Türkiye’nin fındık üretiminde önde gelen illerin 2019-2025 yılları arasındaki fındık üretimlerinin ARIMA modeliyle tahmin edilmesi

Ahmet Semih Uzundumlu; Abdulbaki Bilgiç; Nur Ertek

doi:10.29278/azd.591588

Türkiye’nin fındık üretiminde önde gelen illerin 2019-2025 yılları arasındaki fındık üretimlerinin ARIMA modeliyle tahmin edilmesi

Öz

Son yıllarda fındık üretimi 16 ilde sınırlandırılmış olmakla birlikte birinci ve ikinci sınıf ile eğimi %6’nın altında olan arazilerde yeni fındık bahçeleri oluşturulması kanunen yasaklanmıştır. Bu özellikleri içinde barındıran illerde fındık üretiminin yaygınlaştırılması arzulanmaktadır. Bu çalışmanın amacı Türkiye fındık üretiminde önde gelen 10 ilin gelecek 7 yıl için üretimlerinde meydana gelecek değişimleri tahmin etmektir. Çalışmada TÜİK 1991-2018 verileri dikkate alınarak, geleceğe yönelik tahminlerin elde edilmesinde ARIMA modelleri kullanılmıştır. AIC, BIC, SSE, MSE ve MAPE gibi kriterler dikkate alınarak en uygun ARIMA modeli belirlenmiştir. Türkiye’de son 28 yılın ortalamasına göre en fazla fındık üretimi yapan iller %27.82 ile Ordu, %16.28 ile Sakarya, %14.77 ile Giresun, %11.52 ile Samsun, %8.75 ile Trabzon, %8.68 ile Düzce, %3.69 ile Zonguldak, %1.66 ile Kocaeli, %1.15 Artvin ve %0.55 ile Bartın’dır. Söz konusu on il Türkiye fındık üretiminin %94.87’sini oluşturmaktadır. Çalışma sonuçlarına göre 2019-2025 yılları arasında Türkiye'de ortalama yıllık 589 bin ton fındık üretilecek ve bu 10 il Türkiye fındık üretiminin %97.89’unu oluşturacaktır. Verim ve fiyat dikkate alındığında bu illerde genel itibariyle verim ve kalite artışı sağlanmaktadır. Bu amaçla bazı illerdeki verim ve fiyat düşüşlerinin önüne geçmek için Fındık Enstitüsü tarafından bu illere yönelik geliştirilecek verim ve katma değeri yüksek fındık çeşitlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Ayrıca yaşlanmış bahçelerin bu çeşitler ile gençleştirilmesi verim ve kalite artışını sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

ARIMA,Fındık,Üretim,Tahmin,Türkiye

Kaynakça

Alasalvar, C., Shahidi, F., Ohshima, T., Wanasundara, U., Yurttas, H. C., Liyanapathirana, C.M., Rodrigues, F.B., 2003. Turkish tombul hazelnut (Corylus Avellana L.). 2. Lipid Characteristics and Oxidative Stability. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 51(13): 3797-3805.
Anil, S., Kurt, H., Akar, A., Bulam, Kose, C., 2018. Hazelnut culture in Turkey. XXX. International Horticultural Congress. (12-16 August, Istanbul), (Web page: http://www.ihc2018.org/files/downloads/ch5604Hazelnut-HR.pdf) (Date accessed: April08, 2019). Anonim, 2019a. Türkiye’de yetiştirilen önemli fındık çeşitleri. Fındık Tarım Satış Kooperatifleri Birliği (FISKOBIRLIK) Giresun Dereli Kooperatifi, (Web sayfası: http://Dereli.Fiskobirlik.Org.Tr/Duyurular.Php?Id=3) (Erişim Tarihi: 11.05.2019).
Anonim, 2019b. Tarım ve Orman Bakanlığı Fındık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü (Web sayfası: https://arastirma.tarimorman.gov.tr/findik) (Erişim Tarihi: 07.06.2019).
Anonim, 2019c. 1991-2018 Yılları TL/Dolar kur hesaplamaları (Web sayfası: http://paracevirici.com/doviz-arsiv/merkez-bankasi/gecmis-tarihli-doviz/2015/amerikan-dolari) (Erişim Tarihi: 07.06.2019).
Atsan, T., Karapınar, A., 2019. Türkiye fındık ihracatını etkileyen faktörler: Çekim modeli uygulaması. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(89): 430-444.
Bars, T., Uçum, I., Akbay, C., 2018. ARIMA modeli ile Türkiye fındık üretim projeksiyonu. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 21, 154-160.
Box, G.E., Jenkins, G.M., Reinsel, G.C., Ljung, G.M., 2016. Time Series Analysis: Forecasting and Control. 5th Edition, John Wiley and Sons Inc. Hoboken, New Jersey, USA.
Çelik, Ş., 2013. Sert kabuklu meyvelerin üretim miktarının Box-Jenkins tekniği ile modellenmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 23(1): 18-30.

Ceran Güraslan, D., 2018. Türkiye'de Üretilen Farklı Fındık Çeşitlerinin Fındık Zarı ve Fındık Küspesinin Bileşimi, Fenolik Madde Miktarı ve Antioksidan Aktivitelerinin Belirlenmesi, Mersin Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek lisans Tezi, Mersin, 45 s.
FAOSTAT, 2019. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (Web page: http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC) (Date accessed: March01, 2019).
Fideghelli, C., De Salvador, F.R., 2009. World Hazelnut situation and perspectives. Acta Horticulturae, 845: 39-52.
Hasmida, H., 2009. Water Quality Trend at the Upper Part of Johor River in Relation to Rainfall and Runoff Pattern., Faculty of Civil Engineering, University Technology, MS Thesis, Malaysia, 66 s.
ITC, 2019. Produce and Trade of Hazelnuts. (Web page: https://www.trademap.org/Country_SelProductCountry_TS.aspx?nvpm=1%7c792%7c%7c%7c%7c080222%7c%7c%7c6%7c1%7c1%7c2%7c2%7c1%7c2%7c1%7c) (Date accessed: April19, 2019).
İpek, N.K., 2019. Aralıklı Talep Tahmin Modellemesi. Başkent Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek lisans Tezi, Ankara, 76 s.
Kilic, O., Alkan, I., 2006. The developments in the world hazelnut production and export, the role of Turkey. Journal of Applied Sciences, 6(7): 1612-1616.
Kızıltan, A., Yalçın, H. 2010. Türkiye’de fındık sektöründe üreticilerin sorunları: Samsun ilinde bir uygulama. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 24(4): 79-98.
Kohvakka, S., 2017. Forecasting Univariate Time Series-Comparison of Statistical Methods and Software Resources Available to Undergraduate Students. LUT School of Business and Management, MS Thesis, Finland, 47 s.
Kurtoğlu, S., 2018. Türkiye'nin 2018-2025 Dönemindeki Yumurta Üretiminin ARIMA Modeliyle Tahmini. Atatürk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek lisans Tezi, Erzurum, 181 s.
Nath, B., Dhakre, D.S., Bhattacharya, D., 2019. Forecasting wheat production in India: An ARIMA modelling approach. Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry, 8(1): 2158-2165.
SAS, 2014. SAS 13.2 User’s Guide The ARIMA Procedure. SAS Institute Inc., Cary, NC, USA. (Web page: https://support.sas.com/documentation/onlinedoc/ets/132/ARIMA.pdf) (Date accessed: May15, 2019).
Şahin, S., 2016. Türkiye’nin 1982:01-2015:02 dönemi ticaret bilançosu ve gayri safi (brüt) değişim dış ticaret hadleri ilişkisi. Yalova Üniversitesi Uluslararası Ticaret, Finans ve Lojistik Dergisi, 1(1): 23-36.
TMO, 2019. Şubelere Göre Fındık Çeşitleri ve Mahalli Adları (Web sayfası: http://www.tmo.gov.tr/Main.aspx?ID=198) (Erişim Tarihi: 07.06.2019).
Tombesi, A., 2005. World Hazelnut Situation: Italy. Acta Horticulturae, 686: 649-657.
TÜİK, 2019. Türkiye İstatistik Kurumu Bitkisel Ürün İstatistikleri. (Web sayfası: http://tuikapp.tuik.gov.tr/bitkiselapp/bitkisel.zul) (Erişim Tarihi: 01.03.2019).
Uzundumlu A.S., Kurtoglu S., 2018. The role of Turkey in the world hazelnut production and exporting. International Conference on Food, Agriculture and Animal Sciences (ICOFAAS 2018), Antalya, Turkey.
Yaltirik, F., Efe, A., 2000. Dendrology Handbook, Gymnospermae-Angiospermea. Faculty of Forestry Publication, University of Istanbul Publication, Istanbul, Turkey.
Yıldırım, H., Alkan, B., 2018. Türkiye için bir makroekonomik belirsizlik endeksi önerisi. Bankacılar Dergisi, 104, 6-25.
ZMO, 2016. 2016 Yılı Ziraat Odası Tarafından Hazırlanan Fındık Raporu. (Web sayfası: http://www.zmo.org.tr/genel/bizden_detay.php?kod=30070&tipi=17&sube=0) (Erişim Tarihi: 09.05.2019).
ZMO, 2018. 2018 Yılı Ziraat Odası Tarafından Hazırlanan Fındık Raporu. (Web sayfası: http://www.zmo.org.tr/genel/bizden_detay.php?kod=30070&tipi=17&sube=0) (Erişim Tarihi: 24.04.2019).

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Tarım Politikaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ahmet Semih Uzundumlu
0000-0001-9714-2053
Türkiye

Abdulbaki Bilgiç
0000-0001-5946-0915
Türkiye

Nur Ertek ^*
0000-0002-3475-5888
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

31 Aralık 2019

Gönderilme Tarihi

13 Temmuz 2019

Kabul Tarihi

13 Aralık 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Cilt: 8 Sayı: Özel Sayı

DOI

https://doi.org/10.29278/azd.591588

IZ

https://izlik.org/JA55KZ63CF

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Uzundumlu, A. S., Bilgiç, A., & Ertek, N. (2019). Türkiye’nin fındık üretiminde önde gelen illerin 2019-2025 yılları arasındaki fındık üretimlerinin ARIMA modeliyle tahmin edilmesi. Akademik Ziraat Dergisi, 8(Özel Sayı), 115-126. https://doi.org/10.29278/azd.591588

Cited By

MEVSİMLİK TARIM İŞÇİLİĞİNDE ÇALIŞMA SÜRECİNİN İŞÇİ, ARACI VE İŞVERENLER AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ ÜZERİNE NİTEL BİR ARAŞTIRMA

Toplum ve Sosyal Hizmet

https://doi.org/10.33417/tsh.884452

Türkiye’de Sıcaklık Ve Yağışın Fındık Veriminin Alansal ve Zamansal Dağılışına Etkileri

Coğrafi Bilimler Dergisi

https://doi.org/10.33688/aucbd.878206

Forecasting Turkey's Hazelnut Export Quantities with Facebook's Prophet Algorithm and Box-Cox Transformation

ADCAIJ: Advances in Distributed Computing and Artificial Intelligence Journal

https://doi.org/10.14201/ADCAIJ20211013347

Performance Comparison of Landslide Susceptibility Maps Derived from Logistic Regression and Random Forest Models in the Bolaman Basin, Türkiye

Natural Hazards Review

https://doi.org/10.1061/NHREFO.NHENG-1771

Determination of the Agricultural Mechanization Level in the TRA1 Subregion and Forecasting of Tractor and Livestock Equipment Assets Using the ARIMA Model

International Journal of Agriculture Environment and Food Sciences

https://doi.org/10.31015/2025.si.20

Türkiye’nin fındık üretiminde önde gelen illerin 2019-2025 yılları arasındaki fındık üretimlerinin ARIMA modeliyle tahmin edilmesi

Türkiye’nin fındık üretiminde önde gelen illerin 2019-2025 yılları arasındaki fındık üretimlerinin ARIMA modeliyle tahmin edilmesi

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

MEVSİMLİK TARIM İŞÇİLİĞİNDE ÇALIŞMA SÜRECİNİN İŞÇİ, ARACI VE İŞVERENLER AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ ÜZERİNE NİTEL BİR ARAŞTIRMA

Türkiye’de Sıcaklık Ve Yağışın Fındık Veriminin Alansal ve Zamansal Dağılışına Etkileri

Forecasting Turkey's Hazelnut Export Quantities with Facebook's Prophet Algorithm and Box-Cox Transformation

Performance Comparison of Landslide Susceptibility Maps Derived from Logistic Regression and Random Forest Models in the Bolaman Basin, Türkiye

Effect of Solar Collector Geometry on Drying Time and Nutritional Properties of Levant Quality Hazelnuts

Türkiye’de Fındık Tarımına Dayalı Gıda İşletmelerinde Kadın Emeğinin İş Gücü Piyasasına Yansımalarının İncelenmesi

Vişnede Küresel Rekabet Gücü ve Türkiye’nin Üretim Projeksiyonu

Determination of the Agricultural Mechanization Level in the TRA1 Subregion and Forecasting of Tractor and Livestock Equipment Assets Using the ARIMA Model