Research Article

Tarihsel Süreçte Ticari Diplomasi: Türk-Amerikan İlişkileri Üzerinden Kuramsal Bir Değerlendirme

Volume: 25 Number: 51 December 30, 2025
TR EN

Tarihsel Süreçte Ticari Diplomasi: Türk-Amerikan İlişkileri Üzerinden Kuramsal Bir Değerlendirme

Öz

Bu makale, ticari diplomasinin teorik çerçevesini, temel aktörlerini ve uygulama yöntemlerini tarihsel bir perspektiften ele alarak analiz etmektedir. Ticari diplomasi, devletlerin ekonomik çıkarlarını küresel ölçekte korumak ve geliştirmek amacıyla yürüttükleri çok aktörlü bir dış politika aracıdır. Bu çalışma, ticari diplomasinin teorik temellerini açıklarken, diplomatik temsilciler, çokuluslu şirketler ve devlet başkanları gibi farklı aktörlerin bu süreçteki rollerini vurgulamaktadır. Makale, ticari diplomasiye yön veren teorilerin yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda siyasi ve kültürel bağlamlarla da şekillendiğini göstermektedir. Kuramsal değerlendirmeyi somut bir vaka üzerinden temellendirmek amacıyla, 1830’lardan 1950’lere kadar Türk-Amerikan ilişkileri incelenmiştir. Osmanlı İmparatorluğu döneminden Cumhuriyet Türkiye’sine kadar süren bu ilişkiler, ticari diplomasinin hem savaş hem barış dönemlerinde nasıl sürdürüldüğünü göstermesi açısından özgün bir örnek sunmaktadır. Konsolosluk faaliyetlerinden çokuluslu şirketlerin yatırım süreçlerine kadar uzanan bu tarihsel süreç, teorik yaklaşımlar için güçlü bir dayanak oluşturmaktadır. Sonuç olarak, makale ticari diplomasinin uluslararası ilişkilerdeki sürekliliğini ve evrimini ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

References

  1. Barker, James. M., “Barker Mission- List of Telephone Names and Telephone Numbers in Turkey,” box 61, file 1320 (1951).
  2. Devlet Arşivleri Başkanlığı (DAB), “The Twentieth Century Fund’un Türkiye İktisadiyatını Araştırmak İçin Görevlendirdiği Max Weston Thornburg ve Yardımcısının İstatistik Genel Müdürlüğü’ne Ziyaretine Dair,” 26 Nisan 1947, 26-148-23.
  3. DAB, “Barker Misyon Raporu,” 21 Ağustos 1951, 134-873-8.
  4. DAB, “Amerikalı Max W. Ball’ın Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü Emrinde Çalıştırılmasına İzin Verilmesi,” 30 Ocak 1953, 131-5-15.
  5. DAB, “Amerikalı Uzm. Robert Edmiston ve Uzm. Orval White Bryant’ın MTA Enstitüsü Umum Müdürlüğü Petrol Sondajlarında Çalıştırılmasına İzin Verilmesi,” 26 Ağustos 1953, 133-71-2.
  6. DAB, “Marmara Petroleum Corporation Amerikan Petrol Şirketi Türkiye Mümessili Nazif İnan Tarafında Hazırlanan Not,” 14 Ocak 1957, 92-579-2.
  7. DAB, “Başbakan Adnan Menderes’in Amerika Ziyareti ile İlgili Yazışmalar,” 5 Ekim 1959, 4-21-6.
  8. Louis and Jacob Blaustein, Collected Personal and Business Papers, January 31, 1954.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

History of The Republic of Turkiye , Political History (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 30, 2025

Submission Date

June 5, 2025

Acceptance Date

November 30, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 25 Number: 51

Chicago
İplikçi, Murat. 2025. “Tarihsel Süreçte Ticari Diplomasi: Türk-Amerikan İlişkileri Üzerinden Kuramsal Bir Değerlendirme”. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi 25 (51): 711-36. https://doi.org/10.18244/cttad.1714710.