Araştırma Makalesi

Bütünleşik PCA, Entropi ve TOPSIS Modeli ile Kurumsal Sürdürülebilirlik Performans Ölçümü: Mastercard Örneği

Cilt: 17 Sayı: 1 31 Mayıs 2026
PDF İndir
TR EN

Bütünleşik PCA, Entropi ve TOPSIS Modeli ile Kurumsal Sürdürülebilirlik Performans Ölçümü: Mastercard Örneği

Öz

Bu çalışma, küresel ödeme sistemleri alanında lider şirketlerden biri olan Mastercard’ın 2018-2023 dönemine ait kurumsal sürdürülebilirlik performansını, Principal Component Analysis (PCA), Entropi ve TOPSIS yöntemlerini bütünleştiren bütünleşik bir Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yaklaşımıyla değerlendirmektedir. Ekonomik, çevresel ve sosyal göstergeler, şirketin sürdürülebilirlik ve finansal raporlarından elde edilmiştir. PCA yöntemi, kriterler arası ilişkileri ve veri yapısını incelemiş; Entropi yöntemi, kriterlerin objektif ağırlıklarını belirlemiş; TOPSIS yöntemi ise yıllık performans sıralamalarını oluşturmuştur. Bulgular, ekonomik sürdürülebilirlikte istikrarlı bir artış olduğunu, sosyal performansın 2021 yılında zirveye çıktığını ve bunun pandemi sonrası toparlanma ile çeşitlilik ve sosyal sorumluluk projelerinin artışıyla ilişkili olduğunu göstermektedir. Çevresel performans ise dalgalı bir seyir izlemiş ve 2023 yılında dönem içindeki en düşük seviyesine gerilemiştir. Elde edilen sonuçlar, Mastercard’ın pandemi sonrası ekonomik ve sosyal alanlarda güçlendiğini, ancak çevresel boyutta sürdürülebilir bir iyileşme sağlayamadığını ortaya koymaktadır. Çalışma, bütünleşik ÇKKV tekniklerinin kurumsal sürdürülebilirlik değerlendirmelerinde uygulanabilirliğini kanıtlamakta ve sektörel kıyaslama ile genişletilebilecek bir analiz çerçevesi sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abdi, H., & Williams, L. J. (2010). Principal component analysis. WIREs Computational Statistics, 2(4), 433-459. https://doi.org/https://doi.org/10.1002/wics.101
  2. Afriyie, J. K., Tawiah, K., Pels, W. A., Addai-Henne, S., Dwamena, H. A., Owiredu, E. O., Ayeh, S. A., & Eshun, J. (2023). A supervised machine learning algorithm for detecting and predicting fraud in credit card transactions. Decision Analytics Journal, 6, 100163. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.dajour.2023.100163
  3. Aktaş, N., & Demirel, N. (2021). A hybrid framework for evaluating corporate sustainability using multi-criteria decision making. Environment, Development and Sustainability, 23(10), 15591-15618. https://doi.org/10.1007/s10668-021-01311-5
  4. Alsayegh, M. F., Rahman, R. A., & Homayoun, S. (2020). Corporate economic, environmental, and social sustainability performance transformation through ESG disclosure. Sustainability (Switzerland), 12(9). https://doi.org/10.3390/su12093910
  5. Barua, A. (2021, Haziran). A spring in consumers’ steps: Americans prepare to get back to their spending ways. Deloitte. https://www2.deloitte.com/us/en/insights/economy/us-consumer-spending-after-covid.html
  6. Bergquist, A.-K., Söderholm, K., Kinneryd, H., Lindmark, M., & Söderholm, P. (2013). Command-and-control revisited: Environmental compliance and technological change in Swedish industry 1970–1990. Ecological Economics, 85, 6-19. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2012.10.007
  7. Borsellino, V., Kaliji, S. A., & Schimmenti, E. (2020). COVID-19 drives consumer behaviour and agro-food markets towards healthier and more sustainable patterns. Içinde Sustainability (Switzerland) (C. 12, Sayı 20, ss. 1-26). MDPI. https://doi.org/10.3390/su12208366
  8. Bowen, K. J., Cradock-Henry, N. A., Koch, F., Patterson, J., Häyhä, T., Vogt, J., & Barbi, F. (2017). Implementing the “Sustainable Development Goals”: towards addressing three key governance challenges—collective action, trade-offs, and accountability. Current Opinion in Environmental Sustainability, 26-27, 90-96. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.cosust.2017.05.002

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Yöneylem

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Mayıs 2026

Gönderilme Tarihi

7 Ocak 2026

Kabul Tarihi

27 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 17 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Kanbak, N., & Öztel, A. (2026). Bütünleşik PCA, Entropi ve TOPSIS Modeli ile Kurumsal Sürdürülebilirlik Performans Ölçümü: Mastercard Örneği. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(1), 65-91. https://doi.org/10.47129/bartiniibf.1858540
AMA
1.Kanbak N, Öztel A. Bütünleşik PCA, Entropi ve TOPSIS Modeli ile Kurumsal Sürdürülebilirlik Performans Ölçümü: Mastercard Örneği. BÜİİBFD. 2026;17(1):65-91. doi:10.47129/bartiniibf.1858540
Chicago
Kanbak, Nurullah, ve Ahmet Öztel. 2026. “Bütünleşik PCA, Entropi ve TOPSIS Modeli ile Kurumsal Sürdürülebilirlik Performans Ölçümü: Mastercard Örneği”. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 17 (1): 65-91. https://doi.org/10.47129/bartiniibf.1858540.
EndNote
Kanbak N, Öztel A (01 Mayıs 2026) Bütünleşik PCA, Entropi ve TOPSIS Modeli ile Kurumsal Sürdürülebilirlik Performans Ölçümü: Mastercard Örneği. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 17 1 65–91.
IEEE
[1]N. Kanbak ve A. Öztel, “Bütünleşik PCA, Entropi ve TOPSIS Modeli ile Kurumsal Sürdürülebilirlik Performans Ölçümü: Mastercard Örneği”, BÜİİBFD, c. 17, sy 1, ss. 65–91, May. 2026, doi: 10.47129/bartiniibf.1858540.
ISNAD
Kanbak, Nurullah - Öztel, Ahmet. “Bütünleşik PCA, Entropi ve TOPSIS Modeli ile Kurumsal Sürdürülebilirlik Performans Ölçümü: Mastercard Örneği”. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 17/1 (01 Mayıs 2026): 65-91. https://doi.org/10.47129/bartiniibf.1858540.
JAMA
1.Kanbak N, Öztel A. Bütünleşik PCA, Entropi ve TOPSIS Modeli ile Kurumsal Sürdürülebilirlik Performans Ölçümü: Mastercard Örneği. BÜİİBFD. 2026;17:65–91.
MLA
Kanbak, Nurullah, ve Ahmet Öztel. “Bütünleşik PCA, Entropi ve TOPSIS Modeli ile Kurumsal Sürdürülebilirlik Performans Ölçümü: Mastercard Örneği”. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, c. 17, sy 1, Mayıs 2026, ss. 65-91, doi:10.47129/bartiniibf.1858540.
Vancouver
1.Nurullah Kanbak, Ahmet Öztel. Bütünleşik PCA, Entropi ve TOPSIS Modeli ile Kurumsal Sürdürülebilirlik Performans Ölçümü: Mastercard Örneği. BÜİİBFD. 01 Mayıs 2026;17(1):65-91. doi:10.47129/bartiniibf.1858540

Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Mayıs ve Kasım aylarında olmak üzere yılda iki defa yayımlanan, 16. yılını doldurmuş çift kör hakemli uluslararası açık erişim bir dergidir. Dergi EBSCO Business Source Ultimate, Index Copernicus, Akademia Sosyal Bilimler İndeksi (ASOS) ve SOBIAD indekslerinde taranmaktadır. TR Dizin indeksinde taranması için de girişimlerde bulunulmuş olup değerlendirilme süreci devam etmektedir. 

Telif hakkı yazardadır CC BY-NC 4.0