Research Article

STEM-TPAB Öz-Yeterlik Bileşenleri Arasındaki İlişkiler: Türkiye Örnekleminde Yapısal Eşitlik Modellemesi Yaklaşımı

Number: 66 December 29, 2025
EN TR

STEM-TPAB Öz-Yeterlik Bileşenleri Arasındaki İlişkiler: Türkiye Örnekleminde Yapısal Eşitlik Modellemesi Yaklaşımı

Abstract

21. yüzyılda eğitimi ilerletmek için kullanılabilecek etkili pedagojik yollardan biri olarak bütünleşik STEM (b-STEM) eğitimi öne çıkmaktadır. Ancak STEM uygulamalarında, bileşenlerden bir ya da birkaçının ihmal edildiği ve öğretmenlerin özellikle teknoloji temelli tasarım gerçekleştirme konusunda eksiklikler yaşadığı dikkat çekmektedir. Bu çalışmanın amacı öğretmen adaylarının Teknoloji Pedagoji ve Alan Bilgisi (TPAB) kuramsal çerçevesinde STEM öz-yeterlik bileşenleri arasındaki yordayıcı ilişkileri ortaya koymaktır. Çalışmaya 386 öğretmen adayı katılmıştır. Veriler, STEM-TPAB öz-yeterlik ölçeği ile toplanmış ve yapısal eşitlik modellemesiyle analiz edilmiştir. Bulgular, öğretmen adaylarının b-STEM öz-yeterlik düzeylerinin; Teknoloji Pedagoji Mühendislik Bilgisi (TPMüB), Teknoloji Pedagoji Fen Bilgisi (TPFB) ve Teknoloji Pedagoji Matematik Bilgisi (TPMB) öz-yeterlikleri tarafından anlamlı şekilde yordandığını ortaya koymuştur. b-STEM öz-yeterliğinin en güçlü yordayıcısı TPMüB öz-yeterliğidir. TPMB öz-yeterliğinin ise dolaylı bir etkisinin olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak öğretmen adaylarının TPFB ve TPMB öz-yeterlikleri, TPMüB öz-yeterliğini, bu üç bileşen ise b-STEM öz-yeterliğini pozitif yönde ve güçlü bir biçimde yordamaktadır. Bu nedenle, öğretmen adaylarına b-STEM deneyimleri kazandırılırken, TPMüB, TPFB ve TPMB öz-yeterliklerini geliştirmeye yönelik deneyimlerin de eğitim sürecine dahil edilmesi önem arz etmektedir.

Keywords

Fen, matematik, mühendislik, öz-yeterlik, pedagoji, STEM, teknoloji, TPAB

Ethical Statement

Bu çalışma için, Trabzon Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulu’ndan etik izin alınmıştır (22.10.2021 – E-81614018-000-882).

References

  1. Açışlı Çelik, S. (2022). STEM etkinliklerinin ortaokul 6. sınıf öğrencilerinin problem çözme becerilerine, eleştirel düşünmelerine ve STEM’e yönelik tutumlarına etkisinin araştırılması. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 56, 287-313. DOI: 10.9779.pauefd.1054678
  2. Aktaş, İ., Gökoğlu, S., Turgut, Y. E., & Karal, H. (2014). Öğretmenlerin FATİH Projesine yönelik görüşleri: Farkındalık, öngörü ve beklentiler. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 8(1), 257-286.
  3. Aktaş, İ., & Özmen, H. (2020). Investigating the impact of TPACK development course on pre-service science teachers’ performances. Asia Pacific Education Review, 21, 667-682. https://doi.org/10.1007/s12564-020-09653-x
  4. Aktaş, İ., & Özmen, H. (2022). Assessing the performance of Turkish science pre‑service teachers in a TPACK‑practical course. Education and Information Technologies, 27, 3495-3528. https://doi.org/10.1007/s10639-021-10757-z
  5. Aktaş, İ., & Özmen, H. (2024). STEM-TPAB öz-yeterlik ölçeği: Türkçeye uyarlama çalışması. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(2), 798-829. https://doi.org/10.19171/uefad.1480921
  6. Angeli, C., & Valanides, N. (2009). Epistemological and methodological issues for the conceptualization, development, and assessment of ICT-TPCK: Advances in technological pedagogical content knowledge (TPCK). Computers & Education, 52, 154-168.
  7. Bandura, A. (1982). Self-efficacy mechanism in human agency. American Psychologist, 37, 122-147.
  8. Bartels, S. L., Rupe, K. M., & Lederman, J. S. (2019). Shaping preservice teachers’ understandings of STEM: A collaborative math and science methods approach. Journal of Science Teacher Education, 30(6), 666-680. https://doi.org/10.1080/1046560X.2019.1602803
  9. Bybee, R. W. (2013). The case for STEM education: Challenges and opportunities. Arlington, VA: NSTA Press.
  10. Chai, C. S. (2019). Teacher professional development for science, technology, engineering and mathematics (STEM) education: A Review from the perspectives of technological pedagogical content (TPACK). The Asia-Pacific Education Researcher, 28(1), 5-13. https://doi.org/10.1007/s40299-018-0400-7
APA
Aktaş, İ., & Özmen, H. (2025). STEM-TPAB Öz-Yeterlik Bileşenleri Arasındaki İlişkiler: Türkiye Örnekleminde Yapısal Eşitlik Modellemesi Yaklaşımı. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 66, 4232-4255. https://doi.org/10.53444/deubefd.1731683
AMA
1.Aktaş İ, Özmen H. STEM-TPAB Öz-Yeterlik Bileşenleri Arasındaki İlişkiler: Türkiye Örnekleminde Yapısal Eşitlik Modellemesi Yaklaşımı. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 2025;(66):4232-4255. doi:10.53444/deubefd.1731683
Chicago
Aktaş, İdris, and Haluk Özmen. 2025. “STEM-TPAB Öz-Yeterlik Bileşenleri Arasındaki İlişkiler: Türkiye Örnekleminde Yapısal Eşitlik Modellemesi Yaklaşımı”. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, nos. 66: 4232-55. https://doi.org/10.53444/deubefd.1731683.
EndNote
Aktaş İ, Özmen H (December 1, 2025) STEM-TPAB Öz-Yeterlik Bileşenleri Arasındaki İlişkiler: Türkiye Örnekleminde Yapısal Eşitlik Modellemesi Yaklaşımı. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi 66 4232–4255.
IEEE
[1]İ. Aktaş and H. Özmen, “STEM-TPAB Öz-Yeterlik Bileşenleri Arasındaki İlişkiler: Türkiye Örnekleminde Yapısal Eşitlik Modellemesi Yaklaşımı”, Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, no. 66, pp. 4232–4255, Dec. 2025, doi: 10.53444/deubefd.1731683.
ISNAD
Aktaş, İdris - Özmen, Haluk. “STEM-TPAB Öz-Yeterlik Bileşenleri Arasındaki İlişkiler: Türkiye Örnekleminde Yapısal Eşitlik Modellemesi Yaklaşımı”. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 66 (December 1, 2025): 4232-4255. https://doi.org/10.53444/deubefd.1731683.
JAMA
1.Aktaş İ, Özmen H. STEM-TPAB Öz-Yeterlik Bileşenleri Arasındaki İlişkiler: Türkiye Örnekleminde Yapısal Eşitlik Modellemesi Yaklaşımı. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 2025;:4232–4255.
MLA
Aktaş, İdris, and Haluk Özmen. “STEM-TPAB Öz-Yeterlik Bileşenleri Arasındaki İlişkiler: Türkiye Örnekleminde Yapısal Eşitlik Modellemesi Yaklaşımı”. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, no. 66, Dec. 2025, pp. 4232-55, doi:10.53444/deubefd.1731683.
Vancouver
1.İdris Aktaş, Haluk Özmen. STEM-TPAB Öz-Yeterlik Bileşenleri Arasındaki İlişkiler: Türkiye Örnekleminde Yapısal Eşitlik Modellemesi Yaklaşımı. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 2025 Dec. 1;(66):4232-55. doi:10.53444/deubefd.1731683