Araştırma Makalesi

Çocuğun Korunma Hakkı ve Mahremiyet Eğitimi: Çok Satan Çocuk Kitaplarında Mahremiyet İhlallerinin İçerik Analizi

Cilt: 9 Sayı: 1 3 Eylül 2026
PDF İndir
TR EN

Çocuğun Korunma Hakkı ve Mahremiyet Eğitimi: Çok Satan Çocuk Kitaplarında Mahremiyet İhlallerinin İçerik Analizi

Öz

21. yüzyılda yaşanan sosyokültürel ve teknolojik değişimler, kişisel mahremiyet sınırlarını belirsizleştirmekte ve özellikle çocukları yeni nesil hak ihlalleriyle karşı karşıya bırakarak korunma hakkı önünde büyük bir engel oluşturmaktadır. Çocuk kitapları ile yapılan mahremiyet eğitimiyse çocuk okurların mahremiyet konusunda farkındalık kazanmalarına ve kitaptaki karakterlere öykünme yoluyla uygun davranış örüntüleri geliştirmelerine katkı sağlayabilir. Özellikle piyasada çok satılan çocuk kitapları geniş bir okur kitlesine ulaştığı için çocuğun korunma hakkı açısından mahremiyet bilinci konusunda duyarlık oluşturma potansiyeline sahiptir. Ancak alanyazında çocuk kitapları üzerine mahremiyet eğitimini doğrudan ele alan bir analiz çalışması bulunmamaktadır. Bu çalışmanın amacı, güncel olarak çok satılan ve 10-13 yaş grubuna seslenen çocuk öykülerinde mahremiyet ihlalinin var olup olmadığını ve varsa bu ihlalin biçimini, türünü, temsiliyetini ve diğer içerik özelliklerini etik bir çerçevede analiz etmektir. Araştırma nitel araştırma yöntemindedir. Araştırmanın çalışma grubunu Türkiye’de çok satılan ve 10-13 yaş grubuna seslenen çocuk öyküleri oluşturmaktadır. Bu öyküler, internet üzerinden kitap satışı yapan web sitelerinin çok satan listelerinden seçilmiştir. Araştırma verileri, 6 farklı kitap satış sitesinde yer alan 8 ayrı yayınevine ait toplam 11 çocuk kitabının yazılı metinlerinden doküman analizi yöntemiyle elde edilmiştir. Elde edilen veriler kategorisel içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Analizde mahremiyet ihlalleri tür, fail, kurbanın tepkisi, kurbanın anlatı sonundaki konumu, anlatı bütünündeki genek yaklaşımlar, görülme biçimi ve mağdurun cinsiyeti kategorileri üzerinden ele alınmıştır.Analiz birimi olarak “bağlam” seçilmiş ve mahremiyet ihlalini içeren tüm sözcük, cümle ve paragraflar kodlamaya alınmıştır. İçerik analizinde bir nitel araştırma yazılımı kullanılmış, kategoriler sıklık/yüzde bakımından karşılaştırılmış ve kodlayıcılar arası tutarlık hesaplaması yapılmıştır. Araştırma sonuçları, çok satan çocuk kitaplarında mahremiyet ihlallerinin ağırlıklı olarak bilişsel ve duygusal boyutlarda yoğunlaştığını, ihlallerin çoğunlukla yetişkinler tarafından gerçekleştirildiğini ve çocuk karakterlerin genellikle edilgin tepkiler verdiğini göstermektedir. Ayrıca ihlallerin çoğunlukla görünmezleştirme, meşrulaştırma ve normalleştirme yoluyla sunulduğu, buna karşın eleştirel sorgulamanın sınırlı kaldığı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bilimsel araştırmanın gerektirdiği tüm etik ilkelere uyulmuştur.

Kaynakça

  1. Acehan, S., Bilen, A., Ay, M. O., Gülen, M., Akkan, A., & Ferhat, İ. (2013). Çocuk istismarı ve ihmalinin değerlendirilmesi. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi, 22(4), 591–614.
  2. Aiello, J. R. (1987). Human spatial behavior. In Handbook of environmental psychology (Vol. 1, ss. 389–504).
  3. Akar, E. (2024). Emotional artificial intelligence: Introducing the concept of “emotional privacy.” In K. Prifti, E. Demir, J. Krämer, K. Heine, & E. Stamhuis (Eds.), Digital governance (Information Technology and Law Series, Vol. 39). T.M.C. Asser Press. https://doi.org/10.1007/978-94-6265-639-0_4
  4. Akça, G., & Başer, D. (2013). “Karanlığın yok oluşu”: Gelişen teknolojinin gizlilik ve mahremiyet üzerindeki etkileri. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 26, 19–42.
  5. Aksoy, E. E. (2025). Çocuğun kişisel verilerinin hukuka aykırı paylaşılmasının neticeleri. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 74(3), 1211–1258. https://doi.org/10.33629/auhfd.1658642
  6. Aktaş, G. (2019). Günümüz toplumlarında anneliğin değişen biçimlerini sosyal medya kullanıcıları üzerinden değerlendirmek. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 36(2), 253–271. https://doi.org/10.32600/huefd.441402
  7. Arowolo, G. A. (2025). Safeguarding the rights to privacy and digital protection of children in Africa. African Journal on Privacy & Data Protection, 1, 126–152. https://doi.org/10.29053/ajpdp.v2i1.0007
  8. Aslan, C. (2014). Türkiye’de çocuk ve gençlik edebiyatında duyarlı konuların (sensitive issues) ele alınışı üzerine eleştirel bir yaklaşım. Eleştirel Pedagoji Dergisi, 6(32), 51-56.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çocuk Edebiyatı

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

3 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

1 Haziran 2026

Kabul Tarihi

26 Ağustos 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Uslu, E., & Ateş, A. (2026). Çocuğun Korunma Hakkı ve Mahremiyet Eğitimi: Çok Satan Çocuk Kitaplarında Mahremiyet İhlallerinin İçerik Analizi. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR), 9(1). https://izlik.org/JA67DF86DB
AMA
1.Uslu E, Ateş A. Çocuğun Korunma Hakkı ve Mahremiyet Eğitimi: Çok Satan Çocuk Kitaplarında Mahremiyet İhlallerinin İçerik Analizi. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR). 2026;9(1). https://izlik.org/JA67DF86DB
Chicago
Uslu, Esra, ve Arife Ateş. 2026. “Çocuğun Korunma Hakkı ve Mahremiyet Eğitimi: Çok Satan Çocuk Kitaplarında Mahremiyet İhlallerinin İçerik Analizi”. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR) 9 (1). https://izlik.org/JA67DF86DB.
EndNote
Uslu E, Ateş A (01 Eylül 2026) Çocuğun Korunma Hakkı ve Mahremiyet Eğitimi: Çok Satan Çocuk Kitaplarında Mahremiyet İhlallerinin İçerik Analizi. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR) 9 1
IEEE
[1]E. Uslu ve A. Ateş, “Çocuğun Korunma Hakkı ve Mahremiyet Eğitimi: Çok Satan Çocuk Kitaplarında Mahremiyet İhlallerinin İçerik Analizi”, Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR), c. 9, sy 1, Eyl. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA67DF86DB
ISNAD
Uslu, Esra - Ateş, Arife. “Çocuğun Korunma Hakkı ve Mahremiyet Eğitimi: Çok Satan Çocuk Kitaplarında Mahremiyet İhlallerinin İçerik Analizi”. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR) 9/1 (01 Eylül 2026). https://izlik.org/JA67DF86DB.
JAMA
1.Uslu E, Ateş A. Çocuğun Korunma Hakkı ve Mahremiyet Eğitimi: Çok Satan Çocuk Kitaplarında Mahremiyet İhlallerinin İçerik Analizi. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR). 2026;9. Available at https://izlik.org/JA67DF86DB.
MLA
Uslu, Esra, ve Arife Ateş. “Çocuğun Korunma Hakkı ve Mahremiyet Eğitimi: Çok Satan Çocuk Kitaplarında Mahremiyet İhlallerinin İçerik Analizi”. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR), c. 9, sy 1, Eylül 2026, https://izlik.org/JA67DF86DB.
Vancouver
1.Esra Uslu, Arife Ateş. Çocuğun Korunma Hakkı ve Mahremiyet Eğitimi: Çok Satan Çocuk Kitaplarında Mahremiyet İhlallerinin İçerik Analizi. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR) [Internet]. 01 Eylül 2026;9(1). Erişim adresi: https://izlik.org/JA67DF86DB

Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR), 2017 yılında yayın hayatına başlayan hakemli ve bilimsel uluslararası bir dergidir. Yayın dili Türkçe ve İngilizce'dir. Dergiye kabul edilen çalışmalar çevrimiçi olarak yayınlanır. “Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi”, başta çocuk edebiyatı olmak üzere Türkçe eğitimi ve eğitim araştırmaları alanlarında yazılmış ampirik ve özgün araştırma makalelerini yayınlayarak, mevcut durumları ortaya koyarak, sorunlara dikkat çekerek ve çözüm önerileri sunarak katkı sağlamayı amaçlamaktadır.