Research Article

G7 VE E7 ÜLKELERİNDE DOĞUŞTA BEKLENEN YAŞAM SÜRESİNE ETKİ EDEN FAKTÖRLERİN BELİRLENMESİ: PANEL VERİ ANALİZİ

Volume: 34 Number: 2 October 24, 2025
TR EN

G7 VE E7 ÜLKELERİNDE DOĞUŞTA BEKLENEN YAŞAM SÜRESİNE ETKİ EDEN FAKTÖRLERİN BELİRLENMESİ: PANEL VERİ ANALİZİ

Abstract

Doğuşta beklenen yaşam süresi ülkelerin ekonomik, sosyal ve çevresel gelişmişlik düzeyleri hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Bireyin ortalama kaç yıl yaşayacağını ifade eden bu gösterge, ülkelerin refah standartları ile doğrudan ilişkilidir. Bu çalışmada G7 (Almanya, İtalya, Fransa, Japonya, Kanada, Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık) ve E7 (Çin, Endonezya, Türkiye, Brezilya, Rusya, Hindistan, Meksika) ülkeleri için 2007-2022 yıllık veriler kapsamında doğuşta beklenen yaşam süresi (LIFE) ile ekonomik performans puanı (ECO), çevresel performans endeksi (EPI) ve sosyal gelişim endeksi (SPI) arasındaki ilişki incelenmiştir. Çalışmada ekonomik performans puanının elde edilmesinde ÇKKV (Çok Kriterli Karar Verme) yöntemlerinden CRITIC (Criteria Importance Through Intercriteria Correlation) ve CoCoSo (Combined Compromise Solution) analiz yöntemi kullanılmıştır. Değişkenlerde yatay kesit bağımlılığı ve heterojenlik tespit edilmiştir. Ardından Boot-IPS ikinci nesil birim kök testi uygulanarak Panel LM eşbütünleşme testi ve AMG (Genişletilmiş Ortalama Grup) uzun dönem katsayı tahmini yapılmıştır. Buradan elde edilen bilgilere göre G7 ülkelerinde EPI değişkenindeki bir birimlik artış LIFE bağımlı değişkenini 0.017 birim artıracağı tespit edilmiştir. E7 ülkelerinde ise ECO, EPI ve SPI değişkenlerinin LIFE bağımlı değişkenini sırasıyla 0.002, 0.001 ve 0.018 birim artıracağı sonucuna ulaşılmıştır.

Keywords

References

  1. Acar, Y. (2020). Sağlık harcamaları, kişi başına düşen gayri safi yurtiçi hasıla ve doğuşta beklenen yaşam süresi arasındaki ilişki: Türkiye örneği. BMIJ, 8(1), 624-639.
  2. Acemoğlu, D. & Johnson, S. (2007). Disease and development: The effect of life expectancy on economic growth. Journal of Political Economy, 115(6), 925-985. doi:10.1086/529000 .
  3. AlTi Global SPI. (2025). https://www.socialprogress.org/alti-global-social-progress-index (Erişim Tarihi: 11.05.2025).
  4. Bai, J. & Ng, S. (2004). A panic attack on unit roots and cointegration. Econometrica, 72(4), 1127-1178.
  5. Bayar, Y., Gavriletea, M.D., Pintea, M.O. & Sechel, I.C. (2021). Impact of environment, life expectancy and real GDP per capita on health expenditures: Evidence from the EU member states. Int J Environ Res Public Health, 18(24):13176. doi: 10.3390/ijerph182413176.
  6. Bilas, V., Franc, S. & Bosnjak, M. (2014). Determinant factors of life expectancy at birth in the European union countries. Collegium Antropologicum, 38(1), 1-9. PMID: 24851591.
  7. Blázquez-Fernández, C., Cantarero-Prieto, D. & Pascual-Saez, M. (2018). Does rising income inequality reduce life expectancy? New evidence for 26 European countries (1995–2014). Global Economic Review, 1-16.
  8. Block, S., Emerson, J.W., Esty, D.C., de Sherbinin, A. & Wendling, Z.A. (2024). 2024 Environmental performance ındex. New Haven, CT: Yale Center for Environmental Law & Policy, epi.yale.edu.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Econometrics (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

October 24, 2025

Submission Date

February 21, 2025

Acceptance Date

May 28, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 34 Number: 2

APA
Ekici, M. (2025). G7 VE E7 ÜLKELERİNDE DOĞUŞTA BEKLENEN YAŞAM SÜRESİNE ETKİ EDEN FAKTÖRLERİN BELİRLENMESİ: PANEL VERİ ANALİZİ. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34(2), 1075-1090. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1643594
AMA
1.Ekici M. G7 VE E7 ÜLKELERİNDE DOĞUŞTA BEKLENEN YAŞAM SÜRESİNE ETKİ EDEN FAKTÖRLERİN BELİRLENMESİ: PANEL VERİ ANALİZİ. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025;34(2):1075-1090. doi:10.35379/cusosbil.1643594
Chicago
Ekici, Merve. 2025. “G7 VE E7 ÜLKELERİNDE DOĞUŞTA BEKLENEN YAŞAM SÜRESİNE ETKİ EDEN FAKTÖRLERİN BELİRLENMESİ: PANEL VERİ ANALİZİ”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 34 (2): 1075-90. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1643594.
EndNote
Ekici M (October 1, 2025) G7 VE E7 ÜLKELERİNDE DOĞUŞTA BEKLENEN YAŞAM SÜRESİNE ETKİ EDEN FAKTÖRLERİN BELİRLENMESİ: PANEL VERİ ANALİZİ. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 34 2 1075–1090.
IEEE
[1]M. Ekici, “G7 VE E7 ÜLKELERİNDE DOĞUŞTA BEKLENEN YAŞAM SÜRESİNE ETKİ EDEN FAKTÖRLERİN BELİRLENMESİ: PANEL VERİ ANALİZİ”, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, vol. 34, no. 2, pp. 1075–1090, Oct. 2025, doi: 10.35379/cusosbil.1643594.
ISNAD
Ekici, Merve. “G7 VE E7 ÜLKELERİNDE DOĞUŞTA BEKLENEN YAŞAM SÜRESİNE ETKİ EDEN FAKTÖRLERİN BELİRLENMESİ: PANEL VERİ ANALİZİ”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 34/2 (October 1, 2025): 1075-1090. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1643594.
JAMA
1.Ekici M. G7 VE E7 ÜLKELERİNDE DOĞUŞTA BEKLENEN YAŞAM SÜRESİNE ETKİ EDEN FAKTÖRLERİN BELİRLENMESİ: PANEL VERİ ANALİZİ. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025;34:1075–1090.
MLA
Ekici, Merve. “G7 VE E7 ÜLKELERİNDE DOĞUŞTA BEKLENEN YAŞAM SÜRESİNE ETKİ EDEN FAKTÖRLERİN BELİRLENMESİ: PANEL VERİ ANALİZİ”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, vol. 34, no. 2, Oct. 2025, pp. 1075-90, doi:10.35379/cusosbil.1643594.
Vancouver
1.Merve Ekici. G7 VE E7 ÜLKELERİNDE DOĞUŞTA BEKLENEN YAŞAM SÜRESİNE ETKİ EDEN FAKTÖRLERİN BELİRLENMESİ: PANEL VERİ ANALİZİ. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025 Oct. 1;34(2):1075-90. doi:10.35379/cusosbil.1643594