ROL TEMELLİ TUTKUNLUK ÖLÇEĞİ: TÜRKÇEYE UYARLAMA, GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI

Abstract

Çalışanın belli bir işle ilgili rollerine duyduğu tutku seviyesini ve bu rollere ne kadar zaman, enerji ve çaba harcadığını ifade eden rol temelli tutkunluk kavramı, çalışanın işe kattığı anlamı ve öznel tecrübelerini yansıtarak klasik bağlılık anlayışını aşan bütüncül bir bakış açısı sunmaktadır. Bu bağlamda, çok rollü iş ortamlarında (özellikle üniversitelerde) rol temelli tutkunluğun araştırılması, bireysel performans ve örgütsel verimliliği anlamada kritik bir öneme sahiptir. Ulusal literatürde, geçerli ve güvenilir ölçüm araçlarının eksikliği nedeniyle tutkunluk alanındaki araştırmaların yetersiz kaldığı düşünülmektedir. Bu çalışma ile Young vd. (2020) tarafından geliştirilmiş 12 ifade ve 4 boyuttan oluşan rol temelli tutkunluk (RTT) ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışmasını yapmak amaçlanmıştır. Ölçek, kapsam, yapı ve ölçüt geçerliği açısından analize tabii tutulmuştur. Ölçeğin son şekliyle hazırlanan anket formu, üniversite çalışanlarına (n=188) uygulanmıştır. Ölçüt geçerliği için ölçeğin toplamı ve alt boyutları ile iş tatmini arasındaki ilişki incelenmiş ve bu ilişkilerin pozitif ve anlamlı olduğu bulunmuştur. Ulaşılan sonuçlar, ölçeğin orijinal yapısına uygun şekilde “örgüte tutkunluk”, “işe tutkunluk”, “yöneticiye tutkunluk” ve “iş arkadaşlarına tutkunluk” olmak üzere dört faktörden oluşan bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda, Rol Temelli Tutkunluk Ölçeği, yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları sonucunda, ulusal literatürde kullanılabilecek ve araştırmalarda güvenilir veriler elde edilmesine olanak tanıyacak bir ölçüm aracı olarak kabul edilebilir.

Keywords

• Rol Temelli Tutkunluk
• İş Tatmini
• Geçerlik
• Güvenirlik

ROLE-BASED ENGAGEMENT SCALE: ADAPTATION INTO TURKISH, VALIDITY AND RELIABILITY STUDY

Abstract

The concept of role-based engagement—defined as the passion an employee feels for specific job roles and the time, energy, and effort invested in them—offers a holistic perspective that extends beyond traditional notions of employee engagement by incorporating individual meaning and subjective experience. Examining role-based engagement in multi-role work environments, such as universities, is particularly important for understanding both individual performance and organizational effectiveness. However, the national literature on engagement remains limited, partly due to the lack of valid and reliable measurement tools. This study aims to validate the Role-Based Engagement Scale developed by Young et al. (2020), which comprises 12 items across four dimensions. The scale was analyzed in terms of content, construct and criterion validity. The questionnaire form prepared in the final form of the scale was applied to university employees (n=188). For criterion validity, the relationships between the total scale and its sub dimensions with job satisfaction were analyzed and found to be positive and statistically significant. The results show that the scale has a four-factor structure including “organization engagement”, “job engagement”, “supervisor engagement” and “coworker engagement” in accordance with its original structure. Based on the results of the validity and reliability analyses, the Role-Based Engagement Scale can be considered a sound and applicable measurement tool for future research in the national context, offering a reliable means of capturing role-specific engagement among employees.

Keywords

• Role-Based Engagement
• Job Satisfaction
• Validity
• Reliability

References

1. AlShamsi, S. S., Bin Ahmad, K. Z., ve Jasimuddin, S. M. (2025). Curiosity, proactive personality, organizational culture and work engagement in the aviation industry in the UAE during Covid-19: A non-probabilistic moderated-mediation model. Journal of General Management, 50(2), 150-163.
2. Ardıç K. ve Polatçı S., (2009). Tükenmişlik sendromu ve madalyonun öbür yüzü: işle bütünleşme. Erciyes Üniversitesi İİBF Dergisi, 32(1), 21-46.
3. Aydoğdu, F. (2023). AVE ve CR hesaplama. Fuat Aydoğdu Resmi Web Sitesi. Erişim adresi https://www.fuataydogdu.com/avecr.
4. Bakker, A. B. (2022). The social psychology of work engagement: state of the field. Career Development International, 27(1), 36-53.
5. Bakker, A. B., ve Bal, M. P. (2010). Weekly work engagement and performance: A study among starting teachers. Journal of occupational and organizational psychology, 83(1), 189-206.
6. Bal, E., (2010). İnsan kaynakları alanında yeni bir kavram: işe gönülden adanma (engagement) ve Türkiye’de durum. 12. Lojistik Yönetimi Zirvesi.
7. Barbara, A. M. (2022). The effect of employee engagement on employee satisfaction in higher education. ADRRI Journal of Arts and Social Sciences, 19(2-7), 84-97.
8. Başol, O., ve Çömlekçi, M. F. (2020). İş tatmini ölçeğinin uyarlanması: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kırklareli Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 1(2), 17-31.

9. Bates, S. (2004). Getting engaged. HR Magazine, 49(2), 44-51.
10. Baumruk, R. (2004). The missing link: Employee engagement features as a crucial factor in company success. Workspan, 47(11), 48-52.
11. Bayram, N. (2009). Sosyal bilimlerde SPSS ile veri analizi. Bursa: Ezgi Kitabevi.
12. Bozkurt, B. (2018). Sosyal adalet liderliği ile yöneticiye bağlılık ve örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişki. (Doktora Tezi), Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gaziantep.
13. Brislin, R.W., Lonner, W.J., ve Thorndike, R. M. (1973). Cross cultural research methods. New York: John Willey&Sons Pub.
14. Büyüköztürk, Ş. (2018). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (24. baskı). Ankara: Pegem Akademik.
15. Brayfield, A. ve Rothe, H. F. (1951). An index of job satisfaction. Journal of Applied Psychology, 35(5), 307-311.
16. Conway, N., Clinton, M., Sturges, J. ve Budjanovcanin, A. (2015). Using self‐determination theory to understand the relationship between calling enactment and daily well‐being. Journal of Organizational Behavior, 36(8), 1114-1131.
17. Coyle-Shapiro, J. A.-M., ve Shore, L. M. (2007). The employee-organization relationship: Where do we go from here? Human Resource Management Review, 17(2), 166-179.
18. Çelik, H. E. ve Yılmaz, V. (2013). Lisrel 9.1 ile yapısal eşitlik modellemesi. Ankara: Anı Yayıncılık.
19. De Wang, Y., ve Niu, H. J. (2010). Multiple roles of human resource department in building organizational competitiveness-perspective of role theory. International Management Review, 6(2), 13-19.
20. Doğan, E., (2002). Çalışanların işine cezbolması: Dönüştürücü liderlik tarzının lidere olan güvenin güçlenmesine ve negatif / pozitif duygulanımın etkileri. (Doktora Tezi) Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
21. Durmuş, A. (2024). Yönetici desteği ile çalışmaya tutkunluk arasındaki ilişkinin belirlenmesi: Hemşireler üzerinde bir çalışma. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 13(4), 1620-1628.
22. George, D., ve Mallery, M., (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guid eand refrence. 17.0 update, Boston: Pearson.
23. Gürbüz, S. ve Şahin, F. (2015). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (2. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
24. Gürsakal, N. (2001). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Bursa: Uludağ Üniversitesi Yayınevi.
25. Judge, T. A., Locke, E. A., Durham, C. C. ve Kluger, A. N. (1998). Dispositional effects on job and life satisfaction: The role of core evaluations. Journal of Applied Psychology, 83(1), 17-34.
26. Ilgen, D. R., ve Hollenbeck, J. R. (1991). The structure of work: Job design and roles. In M. D. Dunnette & L. M. Hough (Eds.), Handbook of industrial and organizational psychology (Vol. 2, pp. 165–207). Palo Alto, CA: Consulting Psychologists Press.
27. Iraki, I. A. (2024). Impact of employee engagement on employee performance in private schools in birendranagar, surkhet. Journal of Nepalese Management and Research, 6(1), 210-225.
28. Kahn, W. A. (1990). Psychological conditions of personal engagement and disengagement at work. The Academy of Management Journal, 33(4), 692-724.
29. Kahn,W. A., ve Heaphy, E. D. (2014). Relational contexts of personal engagement at work. In C. Truss, K. Alfes, R. Delbridge, A. Shantz & E. Soane (Eds.), Employee engagement in theory and practice (pp. 82-96). London: Routledge.
30. Karagöz, Y. (2019). Spss-amos-meta uygulamalı istatistiksel analizler (2. Baskı). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
31. Kline, P. (1994). An easy guide to factor analysis. New York: Routledge.
32. Kline, R. (2011). Principles and practice of structural equation modeling. New York: Guilford Press.
33. Korkmaz, F., Gökdeniz, İ., ve Zorlu, K. (2018). Paternalist liderlik davranışının örgütsel özdeşleşme üzerindeki etkisinde çalışanların işe tutkunluk düzeylerinin aracılık rolü. İşletme Araştırmaları Dergisi, 10(3), 950-973.
34. Li, H., Sajjad, N., Wang, Q., Ali, A. M., Khaqan, A., ve Amina, S. (2019). Influence of transformational leadership on employees’ innovative work behavior in sustainable organizations: Test of mediation and moderation processes. Sustainability, 11, 1594.
35. Luthans, F., ve Peterson, S. J. (2002). Employee engagement and manager self‐efficacy. Journal of Management Development, 21(5), 376-387.
36. Meng, Q., ve Sun, F. (2019). The impact of psychological empowerment on work engagement among university faculty members in China. Psychology Research and Behavior Management, 983-990.
37. Mauno, S., Kinnunen, U., ve Ruokolainen, M. (2007). Job demands and resources as antecedents of work engagement: A longitudinal study. Journal of Vocational Behavior, 70(1), 149-171.
38. Mudrak, J., Zabrodska, K., Kveton, P., Jelinek, M., Blatny, M., Solcova, I., ve Machovcova, K. (2018). Occupational well-being among university faculty: A job demands-resources model. Research in Higher Education, 59(3), 325-348.
39. Munzur Üniversitesi, (2023). www.munzur.edu.tr/2022_yili_idari_FaaliyetRaporu_.pdf .14.09.2024.
40. Naqshbandi, M. M., Kabir, I., Ishak, N. A., ve Islam, M. Z. (2024). The future of work: work engagement and job performance in the hybrid workplace. The Learning Organization, 31(1), 5-26.
41. Parlar, F. M., Tekin, N., ve Uysal, E. (2024). Algılanan kurumsal sosyal medya iletişimi: Bir ölçek uyarlama çalışması. Erciyes İletişim Dergisi, 11(2), 563-582.
42. Randall, D. M., ve Cote, J. A. (1991). Interrelationships of work commitment constructs. Work and Occupations, 18(2), 194-211.
43. Rich, B. L., Lepine, J. A., ve Crawford, E. R. (2010). Job engagement: Antecedents and effects on job performance. Academy of Management Journal, 53(3), 617-635.
44. Richman, A. (2006). Everyone wants an engaged workforce: How can you create it? Workspan, 49(1), 36-39.
45. Saks, A. M. (2006). Antecedents and consequences of employee engagement. Journal of Managerial Psychology, 21(7), 600-619.
46. Saks, A. M. ve Gruman, J. A. (2014). What do we really know about employee engagement? Human Resource Development Quarterly, 25, 155-182
47. Saks, A. M., Gruman, J. A., ve Zhang, Q. (2022). Organization engagement: A review and comparison to job engagement. Journal of Organizational Effectiveness: People and Performance, 9(1), 20-49.
48. Schaufeli, W. B. (2013). What is engagement? In C. Truss, K. Alfes, R. Delbridge, A. Shantz & E. Soane (Eds.), Employee engagement in theory and practice (pp. 15-35). London: Routledge.
49. Schaufeli, W. B., ve Bakker, A. B. (2010). Defining and measuring work engagement: Bringing clarity to the concept. In A. Bakker, & M. Leiter (Eds.), Work engagement: A handbook of essential theory and research (pp. 10–24). New York: Psychology Press.
50. Schaufeli, W. B., ve Salanova, M. (2007). Work engagement: An emerging psychological concept and its implications for organizations. In S. W. Gilliland, D. D. Steiner, & D. P. Skarlicki (Eds.), Managing social and ethical issues in organizations (pp. 135–177). Information Age.
51. Schaufeli, W. B., Salanova, M., González-Romá, V., ve Bakker, A. B. (2002). The measurement of engagement and burnout: A two sample confirmatory factor analytic approach. Journal of Happiness Studies, 3(1), 71-92.
52. Schermelleh-Engel, K., Moosbrugger, H. ve Müller, H. (2003). Evaluating the fit of structural equation models: Tests of significance and descriptive goodness-of-fit measures. Methods of Psychological Research Online, 8(2), 23-74.
53. Seçer, İ. (2015). Psikolojik test geliştirme ve uyarlama süreci (SPSS ve Lisrel uygulamaları). Ankara: Anı Yayıncılık.
54. Seçkin, Ş. N., ve Çağlın, C. (2024). Hemşirelerin algıladığı örgütsel desteğin ve temel benlik değerlendirmesinin işe tutkunluk üzerindeki etkisinde iş becerikliliğinin aracılık rolü. İş ve İnsan Dergisi, 11(1), 61-76.
55. Supanti, D., Butcher, K., ve Fredline, L. (2015). Enhancing the employer-employee relationship through corporate social responsibility (CSR) engagement. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 27, 1479-1498.
56. Tabachnick, B. G., ve Fidell, L. S. (2007). Experimental designs using ANOVA (Vol. 724). Thomson/Brooks/Cole Belmont, CA.
57. Van den Berg, H., Manias, D., ve Burger, S. (2008). The influence of job-related factors on work engagement of staff at the University of the Free State. Acta Academica, 40(3), 85-114.
58. Wallace, J. E. (1995). Organizational and professional commitment in professional and nonprofessional organizations. Administrative Science Quarterly, 40(1-4), 228-255.
59. Welbourne, T. M., ve Schlachter, S. (2014). Engaged in what? Role theory perspectives for enhancing employeeengagement research and practice. Academy of Management Proceedings, 2014(1), 14033.
60. Yaşlıoğlu, M. M. (2017). Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46, 74-85.
61. Young, S. F., Steelman, L. A., Pita, M. D., ve Gallo, J. (2020). Role-based engagement: scale development and validation. Journal of Management & Organization, 1-21.