Araştırma Makalesi

Amerikan Protestan Misyoner Haritalarında Anadolu: Mekânsal Temsilin Siyasi ve Kültürel Kodları (1890-1910)

Cilt: 26 Sayı: 1 28 Mart 2026
PDF İndir
TR EN

Amerikan Protestan Misyoner Haritalarında Anadolu: Mekânsal Temsilin Siyasi ve Kültürel Kodları (1890-1910)

Öz

Bu çalışma, 1890–1910 arasında Amerikan Protestan misyonerleri tarafından üretilen Anadolu haritalarını, mekânın yalnızca betimlenmediği; aynı zamanda ideolojik olarak kurgulandığı bir temsil rejimi olarak ele almaktadır. American Board of Commissioners for Foreign Missions (ABCFM) başta olmak üzere misyon ağlarının yayımladığı harita ve raporlar; istasyonları, okulları ve hastaneleri işaretlemekle kalmayıp “unoccupied/unchurched” gibi kodlarla bir “manevi coğrafya” inşa eder. Çalışma, nitel belge analiziyle birincil (haritalar, yıllık raporlar, hatıratlar) ve ikincil kaynakları karşılaştırmalı inceleyerek üç bulguya ulaşır: (1) Harley ve Wood’un eleştirel kartografya yaklaşımıyla uyumlu biçimde haritalar seçici görselleştirme yapar; Protestan merkezleri büyütüp çok-etnili/müslüman çoğunluğu görünmezleştirir. (2) Said’in oryantalizm kavramıyla, Doğu “kurtarılması gereken karanlık alan” olarak kodlanır; dil, renk ve semboller “medenileştirme” anlatısını pekiştirir. (3) Nye’ın yumuşak güç çerçevesinde, haritalar yalnız saha düzenekleri değil; Amerikan kamuoyunu seferber eden propaganda araçlarıdır. Sonuç olarak misyoner kartografyası, Anadolu’yu dini-kültürel bir müdahale alanı olarak yeniden tanımlar; mekânın temsilini politika üretimiyle eklemleyen söylemsel/iktidar ilişkilerini görünür kılar.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. ABCFM. (1903). Map of Eastern Turkey in Asia. American Board of Commissioners for Foreign Missions.
  2. American Board of Commissioners for Foreign Missions. (1890). Map of mission stations in Turkey. Boston, MA: Author.
  3. American Board of Commissioners for Foreign Missions. (1895). Missionary Herald. ABCFM.
  4. American Board of Commissioners for Foreign Missions. (1895). Annual report (pp. 112–114). Author.
  5. American Board of Commissioners for Foreign Missions. (1898). Missionary map of Turkey and the Levant. Author.
  6. American Board of Commissioners for Foreign Missions. (1903). The Missionary Herald (Vol. 103). Author.
  7. Amasyalı, E. (2022). Protestant missionary education and the diffusion of women’s education in Ottoman Turkey: A historical GIS analysis. Social Science History, 46(1), 173–222. https://doi.org/10.1017/ssh.2021.39
  8. Barton, J. L. (1908). Daybreak in Turkey. Pilgrim Press.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Yakınçağ Amerikan Tarihi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

28 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

14 Ekim 2025

Kabul Tarihi

28 Ocak 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 26 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Bayrakcı Gün, E. (2026). Amerikan Protestan Misyoner Haritalarında Anadolu: Mekânsal Temsilin Siyasi ve Kültürel Kodları (1890-1910). Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(1), 326-345. https://doi.org/10.18037/ausbd.1803818
AMA
1.Bayrakcı Gün E. Amerikan Protestan Misyoner Haritalarında Anadolu: Mekânsal Temsilin Siyasi ve Kültürel Kodları (1890-1910). AÜSBD. 2026;26(1):326-345. doi:10.18037/ausbd.1803818
Chicago
Bayrakcı Gün, Elif. 2026. “Amerikan Protestan Misyoner Haritalarında Anadolu: Mekânsal Temsilin Siyasi ve Kültürel Kodları (1890-1910)”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26 (1): 326-45. https://doi.org/10.18037/ausbd.1803818.
EndNote
Bayrakcı Gün E (01 Mart 2026) Amerikan Protestan Misyoner Haritalarında Anadolu: Mekânsal Temsilin Siyasi ve Kültürel Kodları (1890-1910). Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26 1 326–345.
IEEE
[1]E. Bayrakcı Gün, “Amerikan Protestan Misyoner Haritalarında Anadolu: Mekânsal Temsilin Siyasi ve Kültürel Kodları (1890-1910)”, AÜSBD, c. 26, sy 1, ss. 326–345, Mar. 2026, doi: 10.18037/ausbd.1803818.
ISNAD
Bayrakcı Gün, Elif. “Amerikan Protestan Misyoner Haritalarında Anadolu: Mekânsal Temsilin Siyasi ve Kültürel Kodları (1890-1910)”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26/1 (01 Mart 2026): 326-345. https://doi.org/10.18037/ausbd.1803818.
JAMA
1.Bayrakcı Gün E. Amerikan Protestan Misyoner Haritalarında Anadolu: Mekânsal Temsilin Siyasi ve Kültürel Kodları (1890-1910). AÜSBD. 2026;26:326–345.
MLA
Bayrakcı Gün, Elif. “Amerikan Protestan Misyoner Haritalarında Anadolu: Mekânsal Temsilin Siyasi ve Kültürel Kodları (1890-1910)”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 26, sy 1, Mart 2026, ss. 326-45, doi:10.18037/ausbd.1803818.
Vancouver
1.Elif Bayrakcı Gün. Amerikan Protestan Misyoner Haritalarında Anadolu: Mekânsal Temsilin Siyasi ve Kültürel Kodları (1890-1910). AÜSBD. 01 Mart 2026;26(1):326-45. doi:10.18037/ausbd.1803818