Research Article

Menâkıblarda Ebu Hanife Tasavvuru

Number: 53 April 30, 2025
EN TR

Menâkıblarda Ebu Hanife Tasavvuru

Abstract

Mezhep imamlarının hayatlarına dair yazılan menâkıblar, mezheplerin istikrar kazanmasıyla birlikte ortaya çıkan önemli bir yazın türüdür. Menâkıbların, mezhep imamlarının şahsiyetlerini yüceltmenin yanı sıra imamların tesis ettiği mezhebin fikri ve metodolojik temelini savunan bir işlev üstlendiği; mezhep aidiyetini güçlendirmeyi ve mezhepler arası rekabette bağlı olunan imamın mezhebini yüceltme gayesi taşıdığı söylenebilir. Bu açıdan menâkıblar, bağlı olunan imamın üstünlüğünü mezhep müntesiplerine göstermeyi hedefleyen “savunu” türünden metinler olup bu yönüyle hilâf kitaplarıyla benzeşirler. Bu çalışma, en önemli Ebu Hanife menâkıbları arasında yer alan İbn Ebil-Avvâm (ö. 335/946), Ebû Muhammed Üstâz es-Sübezmunî (ö. 340 /952), Ebu Abdullah es-Saymerî (ö. 436/1045), Bekir ez-Zerencerî (ö. 512/1118), Muvaffak el-Mekkî (ö. 568/1172) ve Hâfizuddin el-Bezzâzî el-Kerderî’nin (ö. 827/1424) menâkıbları üzerinden Ebu Hanife tasavvurunu ortaya koymayı hedeflemekte olup daha ziyade menâkıbların genelinde vurgulanan ve Ebu Hanife’nin ön plana çıkarılmaya çalışılan meziyetleri üzerinde durmaktadır. Hicri dördüncü asırdan itibaren yazılmaya başlanan menâkıblarda Ebu Hanife’nin ilmî ve kişisel meziyetlerinin nasıl değerlendirildiği, menâkıblardaki bu tasavvurun altında yatan aslî amaçların neler olduğu irdelenmeye çalışılmıştır. Çalışmada menâkıbların ısrarla üzerinde durdukları Ebu Hanife’nin üstünlüğünü gösteren özellikleri, hadis bilgisi, Ehlisünnetin öncüsü/öncülerinden olduğu, kelam ilmine yaklaşımı, rey ve istihsân anlayışı, fıkıh ilmini tedvin etmedeki rolü gibi konuların yanı sıra Ebu Hanife’nin en çok eleştiri alan füru görüşlerinin nasıl değerlendirildiği, diğer mezhep imamlarından farklı hususiyetlerinin neler olduğu konuları üzerinde durulmuştur.

Keywords

Project Number

..

References

  1. Beyhakî, Ebubekir Ahmed b. Hüseyin. Menakıbu’ş-Şâfiî. Kahire: Mektebetu’d-dari’t-turas, 1970.
  2. Bezzâzî, Hafızuddin Muhammed el-Kerderî. Menâkıb-ı Ebu Hanife. çev. Osman Bayder. İstanbul: Misvak Neşriyat, 2023.
  3. Cüveynî, İmâmu’l-Haremeyn Abdulmelik. Muğîsu’l-halk. el-Matbaatu’l-mısriyye, 1934.
  4. Çeker, Huzeyfe. Hanefi Mezhebinde Biyografi Geleneği. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Kültür Yayınları, 2018.
  5. Gazzâlî, Ebu Hamid Muhammed. el-Menhûl min ta’likâti’l-usûl. thk. Muhammed Hasan Heyto. Daru’l-fikr, ts.
  6. Haskefî, Muhammed b. Ali. ed-Durru’l-muhtâr. thk. Abdulmunim Halil İbrahim. Beyrut: Dâru’l-kutubi’l-ilmiyye, 2002.
  7. Hatib el-Bağdadi, Ebubekir Ahmed b. Ali. Tarihu medineti’s-Selâm. Beyrut: Daru’l-garbi’l-islami, 2001.
  8. İbn Ebi’l-Avvâm. Fedâilu Ebî Hanîfe. Mekke: el-Mektebetu’l-İmdadiyye, 2010.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Islamic Law

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

April 25, 2025

Publication Date

April 30, 2025

Submission Date

November 25, 2024

Acceptance Date

April 25, 2025

Published in Issue

Year 2025 Number: 53

APA
Bayder, O. (2025). Menâkıblarda Ebu Hanife Tasavvuru. Bilimname, 53, 1-26. https://doi.org/10.28949/bilimname.1591177
AMA
1.Bayder O. Menâkıblarda Ebu Hanife Tasavvuru. Bilimname. 2025;(53):1-26. doi:10.28949/bilimname.1591177
Chicago
Bayder, Osman. 2025. “Menâkıblarda Ebu Hanife Tasavvuru”. Bilimname, nos. 53: 1-26. https://doi.org/10.28949/bilimname.1591177.
EndNote
Bayder O (April 1, 2025) Menâkıblarda Ebu Hanife Tasavvuru. Bilimname 53 1–26.
IEEE
[1]O. Bayder, “Menâkıblarda Ebu Hanife Tasavvuru”, Bilimname, no. 53, pp. 1–26, Apr. 2025, doi: 10.28949/bilimname.1591177.
ISNAD
Bayder, Osman. “Menâkıblarda Ebu Hanife Tasavvuru”. Bilimname. 53 (April 1, 2025): 1-26. https://doi.org/10.28949/bilimname.1591177.
JAMA
1.Bayder O. Menâkıblarda Ebu Hanife Tasavvuru. Bilimname. 2025;:1–26.
MLA
Bayder, Osman. “Menâkıblarda Ebu Hanife Tasavvuru”. Bilimname, no. 53, Apr. 2025, pp. 1-26, doi:10.28949/bilimname.1591177.
Vancouver
1.Osman Bayder. Menâkıblarda Ebu Hanife Tasavvuru. Bilimname. 2025 Apr. 1;(53):1-26. doi:10.28949/bilimname.1591177