Türkiye’nin fındık üretiminde önde gelen illerin 2019-2025 yılları arasındaki fındık üretimlerinin ARIMA modeliyle tahmin edilmesi
Abstract
Son
yıllarda fındık üretimi 16 ilde sınırlandırılmış olmakla birlikte birinci ve
ikinci sınıf ile eğimi %6’nın altında olan arazilerde yeni fındık bahçeleri
oluşturulması kanunen yasaklanmıştır. Bu özellikleri içinde barındıran illerde
fındık üretiminin yaygınlaştırılması arzulanmaktadır. Bu çalışmanın amacı
Türkiye fındık üretiminde önde gelen 10 ilin gelecek 7 yıl için üretimlerinde
meydana gelecek değişimleri tahmin etmektir. Çalışmada TÜİK 1991-2018 verileri
dikkate alınarak, geleceğe yönelik tahminlerin elde edilmesinde ARIMA modelleri
kullanılmıştır. AIC, BIC, SSE, MSE ve MAPE gibi kriterler dikkate alınarak en
uygun ARIMA modeli belirlenmiştir. Türkiye’de son 28 yılın ortalamasına göre en
fazla fındık üretimi yapan iller %27.82 ile Ordu, %16.28 ile Sakarya, %14.77
ile Giresun, %11.52 ile Samsun, %8.75 ile Trabzon, %8.68 ile Düzce, %3.69 ile
Zonguldak, %1.66 ile Kocaeli, %1.15 Artvin ve %0.55 ile Bartın’dır. Söz konusu
on il Türkiye fındık üretiminin %94.87’sini oluşturmaktadır. Çalışma
sonuçlarına göre 2019-2025 yılları arasında Türkiye'de ortalama yıllık 589 bin
ton fındık üretilecek ve bu 10 il Türkiye fındık üretiminin %97.89’unu
oluşturacaktır. Verim ve fiyat dikkate alındığında bu illerde genel itibariyle
verim ve kalite artışı sağlanmaktadır. Bu amaçla bazı illerdeki verim ve fiyat
düşüşlerinin önüne geçmek için Fındık Enstitüsü tarafından bu illere yönelik
geliştirilecek verim ve katma değeri yüksek fındık çeşitlerine ihtiyaç
duyulmaktadır. Ayrıca yaşlanmış bahçelerin bu çeşitler ile gençleştirilmesi
verim ve kalite artışını sağlayacaktır.
Keywords
References
- Alasalvar, C., Shahidi, F., Ohshima, T., Wanasundara, U., Yurttas, H. C., Liyanapathirana, C.M., Rodrigues, F.B., 2003. Turkish tombul hazelnut (Corylus Avellana L.). 2. Lipid Characteristics and Oxidative Stability. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 51(13): 3797-3805.
- Anil, S., Kurt, H., Akar, A., Bulam, Kose, C., 2018. Hazelnut culture in Turkey. XXX. International Horticultural Congress. (12-16 August, Istanbul), (Web page: http://www.ihc2018.org/files/downloads/ch5604Hazelnut-HR.pdf) (Date accessed: April08, 2019). Anonim, 2019a. Türkiye’de yetiştirilen önemli fındık çeşitleri. Fındık Tarım Satış Kooperatifleri Birliği (FISKOBIRLIK) Giresun Dereli Kooperatifi, (Web sayfası: http://Dereli.Fiskobirlik.Org.Tr/Duyurular.Php?Id=3) (Erişim Tarihi: 11.05.2019).
- Anonim, 2019b. Tarım ve Orman Bakanlığı Fındık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü (Web sayfası: https://arastirma.tarimorman.gov.tr/findik) (Erişim Tarihi: 07.06.2019).
- Anonim, 2019c. 1991-2018 Yılları TL/Dolar kur hesaplamaları (Web sayfası: http://paracevirici.com/doviz-arsiv/merkez-bankasi/gecmis-tarihli-doviz/2015/amerikan-dolari) (Erişim Tarihi: 07.06.2019).
- Atsan, T., Karapınar, A., 2019. Türkiye fındık ihracatını etkileyen faktörler: Çekim modeli uygulaması. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(89): 430-444.
- Bars, T., Uçum, I., Akbay, C., 2018. ARIMA modeli ile Türkiye fındık üretim projeksiyonu. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 21, 154-160.
- Box, G.E., Jenkins, G.M., Reinsel, G.C., Ljung, G.M., 2016. Time Series Analysis: Forecasting and Control. 5th Edition, John Wiley and Sons Inc. Hoboken, New Jersey, USA.
- Çelik, Ş., 2013. Sert kabuklu meyvelerin üretim miktarının Box-Jenkins tekniği ile modellenmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 23(1): 18-30.
- Ceran Güraslan, D., 2018. Türkiye'de Üretilen Farklı Fındık Çeşitlerinin Fındık Zarı ve Fındık Küspesinin Bileşimi, Fenolik Madde Miktarı ve Antioksidan Aktivitelerinin Belirlenmesi, Mersin Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek lisans Tezi, Mersin, 45 s.
- FAOSTAT, 2019. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (Web page: http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC) (Date accessed: March01, 2019).