Araştırma Makalesi

Menâkıblarda Ebu Hanife Tasavvuru

Sayı: 53 30 Nisan 2025
PDF İndir
EN TR

Menâkıblarda Ebu Hanife Tasavvuru

Öz

Mezhep imamlarının hayatlarına dair yazılan menâkıblar, mezheplerin istikrar kazanmasıyla birlikte ortaya çıkan önemli bir yazın türüdür. Menâkıbların, mezhep imamlarının şahsiyetlerini yüceltmenin yanı sıra imamların tesis ettiği mezhebin fikri ve metodolojik temelini savunan bir işlev üstlendiği; mezhep aidiyetini güçlendirmeyi ve mezhepler arası rekabette bağlı olunan imamın mezhebini yüceltme gayesi taşıdığı söylenebilir. Bu açıdan menâkıblar, bağlı olunan imamın üstünlüğünü mezhep müntesiplerine göstermeyi hedefleyen “savunu” türünden metinler olup bu yönüyle hilâf kitaplarıyla benzeşirler. Bu çalışma, en önemli Ebu Hanife menâkıbları arasında yer alan İbn Ebil-Avvâm (ö. 335/946), Ebû Muhammed Üstâz es-Sübezmunî (ö. 340 /952), Ebu Abdullah es-Saymerî (ö. 436/1045), Bekir ez-Zerencerî (ö. 512/1118), Muvaffak el-Mekkî (ö. 568/1172) ve Hâfizuddin el-Bezzâzî el-Kerderî’nin (ö. 827/1424) menâkıbları üzerinden Ebu Hanife tasavvurunu ortaya koymayı hedeflemekte olup daha ziyade menâkıbların genelinde vurgulanan ve Ebu Hanife’nin ön plana çıkarılmaya çalışılan meziyetleri üzerinde durmaktadır. Hicri dördüncü asırdan itibaren yazılmaya başlanan menâkıblarda Ebu Hanife’nin ilmî ve kişisel meziyetlerinin nasıl değerlendirildiği, menâkıblardaki bu tasavvurun altında yatan aslî amaçların neler olduğu irdelenmeye çalışılmıştır. Çalışmada menâkıbların ısrarla üzerinde durdukları Ebu Hanife’nin üstünlüğünü gösteren özellikleri, hadis bilgisi, Ehlisünnetin öncüsü/öncülerinden olduğu, kelam ilmine yaklaşımı, rey ve istihsân anlayışı, fıkıh ilmini tedvin etmedeki rolü gibi konuların yanı sıra Ebu Hanife’nin en çok eleştiri alan füru görüşlerinin nasıl değerlendirildiği, diğer mezhep imamlarından farklı hususiyetlerinin neler olduğu konuları üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Proje Numarası

..

Kaynakça

  1. Beyhakî, Ebubekir Ahmed b. Hüseyin. Menakıbu’ş-Şâfiî. Kahire: Mektebetu’d-dari’t-turas, 1970.
  2. Bezzâzî, Hafızuddin Muhammed el-Kerderî. Menâkıb-ı Ebu Hanife. çev. Osman Bayder. İstanbul: Misvak Neşriyat, 2023.
  3. Cüveynî, İmâmu’l-Haremeyn Abdulmelik. Muğîsu’l-halk. el-Matbaatu’l-mısriyye, 1934.
  4. Çeker, Huzeyfe. Hanefi Mezhebinde Biyografi Geleneği. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Kültür Yayınları, 2018.
  5. Gazzâlî, Ebu Hamid Muhammed. el-Menhûl min ta’likâti’l-usûl. thk. Muhammed Hasan Heyto. Daru’l-fikr, ts.
  6. Haskefî, Muhammed b. Ali. ed-Durru’l-muhtâr. thk. Abdulmunim Halil İbrahim. Beyrut: Dâru’l-kutubi’l-ilmiyye, 2002.
  7. Hatib el-Bağdadi, Ebubekir Ahmed b. Ali. Tarihu medineti’s-Selâm. Beyrut: Daru’l-garbi’l-islami, 2001.
  8. İbn Ebi’l-Avvâm. Fedâilu Ebî Hanîfe. Mekke: el-Mektebetu’l-İmdadiyye, 2010.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İslam Hukuku

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

25 Nisan 2025

Yayımlanma Tarihi

30 Nisan 2025

Gönderilme Tarihi

25 Kasım 2024

Kabul Tarihi

25 Nisan 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 53

Kaynak Göster

APA
Bayder, O. (2025). Menâkıblarda Ebu Hanife Tasavvuru. Bilimname, 53, 1-26. https://doi.org/10.28949/bilimname.1591177
AMA
1.Bayder O. Menâkıblarda Ebu Hanife Tasavvuru. Bilimname. 2025;(53):1-26. doi:10.28949/bilimname.1591177
Chicago
Bayder, Osman. 2025. “Menâkıblarda Ebu Hanife Tasavvuru”. Bilimname, sy 53: 1-26. https://doi.org/10.28949/bilimname.1591177.
EndNote
Bayder O (01 Nisan 2025) Menâkıblarda Ebu Hanife Tasavvuru. Bilimname 53 1–26.
IEEE
[1]O. Bayder, “Menâkıblarda Ebu Hanife Tasavvuru”, Bilimname, sy 53, ss. 1–26, Nis. 2025, doi: 10.28949/bilimname.1591177.
ISNAD
Bayder, Osman. “Menâkıblarda Ebu Hanife Tasavvuru”. Bilimname. 53 (01 Nisan 2025): 1-26. https://doi.org/10.28949/bilimname.1591177.
JAMA
1.Bayder O. Menâkıblarda Ebu Hanife Tasavvuru. Bilimname. 2025;:1–26.
MLA
Bayder, Osman. “Menâkıblarda Ebu Hanife Tasavvuru”. Bilimname, sy 53, Nisan 2025, ss. 1-26, doi:10.28949/bilimname.1591177.
Vancouver
1.Osman Bayder. Menâkıblarda Ebu Hanife Tasavvuru. Bilimname. 01 Nisan 2025;(53):1-26. doi:10.28949/bilimname.1591177