Human Conception in Rumi and Yunus Emre: Soul, Nafs, and the Perfect Human

Modern dönemde sekülerleşme, anlam kaybı ve kimlik çözülmeleri insanın düşünce tarihinde sahip olduğu merkezî konumu zayıflatmış; metafizik boyutu büyük ölçüde görünmez hâle gelmiştir. Bu kırılma, insanı bütüncül bir varlık olarak ele alan tasavvufî antropolojinin yeniden yorumlanmasını gerekli kılmaktadır. Bu çalışma, Mevlânâ Celâleddîn Rûmî ile Yûnus Emre’nin insan tasavvurlarını can-nefs kâmil insan ekseninde karşılaştırmalı olarak incelemekte ve her iki düşünürde ortaya çıkan dönüşüm modelini modern varoluş krizlerine alternatif bir metafizik imkân olarak değerlendirmektedir. Bu makale, literatürdeki söz konusu boşluğu gidermeyi amaçlayarak Mevlânâ ve Yûnus Emre’de insanın “can” merkezli ontolojik konumunu, nefsle mücadelenin metafizik gerekçelerini ve kâmil insan idealinin hangi ortak ilkeler üzerinde şekillendiğini sistematik biçimde analiz etmektedir. Böylece tasavvufun insan anlayışı, yalnızca manevî bir öğreti değil; modern insanın varoluşsal kırılmalarına karşı işlevsel bir dönüşüm modeli olarak yeniden konumlanmaktadır. Araştırmanın temel sorusu şudur: Mevlânâ ve Yûnus Emre’de “can” kavramı insanın ontolojik konumunu nasıl belirlemekte; nefsin aşılmasıyla gerçekleşen içsel dönüşüm hangi ortak ilkeler üzerinden şekillenmekte ve bu süreç modern insanın sorunlarını aşmada nasıl bir imkân sunmaktadır? Elde edilen bulgular, her iki düşünürde de aklın zorunlu fakat sınırlı olduğunu; hakikate yönelişin aşk, irade ve kalp merkezli bir dönüşümle mümkün kılındığını göstermektedir. Böylece çalışma, Mevlânâ ve Yûnus Emre’nin insan anlayışını modern krize karşı bütüncül bir metafizik dönüşüm projesi olarak konumlandırarak literatüre özgün bir katkı sunmaktadır.

In the modern period, secularization, loss of meaning, and identity fragmentation have weakened the central position that the human being once held in the history of thought, rendering its metaphysical dimension largely invisible. This rupture necessitates a renewed interpretation of Sufi anthropology, which conceives the human being as an integrated and holistic entity. This study comparatively examines the anthropological conceptions of Mevlânâ Celâleddîn Rûmî and Yûnus Emre along the axis of soul-self-perfected human, evaluating the transformation model that emerges in both thinkers as a metaphysical alternative to modern existential crises. Addressing a significant gap in the literature, the article analyzes the ontological status of the human being grounded in the notion of the “soul,” the metaphysical rationale of the struggle against the ego (nafs), and the shared principles shaping the ideal of the perfected human (insān-i kāmil). In doing so, it repositions Sufi conceptions of the human not merely as spiritual doctrine but as a functional model of metaphysical transformation in the face of contemporary existential ruptures. The central research question is as follows: How does the concept of “soul” define the human being’s ontological position in Rūmī and Yûnus Emre; upon which shared principles is inner transformation achieved through transcending the ego constructed; and what path does this process offer for addressing modern existential problems? Findings indicate that, for both thinkers, reason is necessary yet limited, and that orientation toward truth is enabled through a transformation centered on love, will, and the heart. Thus, the study positions their conception of the human as a holistic metaphysical transformation project, offering an original contribution to the contemporary literature.