Ortaöğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Hizmetlerine İlişkin Psikolojik Danışman Görüşleri: Nitel Bir Durum Çalışması

Ali Rıza Yavrutürk

doi:10.53444/deubefd.1905716

TR EN

Abstract

Ortaöğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Hizmetlerine İlişkin Psikolojik Danışman Görüşleri: Nitel Bir Durum Çalışması

Abstract

Bu araştırmada, ortaöğretim kurumlarında görev yapan psikolojik danışmanların deneyimlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 9’u kadın ve 5’i erkek olmak üzere toplam 14 psikolojik danışman oluşturmuştur. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Katılımcıların deneyim ve görüşlerinden elde edilen nitel veriler, içerik analizi yöntemi ile analiz edilmiştir. Yapılan içerik analizi sonucunda, psikolojik danışmanlık ve rehberlik hizmetlerinin güçlü yönleri beş ana tema altında toplanmıştır. İlk olarak, bireysel destek, psikolojik danışmanlık hizmetlerinin en önemli güçlü yönlerinden biri olarak belirtilmiştir. Akademik ve kariyer rehberliği ise öğrencilerin geleceğe yönelik planlar yapmasına, hedefler belirlemesine ve bu hedeflere ulaşması için stratejiler geliştirmesine destek olmuştur. Toplum temelli güçlendirme ise öğrencilerin çevrelerindeki sosyal destek ağlarını fark etmelerine ve bu ağlardan yararlanmalarına yardımcı olmuştur. Ancak, katılımcılar, bireysel sorunlar, aile ve sosyal çevre kaynaklı sorunlar, eğitim ve okul kaynaklı sorunlar ile yasal engeller gibi konulara dikkat çekmiştir. Araştırmanın sonuçları, rehberlik hizmetlerinin daha etkili bir şekilde uygulanabilmesi için çeşitli önerilere ışık tutmaktadır. Sonuç olarak, araştırmada elde edilen bulgular, ilgili alan yazın ışığında tartışılmıştır. Psikolojik danışmanlık ve rehberlik hizmetlerinin iyileştirilmesi, öğrenci başarısını ve iyi oluşunu artırmanın yanı sıra, toplumun genel refah düzeyine de katkı sağlayacaktır.

Keywords

Psikolojik destek, Psikolojik danışmanlık ve rehberlik, Mesleki güçlükler, Ortaöğretim

Psychological Counselors' Views on Guidance and Psychological Counseling Services in Secondary Education Institutions: A Qualitative Case Study

Abstract

This study aimed to examine the experiences of psychological counselors working in secondary schools. The study group consisted of 14 psychological counselors, 9 women and 5 men. Data were collected using a semi-structured interview form developed by the researcher. Qualitative data obtained from the participants' experiences and opinions were analyzed using content analysis. As a result of the content analysis, the strengths of psychological counseling and guidance services were grouped under five main themes. First, individual support was stated as one of the most important strengths of psychological counseling services. Academic and career guidance supported students in making plans for the future, setting goals, and developing strategies to achieve these goals. Community-based empowerment helped students become aware of and utilize the social support networks around them. However, participants drew attention to issues such as individual problems, problems stemming from family and social environment, problems stemming from education and school, and legal obstacles. The results of the research shed light on various suggestions for the more effective implementation of guidance services. In conclusion, the findings obtained in the research were discussed in light of the relevant literature. Improving psychological counseling and guidance services will not only enhance student achievement and well-being, but will also contribute to the overall well-being of society.

Keywords

Psychological support, Psychological counseling and guidance, Professional challenges, Secondary education

References

Akboy, R., & İkiz, F. E. (2007). Psikolojik danışma ve rehberlikte çağdaş bir anlayış-yaşam boyunca yaşamla iç içe. Nobel Yayın Dağıtım.
Amatea, E. S., & Clark, M. A. (2005). Changing schools, changing counselors: A qualitative study of school administrators’ conceptions of the school counselor role. Professional School Counseling, 9(1), 16-27. https://doi.org/10.1177/2156759X0500900101
Anagbogu, M. A., Nwokolo, C. N., Anyamene, A. N., Anyachebelu, F. E. & Umezulike R. Q. (2013). Professional challenges to counselling practice in primary schools in Anambra State, Nigeria: The way forward. International Journal of Psychology and Counselling, 5(5), 97-103. https://doi.org/10.5897/IJPC13.001
Anderson, E. & Bronstein, L. R. (2012). Examining interdisciplinary collaboration within an expanded school mental health framework: A community-university initiative. Advances in School Mental Health Promotion, 4(1), 1-15. https://doi.org/10.1080/1754730X.2012.664860
Arowolo, D. O. (2013). Counsellors’ perception of problems facing guidance and counseling services in Nigerian schools. Journal of Education and Practice 4(24), 115-118.
Arulmani, G. (2007). Counselling psychology in India: At the confluence of two traditions. Applied Psychology: An İnternational Review, 56(1), 69-82. https://doi.org/10.1111/j.14640597.2007.00276.x
Atıcı, M. (2006). İlköğretim öğrencilerinin davranış problemleriyle baş etme konusunda öğretmen psikolojik danışman işbirliğine ilişkin görüşlerin karşılaştırılması. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(25), 55-68.
Bain, S. (2012). School counsellors: a review of contemporary issues. Research in Higher Education Journal, 18(1), 1-7.
Bains, R. M. & Diallo, A. F. (2016). Mental health services in school-based health centers: systematic review. The Journal of School Nursing, 32(1), 8-19. https://doi.org/10.1177/1059840515590607
Balcı, A. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntem, teknik ve ilkeler. Pegem Yayıncılık.

Baltacı, A. (2017). Nitel veri analizinde Miles-Huberman modeli. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), 1-15.
Berg, B. L., & Lune, H. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (Çev. H. Aydın). Eğitim Yayınevi.
Busacca, L. A. & Wester, K. L. (2006). Career concerns of master's-level community and school counselor trainees, The Career Development Quarterly, 55(12), 179-190. https://doi.org/10.1002/j.2161-0045.2006.tb00012.x
Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2017). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem A. Yayıncılık.
Camadan, F., & Sezgin, F. (2012). İlköğretim okulu müdürlerinin okul rehberlik hizmetlerine ilişkin görüşleri üzerine nitel bir araştırma. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4(38), 199-211.
Camadan, F. (2021). MEB tarafından psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri ile ilgili olarak yayınlanan yönetmeliklerdeki kararların değerlendirilmesi. Milli Eğitim Dergisi, 50(230), 1015-1038.
Chandler, J. W., Burnham, J. J., Riechel, M. E. K., Dahir, C. A., Stone, C. B., Oliver, D. F., & Bledsoe, K. G. (2018). Assessing the counseling and non-counseling roles 31 of school counselors. Journal of School Counseling, 16(7), 11-19.
Clark, M. A., & Amatea, E. (2004). Teacher perceptions and expectations of school counselor contributions: Implications for program planning and training. Professional School Counseling, 8(2), 132-140.
Creswell, J. W. (2014). A concise introduction to mixed methods research. SAGE publications.
Çepni, S. (2014). Araştırma ve proje çalışmalarına giriş. Pegem Akademi Yayıncılık.
Çiftçi, M. & Nedim-Bal, P. (2015). The investigation of the relationship between parents’ involvement level and academic achievement on secondary school students. Journal of Human Sciences. 12(1), 363-384. https://doi.org/10.14687/ijhs.v12i1.2974
Çil, İ., Tokat, M. A., Türkan, Y. S., & Doğan, N. (2014). Temel eğitim kurumlarında e-rehberlik ve danışmanlık karar destek sistemi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(2), 34-56.
Çokamay, G., Kapçı, E.G. & Sever M. (2017). Problems encountered on school mental health services: school psychological counselors’ opinions. Elementary Education Online, 16(4), 1395-1406. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2017.342962
Demir, M., & Can, G. (2015). Sınıf rehber öğretmenlerinin psikolojik danışma ve rehberlik anlayışları ile psikolojik danışma ve rehberliğe yönelik tutumları. Eğitim ve Bilim, 40(179), 307-322.
Demirkaya, H. (2008). Sınıf öğretmeni adaylarının küresel ısınma kavramını algılamaları ve öğrenme stilleri: Fenomenografik bir analiz. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 8(1), 727- 752. https://doi.org/10.17244/eku.1172318
Ekstrom, R. B., Elmore, P. B., Schafer, W. D., Trotter, T. V., & Webster, B. (2004). A survey of assessment and evaluation activities of school counselors. Professional School Counseling, 8(1), 24-30.
Erdoğan, Ç. & Demirkasımoğlu, N. (2010). Teachers’ and school administrators’ views of parent involvement in education process. Educational Administration: Theory and Practice, 16(3), 399- 431.
Eryılmaz, A. & Mutlu, T. (2018). Gelişimsel kapsamlı süpervizyon modeline ilişkin psikolojik danışman adaylarının görüşlerinin incelenmesi. Electronic Journal of Social Sciences, 17(65), 123-141. https://doi.org/10.17755/esosder.306932
Gündüz, B. (2012). Okul psikolojik danışmanlarında yetkinlik inancı ve tükenmişlik. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 12(3), 1749-1767.
Güven, M. (2009). Millî Eğitim Bakanlığı müfettişlerinin okul rehberlik hizmetleri ve denetimiyle ilgili görüşleri. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(9), 171-179.
Hatunoğlu, Y., & Hatunoğlu, Y. (2006). Okullarda verilen rehberlik hizmetlerinin problem alanları. Kastamonu Eğitim Dergisi, 14(1), 333-338.
Hoglund, W. L. G., Jones, S. M., Brown, J. L. & Aber, J. L. (2015). The evocative influence child academic and social-emotional adjustment on parent involvement in inner-city schools. Journal of Educational Psychology, 107(2), 517-532. https://doi.org/10.1037/a0037266
Johnson, G., Nelson, J. & Henriksen J. R. C. (2018). Experiences of implementing a comprehensive guidance and counseling program at the elementary level. Journal of Professional Counseling: Practice, Theory & Research, 38(3), 18-32. https://doi.org/10.1080/15566382.2011.12033874
Karataş, Z. & Şahin-Baltacı, H. (2013). Ortaöğretim kurumlarında yürütülen psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerine yönelik okul müdürü, sınıf rehber öğretmeni, öğrenci ve okul rehber öğretmeninin (psikolojik danışman) görüşlerinin incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(2), 427-460.
Kaya, F. & Kaya, S. (2017). Ortaöğretim kurumlarındaki psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin denetiminde karşılaşılan sorunlara ilişkin bakanlık denetçilerinin görüşleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 5(7), 56 75.
Kaya, A., Bölükbaşı Macit, Z. & Siyez, D. M. (2012). Bir ilköğretim okulu psikolojik danışma ve rehberlik servisine yapılan başvuruların incelenmesi. İlköğretim Online, 11(4), 11001012.
Korkut-Owen, F. & Owen, D. W. (2008). Okul psikolojik danışmanlarının rol ve işlevleri: Yöneticiler ve psikolojik danışmanların görüşleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 41(1), 207-221. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000199
Kumary, A. & Baker, M. (2008) Stresses reported by UK trainee counselling psychologists. Counselling Psychology Quarterly, 21(1),19–28, https://doi.org/10.1080/09515070801895626
Kutlu, M. (2002). Expectations from psychological counselling and guidance services of university students. Education and Science, 27(123), 22-30.
Lee, S. M., & Yang, E. (2008). School counseling in South Korea: Historical development, current status, and prospects. Asian Journal of Counselling, 15, 157-181.
McCarthy, C., Van Horn Kerne, V., Calfa, N. A., Lambert, R. G., & Guzman, M. (2010). An exploration of school counselors’ demands and resources: Relationship to stress, biographic, and caseload characteristics. Professional School Counseling, 13(3), 146 158. https://doi.org/10.1177/2156759X1001300302
Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and interpretation. Jossey Bass.
Morrow, S. L. (2005). Quality and trust worthiness in qualitative research in counseling psychology. Journal of counseling psychology, 52(2), 250-260.
Nazlı, S. (2014). Kapsamlı gelişimsel rehberlik programı. Anı Yayıncılık.
Özoğlu, Ç. (2007). Eğitimde psikolojik danışma ve rehberlik. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Yayınları.
Özyürek, R. (2019). Psikolojik danışman eğitimi ve mesleğin profesyonel kimlik gelişimi için gereksinim duyulan yasa ve yönetmelik düzenlemeleri. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 9(54), 883-911.
Parmaksız, İ., & Gök, A. (2018). Okul psikolojik danışmanlarının psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinde karşılaştıkları güçlükler. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 47, 247-265. https://doi.org/10.21764/maeuefd.359595
Siyez, D. M., Kaya, A., & Uz-Baş A. (2012). Investigating views of teacher of classroom guidance programs. Eurasian Journal of Educational Research, 48, 213-230.
Suh, S., Eric D., Starrah, H. & Karin H. (2014). School counseling practice in the United States and its implications for Asia-Pacific Countries. Journal of Asia Pacific Counseling, 4(2), 131-145. https://doi.org/10.18401/2014.4.2.5
Tagay, Ö. & Savi-Çakar, F. (2017). Okullarda yürütülen psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerine ilişkin okul psikolojik danışmanlarının görüşleri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(3), 1168-1186. https://doi.org/10.29299/kefad.2017.18.3.059
Tan, H. & Baloğlu, M. (2013). Psikolojik danışma ve rehberlik. Nobel Yayıncılık
Terzi, Ş., Ergüner Tekinalp, B., & Leuwerke, W. (2011). Psikolojik danışmanların okul psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri modeline dayalı olarak geliştirilen kapsamlı psikolojik danışma ve rehberlik programını değerlendirmeleri. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 1(1), 51 - 60.
Tuzgöl-Dost, M., & Keklik, İ. (2012). Alanda çalışanların gözünden psikolojik danışma ve rehberlik alanının sorunları. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23, 389-407.
Wilkerson, K. (2009). An examination of burnout among school counselors guided by stress strain coping theory. Journal of Counseling and Development, 87, 428-437. https://doi.org/10.1002/j.1556-6678.2009.tb00127.x
Yalçın, S., Yılmaz, M. & Karakaya, Y. (2018). Okul yöneticilerinin psikolojik danışma ve rehberlik servislerine ilişkin metaforik algılarının incelenmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(3), 662-675. https://doi.org/10.17556/erziefd.405142
Yeşilyaprak, B. (2009). The development of the field of psychological counseling and guidance in Turkey: Recent advances and future prospects. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 42(1), 193-214. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000001144
Yeşilyaprak, B. (2019). Türkiye’de mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetleri: güncel durum ve öngörüler. Kariyer Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 2(2), 73-102.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (9. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
Yorgun, A. Mert, S., & Köksal, G. (2019). Okul yöneticileri ve okul psikolojik danışmanları perspektifinden okul psikolojik danışmanlık ve rehberlik hizmetlerinin incelenmesi. Okul Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 2(2), 166-198.
Yüksel-Şahin, F. (2016). School counselors’ assessment of the psychological counseling and guidance services they offer at their schools. Kastamonu Eğitim Dergisi, 24(1), 281298. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.06.659.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

School Counseling

Journal Section

Research Article

Authors

Ali Rıza Yavrutürk ^*
0000-0002-6724-6019
Türkiye

Early Pub Date

September 29, 2026

Publication Date

September 30, 2026

Submission Date

March 9, 2026

Acceptance Date

August 17, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 69

DOI

https://doi.org/10.53444/deubefd.1905716

IZ

https://izlik.org/JA88UF83MC

APA

Yavrutürk, A. R. (2026). Ortaöğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Hizmetlerine İlişkin Psikolojik Danışman Görüşleri: Nitel Bir Durum Çalışması. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 69, 271-296. https://doi.org/10.53444/deubefd.1905716

AMA

1.Yavrutürk AR. Ortaöğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Hizmetlerine İlişkin Psikolojik Danışman Görüşleri: Nitel Bir Durum Çalışması. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 2026;(69):271-296. doi:10.53444/deubefd.1905716

Chicago

Yavrutürk, Ali Rıza. 2026. “Ortaöğretim Kurumlarında Rehberlik Ve Psikolojik Danışmanlık Hizmetlerine İlişkin Psikolojik Danışman Görüşleri: Nitel Bir Durum Çalışması”. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, nos. 69: 271-96. https://doi.org/10.53444/deubefd.1905716.

EndNote

Yavrutürk AR (September 1, 2026) Ortaöğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Hizmetlerine İlişkin Psikolojik Danışman Görüşleri: Nitel Bir Durum Çalışması. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi 69 271–296.

IEEE

[1]A. R. Yavrutürk, “Ortaöğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Hizmetlerine İlişkin Psikolojik Danışman Görüşleri: Nitel Bir Durum Çalışması”, Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, no. 69, pp. 271–296, Sept. 2026, doi: 10.53444/deubefd.1905716.

ISNAD

Yavrutürk, Ali Rıza. “Ortaöğretim Kurumlarında Rehberlik Ve Psikolojik Danışmanlık Hizmetlerine İlişkin Psikolojik Danışman Görüşleri: Nitel Bir Durum Çalışması”. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 69 (September 1, 2026): 271-296. https://doi.org/10.53444/deubefd.1905716.

JAMA

1.Yavrutürk AR. Ortaöğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Hizmetlerine İlişkin Psikolojik Danışman Görüşleri: Nitel Bir Durum Çalışması. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 2026;:271–296.

MLA

Yavrutürk, Ali Rıza. “Ortaöğretim Kurumlarında Rehberlik Ve Psikolojik Danışmanlık Hizmetlerine İlişkin Psikolojik Danışman Görüşleri: Nitel Bir Durum Çalışması”. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, no. 69, Sept. 2026, pp. 271-96, doi:10.53444/deubefd.1905716.

Vancouver

1.Ali Rıza Yavrutürk. Ortaöğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Hizmetlerine İlişkin Psikolojik Danışman Görüşleri: Nitel Bir Durum Çalışması. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 2026 Sep. 1;(69):271-96. doi:10.53444/deubefd.1905716

Abstract

Abstract

Ortaöğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Hizmetlerine İlişkin Psikolojik Danışman Görüşleri: Nitel Bir Durum Çalışması

Abstract

Keywords

Psychological Counselors' Views on Guidance and Psychological Counseling Services in Secondary Education Institutions: A Qualitative Case Study

Abstract

Keywords

References

Details

Primary Language

Subjects

Journal Section

Authors

Early Pub Date

Publication Date

Submission Date

Acceptance Date

Published in Issue

DOI

IZ

Cite