Araştırma Makalesi

(Toplumsal) Cinsiyet İkiliğini Sorgulamak: Güncel Çalışmalar Ne Gösteriyor?

Cilt: 17 Sayı: 1 1 Haziran 2025
PDF İndir
TR EN

(Toplumsal) Cinsiyet İkiliğini Sorgulamak: Güncel Çalışmalar Ne Gösteriyor?

Öz

İnsan türünün cinsiyet açısından iki zıt gruba ayrıldığı ve tüm bireylerin bu iki gruptan birine ait olduğu varsayımı “(toplumsal) cinsiyet ikiliği” olarak adlandırılmaktadır. Bu anlayışa göre cinsiyet biyolojik açıdan iki-biçimli (dimorfik) bir sistemdir ve dolayısıyla cinsiyetle ilişkili diğer özelliklerin de iki-biçimli olduğu varsayılır. Yani her bireyin ya dişi ya da erkek olarak doğduğu ve hormonlarının, beyin yapısının ve psikolojik özelliklerinin de buna paralel olarak şekillendiği kabul edilir. Öte yandan, bu varsayımın bilimsel geçerliliği, özellikle son 20-30 yıldaki ampirik ve meta-analitik çalışmalardan elde edilen bulguların etkisiyle giderek daha fazla sorgulanmaktadır. Bu doğrultuda, bu yazıda, (toplumsal) cinsiyet ikiliği varsayımının geçersizliğini gösteren güncel araştırma bulgularının bütünlüklü bir şekilde sunulması ve tartışılması amaçlanmıştır. Söz konusu bulgular, insanlardaki cinsiyet olgusunun -ne biyolojik ne de psikolojik açıdan- ikili kategorileştirmeye sıkıştırılamayacak düzeyde çeşitlilik içerdiğini göstermektedir. Bu sebeple, ikili cinsiyet modelinin yerine, cinsiyet olgusunun çok-boyutlu, dinamik ve etkileşimsel doğasını dikkate alan alternatif yaklaşımların kullanılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu makale, etik kurul izni gerektiren bir araştırma içermemektedir.

Kaynakça

  1. Ainsworth, Claire. “Sex Redefined” Nature 518 (2015): 288-291. https://doi.org/10.1038/518288a
  2. Ansara, Y. Gavriel ve Peter Hegarty. “Cisgenderism in Psychology: Pathologising and Misgendering Children from 1999 to 2008” Psychology & Sexuality 3, no. 2 (2012): 137-160. https://doi.org/10.1080/19419899.2011.576696
  3. Alexander, Michele G. ve Terri D. Fisher. “Truth and Consequences: Using the Bogus Pipeline to Examine Sex Differences in Self-Reported Sexuality” Journal of Sex Research 40, no. 1 (2003): 27-35. https://doi.org/10.1080/00224490309552164
  4. American Psychological Association (APA). Guidelines for Psychological Practice With Transgender and Gender Nonconforming People” American Psychologist 70, no. 9 (2015): 832-864. https://doi.org/10.1037/a0039906
  5. Archer, John. “Sex Differences in Aggression in Real-World Setting: A Meta-Analytic Review” Review of General Psychology 8, no. 4 (2004): 291-322. https://doi.org/10.1037/1089-2680.8.4.291
  6. Bettencourt, B. Ann ve Cyndi Kernahan. “A Meta-Analysis of Aggression in the Presence of Violent Cues: Effects of Gender Differences and Aversive Provocation” Aggressive Behavior 23, no. 6 (1997): 447-56. https://doi.org/10.1002/(SICI)1098-2337(1997)23:6<447::AID-AB4>3.0.CO;2-D
  7. Blackless, Melanie, Anthony Charuvastra, Amanda Derryck, Anne Fausto-Sterling, Karl Lauzanne ve Ellen Lee. “How Sexually Dimorphic Are We? Review and Synthesis” American Journal of Human Biology 12, no. 2 (2000): 151-166. https://doi.org/10.1002/(SICI)1520-6300(200003/04)12:2<151::AID-AJHB1>3.0.CO;2-F
  8. Carothers, Bobbi J. ve Harry R. Reis. “Men and Women Are From Earth: Examining the Latent Structure of Gender” Journal of Personality and Social Psychology 104, no. 2 (2013): 385-407. https://doi.org/10.1037/a0030437

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kadın Araştırmaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Umut Şah *
0000-0002-5376-0965
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti

Yayımlanma Tarihi

1 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

17 Aralık 2024

Kabul Tarihi

14 Mayıs 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 17 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Şah, U. (2025). (Toplumsal) Cinsiyet İkiliğini Sorgulamak: Güncel Çalışmalar Ne Gösteriyor? Fe Dergi, 17(1), 179-210. https://doi.org/10.46655/federgi.1602659
AMA
1.Şah U. (Toplumsal) Cinsiyet İkiliğini Sorgulamak: Güncel Çalışmalar Ne Gösteriyor? Fe Dergi. 2025;17(1):179-210. doi:10.46655/federgi.1602659
Chicago
Şah, Umut. 2025. “(Toplumsal) Cinsiyet İkiliğini Sorgulamak: Güncel Çalışmalar Ne Gösteriyor?”. Fe Dergi 17 (1): 179-210. https://doi.org/10.46655/federgi.1602659.
EndNote
Şah U (01 Haziran 2025) (Toplumsal) Cinsiyet İkiliğini Sorgulamak: Güncel Çalışmalar Ne Gösteriyor? Fe Dergi 17 1 179–210.
IEEE
[1]U. Şah, “(Toplumsal) Cinsiyet İkiliğini Sorgulamak: Güncel Çalışmalar Ne Gösteriyor?”, Fe Dergi, c. 17, sy 1, ss. 179–210, Haz. 2025, doi: 10.46655/federgi.1602659.
ISNAD
Şah, Umut. “(Toplumsal) Cinsiyet İkiliğini Sorgulamak: Güncel Çalışmalar Ne Gösteriyor?”. Fe Dergi 17/1 (01 Haziran 2025): 179-210. https://doi.org/10.46655/federgi.1602659.
JAMA
1.Şah U. (Toplumsal) Cinsiyet İkiliğini Sorgulamak: Güncel Çalışmalar Ne Gösteriyor? Fe Dergi. 2025;17:179–210.
MLA
Şah, Umut. “(Toplumsal) Cinsiyet İkiliğini Sorgulamak: Güncel Çalışmalar Ne Gösteriyor?”. Fe Dergi, c. 17, sy 1, Haziran 2025, ss. 179-10, doi:10.46655/federgi.1602659.
Vancouver
1.Umut Şah. (Toplumsal) Cinsiyet İkiliğini Sorgulamak: Güncel Çalışmalar Ne Gösteriyor? Fe Dergi. 01 Haziran 2025;17(1):179-210. doi:10.46655/federgi.1602659