Algılanan öz-düzenleme ölçeği: Bir ölçek geliştirme çalışması. Sakarya University Journal of Education, 5(3), 67-74. http://dx.doi.org/10.19126/suje.91303
  3. Bandalos, D. L. (2018). Measurement theory and applications for the social sciences. Guilford Publications.
  4. Banich, M. T. (2009). Executive function: The search for an integrated account. Current Directions in Psychological Science, 18(2), 89-94. https://doi.org/10.1111/j.1467-8721.2009.01615.x
  5. Barkley, R. A. (2014). The assessment of executive functioning using the Barkley Deficits in Executive Functioning Scales. In S. Goldstein & J. A. Naglieri (Eds.), Handbook of executive functioning (pp. 245-265). Springer.
  6. Bayındır, D. (2016). 48-72 Aylık Çocuklar için Öz Düzenleme Becerileri Ölçeği’nin geliştirilmesi ve çocukların öz düzenleme beceri düzeyleri ile annelerine bağlanma biçimleri, annelerin ebeveyn davranışları ve psikolojik sağlıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Tez Numarası: 437082) [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  7. Blair, C., & Ursache, A. (2011). A bidirectional model of executive functions and self-regulation. In K. D. Vohs & R. F. Vaumeister (Eds.), Handbook of self-regulation: Research, theory, and applications (pp. 300-320). Gilford Press.
  8. Büyüköztürk, Ş. (2017). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (23. baskı). Pegem.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Scale Development

Journal Section

Research Article

Publication Date

June 24, 2026

Submission Date

September 27, 2025

Acceptance Date

March 30, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 16 Number: 2

APA
Genç, T., & Doğan, M. (2026). Yürütücü İşlevler-Ebeveyn ve Yürütücü İşlevler-Öğretmen Ölçeklerinin Geliştirilmesi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 16(2), 812-838. https://doi.org/10.18039/ajesi.1792146
AMA
1.Genç T, Doğan M. Yürütücü İşlevler-Ebeveyn ve Yürütücü İşlevler-Öğretmen Ölçeklerinin Geliştirilmesi. AJESI. 2026;16(2):812-838. doi:10.18039/ajesi.1792146
Chicago
Genç, Tamer, and Murat Doğan. 2026. “Yürütücü İşlevler-Ebeveyn Ve Yürütücü İşlevler-Öğretmen Ölçeklerinin Geliştirilmesi”. Anadolu Journal of Educational Sciences International 16 (2): 812-38. https://doi.org/10.18039/ajesi.1792146.
EndNote
Genç T, Doğan M (June 1, 2026) Yürütücü İşlevler-Ebeveyn ve Yürütücü İşlevler-Öğretmen Ölçeklerinin Geliştirilmesi. Anadolu Journal of Educational Sciences International 16 2 812–838.
IEEE
[1]T. Genç and M. Doğan, “Yürütücü İşlevler-Ebeveyn ve Yürütücü İşlevler-Öğretmen Ölçeklerinin Geliştirilmesi”, AJESI, vol. 16, no. 2, pp. 812–838, June 2026, doi: 10.18039/ajesi.1792146.
ISNAD
Genç, Tamer - Doğan, Murat. “Yürütücü İşlevler-Ebeveyn Ve Yürütücü İşlevler-Öğretmen Ölçeklerinin Geliştirilmesi”. Anadolu Journal of Educational Sciences International 16/2 (June 1, 2026): 812-838. https://doi.org/10.18039/ajesi.1792146.
JAMA
1.Genç T, Doğan M. Yürütücü İşlevler-Ebeveyn ve Yürütücü İşlevler-Öğretmen Ölçeklerinin Geliştirilmesi. AJESI. 2026;16:812–838.
MLA
Genç, Tamer, and Murat Doğan. “Yürütücü İşlevler-Ebeveyn Ve Yürütücü İşlevler-Öğretmen Ölçeklerinin Geliştirilmesi”. Anadolu Journal of Educational Sciences International, vol. 16, no. 2, June 2026, pp. 812-38, doi:10.18039/ajesi.1792146.
Vancouver
1.Tamer Genç, Murat Doğan. Yürütücü İşlevler-Ebeveyn ve Yürütücü İşlevler-Öğretmen Ölçeklerinin Geliştirilmesi. AJESI. 2026 Jun. 1;16(2):812-38. doi:10.18039/ajesi.1792146