Year 2019, Volume 4 , Issue 1, Pages 121 - 131 2019-06-23

THE LITERARY LANGUAGE STUDIES IN SOVIET TURKMENISTAN: SAMPLE OF H. DERYAYEV
SOVYET TÜRKMENİSTANI’DA EDEBÎ DİL ARAŞTIRMALARI: H. DERYAYEV ÖRNEĞİ

Tahir AŞİROV [1]


The beginning of the XX Century was recorded as a history in which the various cultural problems were discussed, voted and written in Turkmen Lands. In the mentioned period, this issue arises in the form of thoughts, opinions and suggestions that attracts attention in the articles and publications on the language topic  which is one of the most important and major problems of Turkmen culture. Hidir Deryayev (1905-1988) who expressed his thoughts on Turkmen language, especially on the Turkmen literary language in this period, has a special place. Hidir Deryayev who settled in the minds of Turkmen people with his novels “Ikbal”, can be said that his studies on the Turkmen language, especially the research article “Turkmen Kone Edebi Dili” which is about Turkmen Literary Language, has an especial value. Deryayev who is describing his thoughts about the Turkmen literary language in the repressive thirtieth years of XX century, says that there has been already a Turkmen Literary language before the 1917 Revolution. Deryayev who was criticized with nationalism by the authors of the political ideology of the period because of his mentioned idea, was sent to Siberian prisons in 1937 for 19 years, although he has stated that he returned from his opinion. Hidir Deryayev was one of those who strived to be a bridge between the tradition and the revolutionary understanding of the Soviet Union in the first half of XX century on issues such as Turkmen History, thought, language and culture. It is seen that in the works of Deryayev, the Turkmen thinker, tried to solve the problems of the period with free perspective.

XX. yüzyılın başı Türkmen topraklarında değişik kültürel sorunların tartışıldığı, oylaşma yapıldığı ve yazıya döküldüğü bir dönem olarak tarihe geçmiştir. Söz konusu dönemde Türkmen kültürünün en önemli ve başlıca sorunlarından biri olan dil mevzuu üzerine kaleme alınan yazılar ve yayınlar içinde dikkat çeken düşünceler, görüşler ve öneriler şeklinde ortaya çıkmaktadır. Bu dönemde Türkmen dili, özellikle de Türkmen edebî dili üzerinde görüş açıklayan Hıdır Deryayev’in (1905-1988) ayrı bir yeri bulunmaktadır. Türkmen halkının zihnine “Ikbal” adlı romanı ile yerleşen Hıdır Deryayev, Türkmen dili üzerine yaptığı çalışmaların, özellikle Türkmen edebî dili hakkındaki “Türkmen Köne Edebî Dili” adlı araştırma makalesinin ayrı bir değeri olduğu söylenebilir. XX. yüzyılın baskıcı otuzuncu yıllarında Türkmen edebî dili hakkında düşüncelerini açıklayan Deryayev, 1917 İhtilalinden önce de Türkmen edebî dilinin olduğunu söylemektedir. Bu düşüncesinden dolayı dönemin siyasî ideolojisinin dilinden konuşan yazarlar tarafından milliyetçilik ile eleştirilen Deryayev, görüşünden döndüğünü ifade etse de 19 yıl geçireceği Sibirya hapishanelerine 1937 tarihinde gönderilmiştir. Türkmen tarihi, düşüncesi, dili, kültüründe, XX. yüzyılın ilk yarısında gelenekle Sovyetler Birliği’nin devrimci anlayış arasında canı pahasına köprü olmaya gayret gösterenlerden biri de Hıdır Deryayev’dir. Türkmen düşünürü Deryayev’in yazılarında, dönemin sorunlarına özgür bakış açısıyla çözüm getirmeye çalıştığı görülmektedir.
  • Anonim (1933). Deryayev’in Silâhsızlandırılması. Şuralar Türkmenistanı. Aşkabat.
  • Aşirov, T. (2017). Sovyetler Birliği’nin İlk Yıllarında Türkmenistan’da Tartışma Kültürü. Türk Yurdu. (357), 58–62.
  • Azimov, P. (1980). Talantlivıy uçenıy, znamenitıy pisatel: (K 75-letiyu so dnya rojdeniya H. Deryayeva). Aşkabat.
  • Azimova, D. P. (1980). Hıdır Deryayev - Romanist. Aşkabat.
  • Deryayev, H. (1932). Türkmen Köne Edebi Dili. Komünistler Maarifi. Aşkabat, (19-20), 44-49.
  • Kurbansahatov, M. (1975). Hıdır Deryayev, Aşkabat.
  • Nazarov, G. (1933). Meselâni Magtımgulı Çözyâr. Şuralar Türkmenistanı. Aşkabat.
Primary Language tr
Journal Section Linguistics
Authors

Orcid: 0000-0002-9684-0834
Author: Tahir AŞİROV
Institution: ZONGULDAK BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ
Country: Turkey


Dates

Application Date : February 28, 2019
Acceptance Date : June 14, 2019
Publication Date : June 23, 2019

Bibtex @case report { cutad533534, journal = {Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi}, issn = {2587-1900}, eissn = {2548-0979}, address = {cutam@cu.edu.tr}, publisher = {Cukurova University}, year = {2019}, volume = {4}, pages = {121 - 131}, doi = {10.32321/cutad.533534}, title = {SOVYET TÜRKMENİSTANI’DA EDEBÎ DİL ARAŞTIRMALARI: H. DERYAYEV ÖRNEĞİ}, key = {cite}, author = {AŞİROV, Tahir} }
APA AŞİROV, T . (2019). SOVYET TÜRKMENİSTANI’DA EDEBÎ DİL ARAŞTIRMALARI: H. DERYAYEV ÖRNEĞİ. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi , 4 (1) , 121-131 . DOI: 10.32321/cutad.533534
MLA AŞİROV, T . "SOVYET TÜRKMENİSTANI’DA EDEBÎ DİL ARAŞTIRMALARI: H. DERYAYEV ÖRNEĞİ". Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi 4 (2019 ): 121-131 <https://dergipark.org.tr/en/pub/cutad/issue/46238/533534>
Chicago AŞİROV, T . "SOVYET TÜRKMENİSTANI’DA EDEBÎ DİL ARAŞTIRMALARI: H. DERYAYEV ÖRNEĞİ". Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi 4 (2019 ): 121-131
RIS TY - JOUR T1 - SOVYET TÜRKMENİSTANI’DA EDEBÎ DİL ARAŞTIRMALARI: H. DERYAYEV ÖRNEĞİ AU - Tahir AŞİROV Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - doi: 10.32321/cutad.533534 DO - 10.32321/cutad.533534 T2 - Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 121 EP - 131 VL - 4 IS - 1 SN - 2587-1900-2548-0979 M3 - doi: 10.32321/cutad.533534 UR - https://doi.org/10.32321/cutad.533534 Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi SOVYET TÜRKMENİSTANI’DA EDEBÎ DİL ARAŞTIRMALARI: H. DERYAYEV ÖRNEĞİ %A Tahir AŞİROV %T SOVYET TÜRKMENİSTANI’DA EDEBÎ DİL ARAŞTIRMALARI: H. DERYAYEV ÖRNEĞİ %D 2019 %J Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi %P 2587-1900-2548-0979 %V 4 %N 1 %R doi: 10.32321/cutad.533534 %U 10.32321/cutad.533534
ISNAD AŞİROV, Tahir . "SOVYET TÜRKMENİSTANI’DA EDEBÎ DİL ARAŞTIRMALARI: H. DERYAYEV ÖRNEĞİ". Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi 4 / 1 (June 2019): 121-131 . https://doi.org/10.32321/cutad.533534
AMA AŞİROV T . SOVYET TÜRKMENİSTANI’DA EDEBÎ DİL ARAŞTIRMALARI: H. DERYAYEV ÖRNEĞİ. ÇÜTAD. 2019; 4(1): 121-131.
Vancouver AŞİROV T . SOVYET TÜRKMENİSTANI’DA EDEBÎ DİL ARAŞTIRMALARI: H. DERYAYEV ÖRNEĞİ. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi. 2019; 4(1): 131-121.