Research Article

Bütünleşik PCA, Entropi ve TOPSIS Modeli ile Kurumsal Sürdürülebilirlik Performans Ölçümü: Mastercard Örneği

Volume: 17 Number: 1 May 31, 2026
TR EN

Bütünleşik PCA, Entropi ve TOPSIS Modeli ile Kurumsal Sürdürülebilirlik Performans Ölçümü: Mastercard Örneği

Abstract

Bu çalışma, küresel ödeme sistemleri alanında lider şirketlerden biri olan Mastercard’ın 2018-2023 dönemine ait kurumsal sürdürülebilirlik performansını, Principal Component Analysis (PCA), Entropi ve TOPSIS yöntemlerini bütünleştiren bütünleşik bir Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yaklaşımıyla değerlendirmektedir. Ekonomik, çevresel ve sosyal göstergeler, şirketin sürdürülebilirlik ve finansal raporlarından elde edilmiştir. PCA yöntemi, kriterler arası ilişkileri ve veri yapısını incelemiş; Entropi yöntemi, kriterlerin objektif ağırlıklarını belirlemiş; TOPSIS yöntemi ise yıllık performans sıralamalarını oluşturmuştur. Bulgular, ekonomik sürdürülebilirlikte istikrarlı bir artış olduğunu, sosyal performansın 2021 yılında zirveye çıktığını ve bunun pandemi sonrası toparlanma ile çeşitlilik ve sosyal sorumluluk projelerinin artışıyla ilişkili olduğunu göstermektedir. Çevresel performans ise dalgalı bir seyir izlemiş ve 2023 yılında dönem içindeki en düşük seviyesine gerilemiştir. Elde edilen sonuçlar, Mastercard’ın pandemi sonrası ekonomik ve sosyal alanlarda güçlendiğini, ancak çevresel boyutta sürdürülebilir bir iyileşme sağlayamadığını ortaya koymaktadır. Çalışma, bütünleşik ÇKKV tekniklerinin kurumsal sürdürülebilirlik değerlendirmelerinde uygulanabilirliğini kanıtlamakta ve sektörel kıyaslama ile genişletilebilecek bir analiz çerçevesi sunmaktadır.

Keywords

References

  1. Abdi, H., & Williams, L. J. (2010). Principal component analysis. WIREs Computational Statistics, 2(4), 433-459. https://doi.org/https://doi.org/10.1002/wics.101
  2. Afriyie, J. K., Tawiah, K., Pels, W. A., Addai-Henne, S., Dwamena, H. A., Owiredu, E. O., Ayeh, S. A., & Eshun, J. (2023). A supervised machine learning algorithm for detecting and predicting fraud in credit card transactions. Decision Analytics Journal, 6, 100163. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.dajour.2023.100163
  3. Aktaş, N., & Demirel, N. (2021). A hybrid framework for evaluating corporate sustainability using multi-criteria decision making. Environment, Development and Sustainability, 23(10), 15591-15618. https://doi.org/10.1007/s10668-021-01311-5
  4. Alsayegh, M. F., Rahman, R. A., & Homayoun, S. (2020). Corporate economic, environmental, and social sustainability performance transformation through ESG disclosure. Sustainability (Switzerland), 12(9). https://doi.org/10.3390/su12093910
  5. Barua, A. (2021, Haziran). A spring in consumers’ steps: Americans prepare to get back to their spending ways. Deloitte. https://www2.deloitte.com/us/en/insights/economy/us-consumer-spending-after-covid.html
  6. Bergquist, A.-K., Söderholm, K., Kinneryd, H., Lindmark, M., & Söderholm, P. (2013). Command-and-control revisited: Environmental compliance and technological change in Swedish industry 1970–1990. Ecological Economics, 85, 6-19. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2012.10.007
  7. Borsellino, V., Kaliji, S. A., & Schimmenti, E. (2020). COVID-19 drives consumer behaviour and agro-food markets towards healthier and more sustainable patterns. Içinde Sustainability (Switzerland) (C. 12, Sayı 20, ss. 1-26). MDPI. https://doi.org/10.3390/su12208366
  8. Bowen, K. J., Cradock-Henry, N. A., Koch, F., Patterson, J., Häyhä, T., Vogt, J., & Barbi, F. (2017). Implementing the “Sustainable Development Goals”: towards addressing three key governance challenges—collective action, trade-offs, and accountability. Current Opinion in Environmental Sustainability, 26-27, 90-96. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.cosust.2017.05.002

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Operation

Journal Section

Research Article

Publication Date

May 31, 2026

Submission Date

January 7, 2026

Acceptance Date

February 27, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 17 Number: 1

APA
Kanbak, N., & Öztel, A. (2026). Bütünleşik PCA, Entropi ve TOPSIS Modeli ile Kurumsal Sürdürülebilirlik Performans Ölçümü: Mastercard Örneği. Bartın Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(1), 65-91. https://doi.org/10.47129/bartiniibf.1858540
AMA
1.Kanbak N, Öztel A. Bütünleşik PCA, Entropi ve TOPSIS Modeli ile Kurumsal Sürdürülebilirlik Performans Ölçümü: Mastercard Örneği. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2026;17(1):65-91. doi:10.47129/bartiniibf.1858540
Chicago
Kanbak, Nurullah, and Ahmet Öztel. 2026. “Bütünleşik PCA, Entropi Ve TOPSIS Modeli Ile Kurumsal Sürdürülebilirlik Performans Ölçümü: Mastercard Örneği”. Bartın Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 17 (1): 65-91. https://doi.org/10.47129/bartiniibf.1858540.
EndNote
Kanbak N, Öztel A (May 1, 2026) Bütünleşik PCA, Entropi ve TOPSIS Modeli ile Kurumsal Sürdürülebilirlik Performans Ölçümü: Mastercard Örneği. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 17 1 65–91.
IEEE
[1]N. Kanbak and A. Öztel, “Bütünleşik PCA, Entropi ve TOPSIS Modeli ile Kurumsal Sürdürülebilirlik Performans Ölçümü: Mastercard Örneği”, Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, vol. 17, no. 1, pp. 65–91, May 2026, doi: 10.47129/bartiniibf.1858540.
ISNAD
Kanbak, Nurullah - Öztel, Ahmet. “Bütünleşik PCA, Entropi Ve TOPSIS Modeli Ile Kurumsal Sürdürülebilirlik Performans Ölçümü: Mastercard Örneği”. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 17/1 (May 1, 2026): 65-91. https://doi.org/10.47129/bartiniibf.1858540.
JAMA
1.Kanbak N, Öztel A. Bütünleşik PCA, Entropi ve TOPSIS Modeli ile Kurumsal Sürdürülebilirlik Performans Ölçümü: Mastercard Örneği. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2026;17:65–91.
MLA
Kanbak, Nurullah, and Ahmet Öztel. “Bütünleşik PCA, Entropi Ve TOPSIS Modeli Ile Kurumsal Sürdürülebilirlik Performans Ölçümü: Mastercard Örneği”. Bartın Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, vol. 17, no. 1, May 2026, pp. 65-91, doi:10.47129/bartiniibf.1858540.
Vancouver
1.Nurullah Kanbak, Ahmet Öztel. Bütünleşik PCA, Entropi ve TOPSIS Modeli ile Kurumsal Sürdürülebilirlik Performans Ölçümü: Mastercard Örneği. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2026 May 1;17(1):65-91. doi:10.47129/bartiniibf.1858540

Bartın University Journal of Economics and Administrative Sciences is a double-blind peer-reviewed international open access journal published twice a year in May and November, now in its 16th year. The journal is indexed in EBSCO Business Source Ultimate, Index Copernicus, Akademia Social Sciences Index (ASOS), and SOBIAD. Efforts have been made to have it indexed in the TRDizin Index, and the evaluation process is ongoing. 

Licensed under CC BY-NC