Research Article

Çocuğun Korunma Hakkı ve Mahremiyet Eğitimi: Çok Satan Çocuk Kitaplarında Mahremiyet İhlallerinin İçerik Analizi

Volume: 9 Number: 1 September 3, 2026
TR EN

Çocuğun Korunma Hakkı ve Mahremiyet Eğitimi: Çok Satan Çocuk Kitaplarında Mahremiyet İhlallerinin İçerik Analizi

Abstract

21. yüzyılda yaşanan sosyokültürel ve teknolojik değişimler, kişisel mahremiyet sınırlarını belirsizleştirmekte ve özellikle çocukları yeni nesil hak ihlalleriyle karşı karşıya bırakarak korunma hakkı önünde büyük bir engel oluşturmaktadır. Çocuk kitapları ile yapılan mahremiyet eğitimiyse çocuk okurların mahremiyet konusunda farkındalık kazanmalarına ve kitaptaki karakterlere öykünme yoluyla uygun davranış örüntüleri geliştirmelerine katkı sağlayabilir. Özellikle piyasada çok satılan çocuk kitapları geniş bir okur kitlesine ulaştığı için çocuğun korunma hakkı açısından mahremiyet bilinci konusunda duyarlık oluşturma potansiyeline sahiptir. Ancak alanyazında çocuk kitapları üzerine mahremiyet eğitimini doğrudan ele alan bir analiz çalışması bulunmamaktadır. Bu çalışmanın amacı, güncel olarak çok satılan ve 10-13 yaş grubuna seslenen çocuk öykülerinde mahremiyet ihlalinin var olup olmadığını ve varsa bu ihlalin biçimini, türünü, temsiliyetini ve diğer içerik özelliklerini etik bir çerçevede analiz etmektir. Araştırma nitel araştırma yöntemindedir. Araştırmanın çalışma grubunu Türkiye’de çok satılan ve 10-13 yaş grubuna seslenen çocuk öyküleri oluşturmaktadır. Bu öyküler, internet üzerinden kitap satışı yapan web sitelerinin çok satan listelerinden seçilmiştir. Araştırma verileri, 6 farklı kitap satış sitesinde yer alan 8 ayrı yayınevine ait toplam 11 çocuk kitabının yazılı metinlerinden doküman analizi yöntemiyle elde edilmiştir. Elde edilen veriler kategorisel içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Analizde mahremiyet ihlalleri tür, fail, kurbanın tepkisi, kurbanın anlatı sonundaki konumu, anlatı bütünündeki genek yaklaşımlar, görülme biçimi ve mağdurun cinsiyeti kategorileri üzerinden ele alınmıştır.Analiz birimi olarak “bağlam” seçilmiş ve mahremiyet ihlalini içeren tüm sözcük, cümle ve paragraflar kodlamaya alınmıştır. İçerik analizinde bir nitel araştırma yazılımı kullanılmış, kategoriler sıklık/yüzde bakımından karşılaştırılmış ve kodlayıcılar arası tutarlık hesaplaması yapılmıştır. Araştırma sonuçları, çok satan çocuk kitaplarında mahremiyet ihlallerinin ağırlıklı olarak bilişsel ve duygusal boyutlarda yoğunlaştığını, ihlallerin çoğunlukla yetişkinler tarafından gerçekleştirildiğini ve çocuk karakterlerin genellikle edilgin tepkiler verdiğini göstermektedir. Ayrıca ihlallerin çoğunlukla görünmezleştirme, meşrulaştırma ve normalleştirme yoluyla sunulduğu, buna karşın eleştirel sorgulamanın sınırlı kaldığı belirlenmiştir.

Keywords

Ethical Statement

Bilimsel araştırmanın gerektirdiği tüm etik ilkelere uyulmuştur.

References

  1. Acehan, S., Bilen, A., Ay, M. O., Gülen, M., Akkan, A., & Ferhat, İ. (2013). Çocuk istismarı ve ihmalinin değerlendirilmesi. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi, 22(4), 591–614.
  2. Aiello, J. R. (1987). Human spatial behavior. In Handbook of environmental psychology (Vol. 1, ss. 389–504).
  3. Akar, E. (2024). Emotional artificial intelligence: Introducing the concept of “emotional privacy.” In K. Prifti, E. Demir, J. Krämer, K. Heine, & E. Stamhuis (Eds.), Digital governance (Information Technology and Law Series, Vol. 39). T.M.C. Asser Press. https://doi.org/10.1007/978-94-6265-639-0_4
  4. Akça, G., & Başer, D. (2013). “Karanlığın yok oluşu”: Gelişen teknolojinin gizlilik ve mahremiyet üzerindeki etkileri. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 26, 19–42.
  5. Aksoy, E. E. (2025). Çocuğun kişisel verilerinin hukuka aykırı paylaşılmasının neticeleri. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 74(3), 1211–1258. https://doi.org/10.33629/auhfd.1658642
  6. Aktaş, G. (2019). Günümüz toplumlarında anneliğin değişen biçimlerini sosyal medya kullanıcıları üzerinden değerlendirmek. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 36(2), 253–271. https://doi.org/10.32600/huefd.441402
  7. Arowolo, G. A. (2025). Safeguarding the rights to privacy and digital protection of children in Africa. African Journal on Privacy & Data Protection, 1, 126–152. https://doi.org/10.29053/ajpdp.v2i1.0007
  8. Aslan, C. (2014). Türkiye’de çocuk ve gençlik edebiyatında duyarlı konuların (sensitive issues) ele alınışı üzerine eleştirel bir yaklaşım. Eleştirel Pedagoji Dergisi, 6(32), 51-56.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Children's Literature

Journal Section

Research Article

Publication Date

September 3, 2026

Submission Date

June 1, 2026

Acceptance Date

August 26, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 9 Number: 1

APA
Uslu, E., & Ateş, A. (2026). Çocuğun Korunma Hakkı ve Mahremiyet Eğitimi: Çok Satan Çocuk Kitaplarında Mahremiyet İhlallerinin İçerik Analizi. Uluslararası Çocuk Edebiyatı Ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR), 9(1). https://izlik.org/JA67DF86DB
AMA
1.Uslu E, Ateş A. Çocuğun Korunma Hakkı ve Mahremiyet Eğitimi: Çok Satan Çocuk Kitaplarında Mahremiyet İhlallerinin İçerik Analizi. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR). 2026;9(1). https://izlik.org/JA67DF86DB
Chicago
Uslu, Esra, and Arife Ateş. 2026. “Çocuğun Korunma Hakkı Ve Mahremiyet Eğitimi: Çok Satan Çocuk Kitaplarında Mahremiyet İhlallerinin İçerik Analizi”. Uluslararası Çocuk Edebiyatı Ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR) 9 (1). https://izlik.org/JA67DF86DB.
EndNote
Uslu E, Ateş A (September 1, 2026) Çocuğun Korunma Hakkı ve Mahremiyet Eğitimi: Çok Satan Çocuk Kitaplarında Mahremiyet İhlallerinin İçerik Analizi. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR) 9 1
IEEE
[1]E. Uslu and A. Ateş, “Çocuğun Korunma Hakkı ve Mahremiyet Eğitimi: Çok Satan Çocuk Kitaplarında Mahremiyet İhlallerinin İçerik Analizi”, Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR), vol. 9, no. 1, Sept. 2026, [Online]. Available: https://izlik.org/JA67DF86DB
ISNAD
Uslu, Esra - Ateş, Arife. “Çocuğun Korunma Hakkı Ve Mahremiyet Eğitimi: Çok Satan Çocuk Kitaplarında Mahremiyet İhlallerinin İçerik Analizi”. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR) 9/1 (September 1, 2026). https://izlik.org/JA67DF86DB.
JAMA
1.Uslu E, Ateş A. Çocuğun Korunma Hakkı ve Mahremiyet Eğitimi: Çok Satan Çocuk Kitaplarında Mahremiyet İhlallerinin İçerik Analizi. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR). 2026;9. Available at https://izlik.org/JA67DF86DB.
MLA
Uslu, Esra, and Arife Ateş. “Çocuğun Korunma Hakkı Ve Mahremiyet Eğitimi: Çok Satan Çocuk Kitaplarında Mahremiyet İhlallerinin İçerik Analizi”. Uluslararası Çocuk Edebiyatı Ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR), vol. 9, no. 1, Sept. 2026, https://izlik.org/JA67DF86DB.
Vancouver
1.Esra Uslu, Arife Ateş. Çocuğun Korunma Hakkı ve Mahremiyet Eğitimi: Çok Satan Çocuk Kitaplarında Mahremiyet İhlallerinin İçerik Analizi. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR) [Internet]. 2026 Sep. 1;9(1). Available from: https://izlik.org/JA67DF86DB

While uploading the article files prepared by the authors according to the International Journal of Children's Literature and Educational Research Journal Template (article files that are not arranged according to the magazine template will not be evaluated) to the system, you must use Turnitin, Plagium, iThenticate etc. for the article work to be uploaded to the system. The report obtained as a result of scanning by similarity scanning programs and showing that it has a maximum similarity of 20%, including the bibliography, must upload the Ethics Declaration Form and Copyright Transfer Form to the system.

Important Announcement: Please note that those who submit articles do not have to pay any processing fees, application fees or any fees for their articles to be published in the International Journal of Children's Literature and Educational Research (CHEDAR).

Additionally, there is no fast-track publication process, as each submission is subject to double-blind peer review.