Fıkhî Tercihleri Bağlamında Cüşemî’nin İbadetlerle İlgili Ahkâm Âyetlerine Yaklaşımı

İslam hukuku, mükellefin fiillerini doğrudan konu edinen bir disiplindir. Bu disiplinin birinci kaynağı Kur'ân-ı Kerîm’dir. Kur’ân’da yer alan ahkâm âyetleri doğrudan veya dolaylı olarak İslam hukukuna kaynaklık etmektedir. İslam hukukçularının mezhebî kimlikleri çoğu kez ahkâm âyetlerine yaklaşımlarını etkilemiştir. Kelâmî düşüncede Zeydî-Mu‘tezilî âlimlerden kabul edilen Cüşemî’nin fıkhî kimliği noktasında bazı iddialar ileri sürülmüştür. Cüşemî’nin hayatının ilk evrelerinde Hanefî olduğu ve daha sonra Zeydiyye mezhebine intisap ettiği bu iddialar içerisinde en yaygın olanıdır. Bu çalışmada Cüşemî’nin fıkhî kimliğinin belirlenmesine katkı sunması yolunda ahkâm âyetlerine yaklaşımının tahlil edilmesi hedeflenmiştir. Hacmi göz önünde bulundurularak çalışmamız ibadetlerle ilgili âyetlerle sınırlandırılmış ve Cüşemî’nin ibadetlerle ilgili fıkhî ihtilafları konu edindiği meseleler mercek altına alınmıştır. Cüşemî’nin fıkhî kimliğinin belirlenmesi yolunda özellikle tercihte bulunduğu meseleler ortaya konulmuştur. Son olarak Hanefî ve Zeydî fıkıh âlimlerinin konuyla ilgili ihtilaf ve ittifakları incelenmiş ve Cüşemî’nin yakın durduğu fıkhî mezhep ortaya konulmuştur. Bu çalışmada Cüşemî’nin ibadetlerle alakalı âhkâm âyetlerini incelerken yaptığı fıkhî tercihlerinde Hanefî fıkıh âlimlerine yakın durduğu ve Hanefîler’in fıkhî görüşlerini tercih etmekle kalmayıp bunları aynı zamanda temellendirmeye çalıştığı tespit edilmiştir.

Islamic jurisprudence is a discipline that directly addresses the actions of a legally responsible person. The primary source of this discipline is the Holy Qur'an. The legal verses (ayat al-ahkam) found in the Qur'an serve as a source for Islamic law, either directly or indirectly. The school affiliations of Islamic jurists have often influenced their approaches to these legal verses. Within theological thought, certain claims have been put forward regarding the juristic identity of Al-Jushami, who is considered a Zaydi-Mu'tazili scholar. The most prevalent of these claims is that Al-Jushami was initially a Hanafi in the early stages of his life and later affiliated himself with the Zaydi school. This study aims to contribute to determining Al-Jushami's juristic identity by analyzing his approach to the legal verses. Considering its scope, our study has been limited to verses related to acts of worship (`ibadat), and the issues in which Al-Jushami addresses juristic disagreements pertaining to worship have been examined. Matters in which he specifically made juristic preferences have been identified to help determine his legal identity. Finally, the points of consensus and disagreement among Hanafi and Zaydi jurists on the subject were examined, and the juristic school with which Al-Jushami aligned most closely has been presented. This study concludes that in his examination of the legal verses related to worship, Al-Jushami's juristic preferences align closely with Hanafi jurists. It was determined that he not only preferred the juristic opinions of the Hanafis but also endeavored to provide foundational evidence for them.