Kraliçe Arı Sendromu Bağlamında Toplumsal Cinsiyetin Yeniden Üretimi: Kadınlar Arası Rekabetin Patriyarkal Kodları
Öz
Kraliçe arı sendromu kadın meslektaşlarına karşı ayrımcı olan kadınları ifade eden bir durumdur. Bu sendromda kadın çalışanlar çalıştıkları örgütlerde bilinçli olarak kendi konumlarını korumak için üst yönetimdeki diğer kadınları uzaklaştırma çabaları vardır. Çalışmada toplumsal cinsiyet kavramını Kraliçe Arı Sendromu (KAS) çerçevesinde ele alınmış ve kadınlar arası rekabetin patriyarkal kodlarını incelenmiştir. Kraliçe arı davranışlarının bireysel patolojiden kaynaklandığı varsayımına karşı çıkan bu araştırma, yapısal ve feminist bir perspektifi benimseyerek söz konusu davranışların sistematik toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri ve patriyarkal işyeri kültürlerine dayandığını öne sürmektedir. Judith Butler’ın toplumsal cinsiyet performativitesi, Simone de Beauvoir’ın varoluşçu feminizmi ve Sylvia Walby’nin patriyarka kuramı gibi teorik çerçevelerden yararlanılarak, lider konumundaki kadınların erkek egemen kurumlarda var olabilmek için eril normları nasıl içselleştirdiğini analiz etmektedir. Çalışma, kadınlar arası rekabet ve kadın liderlerin yaşadığı yalnızlığın yalnızca bireysel psikolojik tepkiler değil, dışlanma, kimlik tehditleri ve kurumsal baskılara verilen toplumsal tepkiler olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, kadınlık ve liderlik arasında yaşanan çelişkiler bağlamında, rekabetçi davranışların kadın dayanışmasını ve mentorluk ilişkilerini nasıl zayıflattığı vurgulanmaktadır. Çalışmada kraliçe arı sendromunun kişisel bir kusur değil, patriyarkal sistemlerin bir belirtisi olarak yorumlanması gerektiği savunulmakta ve kadınlar arası dayanışmayı destekleyen kapsayıcı liderlik kültürleri için yapısal reform çağrısında bulunulmaktadır.
Anahtar Kelimeler
References
- Adongo, A., Dapaah, J., & Azumah, F. (2023). Gender and leadership positions: Understanding women's experiences and challenges in patriarchal societies in Northern Ghana. International Journal of Sociology and Social Policy, 43(11/12), 1114-1137. https://doi.org/10.1108/ijssp-02-2023-0028
- Aksu, M., & Şahin, B. (2022). Kraliçe arı sendromu bağlamında kadınların kariyer yolunda erilleşme sorununun teorik incelemesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İnsan Kaynakları Yönetimi Dergisi, 1(1), 1-25.
- Akyüz, M., Gültekin, F., Gültekin, Z., & Akyüz, M. (2024). Kraliçe arı sendromu ölçeğinin Türkçeye uyarlanması geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Journal of Emerging Economies and Policy, 9(Özel Sayı), 188-201.
- Ampuriire, P., Bofu, R., Msugupakulya, B., Mponzi, W., Matoke-Muhia, D., Finda, M., … & Okumu, F. (2024). Perspectives of men and women working in vector control in Africa regarding barriers and opportunities for achieving gender inclusivity. Malaria Journal, 24(1), 1-19. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-4995718/v1
- Apaydın, Ç., Gökgül, M., Aydiner, A., & Emir, O. (2021). The relationship between queen bee syndrome, glass ceiling and resilience: Female teachers Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 4(2), 130-153. https://doi.org/10.33708/ktc.981316
- Arıcı, E., Gökçe, A., & Batman, O. (2023). Kraliçe arı sendromu (KA-S). Y. Gülbahar (Ed.), Örgütsel davranış güncel konular (169-190). Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub136.c910
- Aydınalp, E.B. (2020). Varoluşçu özgürlük bağlamında kadın: Simone de Beauvoir ve ikinci cinsiyet. Litera: Dil, Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 30(2), 465-488. https://doi.org/10.26650/LITERA2020-0066
- Baş, M. T. (2020). Kraliçe arı sendromu ve hemşirelik mesleği. Turkish Studies – Social Sciences, 15(1), 807-815. https://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.39398
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Women's Studies
Journal Section
Research Article
Authors
Cumali Kılıç
0000-0003-1564-1938
Türkiye
Gönül Gül
*
0000-0002-7757-0437
Türkiye
Ali Davut Alkan
0000-0002-9463-8683
Türkiye
Publication Date
March 11, 2026
Submission Date
June 13, 2025
Acceptance Date
October 21, 2025
Published in Issue
Year 2026 Volume: 10 Number: 1