Research Article

(Toplumsal) Cinsiyet İkiliğini Sorgulamak: Güncel Çalışmalar Ne Gösteriyor?

Volume: 17 Number: 1 June 1, 2025
TR EN

(Toplumsal) Cinsiyet İkiliğini Sorgulamak: Güncel Çalışmalar Ne Gösteriyor?

Abstract

İnsan türünün cinsiyet açısından iki zıt gruba ayrıldığı ve tüm bireylerin bu iki gruptan birine ait olduğu varsayımı “(toplumsal) cinsiyet ikiliği” olarak adlandırılmaktadır. Bu anlayışa göre cinsiyet biyolojik açıdan iki-biçimli (dimorfik) bir sistemdir ve dolayısıyla cinsiyetle ilişkili diğer özelliklerin de iki-biçimli olduğu varsayılır. Yani her bireyin ya dişi ya da erkek olarak doğduğu ve hormonlarının, beyin yapısının ve psikolojik özelliklerinin de buna paralel olarak şekillendiği kabul edilir. Öte yandan, bu varsayımın bilimsel geçerliliği, özellikle son 20-30 yıldaki ampirik ve meta-analitik çalışmalardan elde edilen bulguların etkisiyle giderek daha fazla sorgulanmaktadır. Bu doğrultuda, bu yazıda, (toplumsal) cinsiyet ikiliği varsayımının geçersizliğini gösteren güncel araştırma bulgularının bütünlüklü bir şekilde sunulması ve tartışılması amaçlanmıştır. Söz konusu bulgular, insanlardaki cinsiyet olgusunun -ne biyolojik ne de psikolojik açıdan- ikili kategorileştirmeye sıkıştırılamayacak düzeyde çeşitlilik içerdiğini göstermektedir. Bu sebeple, ikili cinsiyet modelinin yerine, cinsiyet olgusunun çok-boyutlu, dinamik ve etkileşimsel doğasını dikkate alan alternatif yaklaşımların kullanılması önerilmektedir.

Keywords

Ethical Statement

Bu makale, etik kurul izni gerektiren bir araştırma içermemektedir.

References

  1. Ainsworth, Claire. “Sex Redefined” Nature 518 (2015): 288-291. https://doi.org/10.1038/518288a
  2. Ansara, Y. Gavriel ve Peter Hegarty. “Cisgenderism in Psychology: Pathologising and Misgendering Children from 1999 to 2008” Psychology & Sexuality 3, no. 2 (2012): 137-160. https://doi.org/10.1080/19419899.2011.576696
  3. Alexander, Michele G. ve Terri D. Fisher. “Truth and Consequences: Using the Bogus Pipeline to Examine Sex Differences in Self-Reported Sexuality” Journal of Sex Research 40, no. 1 (2003): 27-35. https://doi.org/10.1080/00224490309552164
  4. American Psychological Association (APA). Guidelines for Psychological Practice With Transgender and Gender Nonconforming People” American Psychologist 70, no. 9 (2015): 832-864. https://doi.org/10.1037/a0039906
  5. Archer, John. “Sex Differences in Aggression in Real-World Setting: A Meta-Analytic Review” Review of General Psychology 8, no. 4 (2004): 291-322. https://doi.org/10.1037/1089-2680.8.4.291
  6. Bettencourt, B. Ann ve Cyndi Kernahan. “A Meta-Analysis of Aggression in the Presence of Violent Cues: Effects of Gender Differences and Aversive Provocation” Aggressive Behavior 23, no. 6 (1997): 447-56. https://doi.org/10.1002/(SICI)1098-2337(1997)23:6<447::AID-AB4>3.0.CO;2-D
  7. Blackless, Melanie, Anthony Charuvastra, Amanda Derryck, Anne Fausto-Sterling, Karl Lauzanne ve Ellen Lee. “How Sexually Dimorphic Are We? Review and Synthesis” American Journal of Human Biology 12, no. 2 (2000): 151-166. https://doi.org/10.1002/(SICI)1520-6300(200003/04)12:2<151::AID-AJHB1>3.0.CO;2-F
  8. Carothers, Bobbi J. ve Harry R. Reis. “Men and Women Are From Earth: Examining the Latent Structure of Gender” Journal of Personality and Social Psychology 104, no. 2 (2013): 385-407. https://doi.org/10.1037/a0030437

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Women's Studies

Journal Section

Research Article

Authors

Umut Şah *
0000-0002-5376-0965
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti

Publication Date

June 1, 2025

Submission Date

December 17, 2024

Acceptance Date

May 14, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 17 Number: 1

APA
Şah, U. (2025). (Toplumsal) Cinsiyet İkiliğini Sorgulamak: Güncel Çalışmalar Ne Gösteriyor? Fe Dergi, 17(1), 179-210. https://doi.org/10.46655/federgi.1602659
AMA
1.Şah U. (Toplumsal) Cinsiyet İkiliğini Sorgulamak: Güncel Çalışmalar Ne Gösteriyor? Fe Dergi. 2025;17(1):179-210. doi:10.46655/federgi.1602659
Chicago
Şah, Umut. 2025. “(Toplumsal) Cinsiyet İkiliğini Sorgulamak: Güncel Çalışmalar Ne Gösteriyor?”. Fe Dergi 17 (1): 179-210. https://doi.org/10.46655/federgi.1602659.
EndNote
Şah U (June 1, 2025) (Toplumsal) Cinsiyet İkiliğini Sorgulamak: Güncel Çalışmalar Ne Gösteriyor? Fe Dergi 17 1 179–210.
IEEE
[1]U. Şah, “(Toplumsal) Cinsiyet İkiliğini Sorgulamak: Güncel Çalışmalar Ne Gösteriyor?”, Fe Dergi, vol. 17, no. 1, pp. 179–210, June 2025, doi: 10.46655/federgi.1602659.
ISNAD
Şah, Umut. “(Toplumsal) Cinsiyet İkiliğini Sorgulamak: Güncel Çalışmalar Ne Gösteriyor?”. Fe Dergi 17/1 (June 1, 2025): 179-210. https://doi.org/10.46655/federgi.1602659.
JAMA
1.Şah U. (Toplumsal) Cinsiyet İkiliğini Sorgulamak: Güncel Çalışmalar Ne Gösteriyor? Fe Dergi. 2025;17:179–210.
MLA
Şah, Umut. “(Toplumsal) Cinsiyet İkiliğini Sorgulamak: Güncel Çalışmalar Ne Gösteriyor?”. Fe Dergi, vol. 17, no. 1, June 2025, pp. 179-10, doi:10.46655/federgi.1602659.
Vancouver
1.Umut Şah. (Toplumsal) Cinsiyet İkiliğini Sorgulamak: Güncel Çalışmalar Ne Gösteriyor? Fe Dergi. 2025 Jun. 1;17(1):179-210. doi:10.46655/federgi.1602659