Research Article

Alan Bazlı ve Hedefe Yönelik Vergi Denetimi: Yerel Düzeyde Örgütlenme ve Türkiye İçin Bir Model Önerisi

Volume: 10 Number: 3 October 10, 2026
TR EN

Alan Bazlı ve Hedefe Yönelik Vergi Denetimi: Yerel Düzeyde Örgütlenme ve Türkiye İçin Bir Model Önerisi

Abstract

Modern vergi sistemlerinde denetim, yalnızca beyanların doğruluğunu araştıran teknik bir süreç olmanın ötesinde, gönüllü uyumu tesis eden ve psikolojik vergi sözleşmesini destekleyen stratejik bir yönetim aracıdır. Ancak, Türkiye’de merkeziyetçi denetim yapısı, tarihsel süreçte %3’ün altında seyreden inceleme oranları ve 2024 yılındaki artışa rağmen önerilen tarhiyatın toplam vergi gelirleri içindeki düşük payı (%0,77) ile yapısal bir doygunluğa ulaşmıştır. Bu çalışma, denetimde işlemsel etkinliği artırmak amacıyla yerel kapasiteye dayalı “alan bazlı” yeni bir kurumsal tasarım önermektedir. Kaygan zemin teorisi bağlamında Çin, İsviçre, İtalya, Japonya ve Vietnam örnekleri incelenmiş; Türkiye’nin 2012-2024 dönemi denetim verileri analiz edilmiştir. Bulgular, Vietnam örneğinde görüldüğü üzere önemli bir paradigma değişimine işaret etmektedir. Geleneksel KOBİ’ler öncelikle denetim olasılıklarına tepki verirken, yeni nesil dijital sektörler vergi bilinci ve meşru otorite algısıyla hareket etmekte; bu durum salt baskıcı denetimin finansal raporlama kalitesini bozabileceğini göstermektedir. Türkiye verileri ise vergi kayıp riskinin coğrafi olarak dağınık yapıdaki KDV ağırlıklı toptan/perakende (%39,39) ve imalat (%22,58) sektörlerinde yoğunlaştığını kanıtlamaktadır. Bu dağınık yapıyı merkezi mekanizmalarla denetlemenin zorluğundan hareketle, e-Devlet süreciyle geleneksel işlevleri azalan “muhtarlık” kurumunun alan bazlı sabit vergi denetim ofislerine dönüştürülmesi önerilmektedir. Dijital araçlarla desteklenen bu yerel ağ, asimetrik bilgi sorununu azaltarak vergi uyumunu tabana yaymayı hedeflemektedir.

Keywords

References

  1. Acar, İ. A. (2004). Ulus devletin vergi açmazı: Kredi kartları, hayali ihracat ve e-ticaret kapsamında bir değerlendirme. 19. Türkiye Maliye Sempozyumu: Türkiye’de vergi kayıp ve kaçakları, önlenmesi yolları (ss. 885-894). Uludağ Üniversitesi. https://ipfctr.org/yenisite/wp-content/uploads/2023/02/Maliye-Sempozyumu_19.pdf
  2. Akçay, E. (2017). Almanya, Fransa, İtalya ve İspanya gibi Avrupa ülkelerinin vergi sistemi, vergi incelemeleri ve vergi yargıları. Vergi Raporu, (211), 27-44.
  3. Akdemir, T., & Benk, S. (2010). Japonya’da yerel yönetimlerin yapısı ve finansmanında yaşanan gelişmeler. ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 6(11), 163-186.
  4. Akdoğan, İ. (2025). Türkiye’de vergi denetim süreçlerinde yaşanan gelişmeler. Mali Çözüm Dergisi, 35(191), 1657-1683.
  5. Almalı, V. (2024). Muhtarlığın sonu mu? Muhtarlığa bir alternatif olarak e-devlet. İçtimaiyat, 8(1), 82-95. https://doi.org/10.33709/ictimaiyat.1432824
  6. Alp, E. (2024). Türkiye’de vergi denetiminin etkinliği ve etkinliği artırma önerileri. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(114), 2632-2639. https://doi.org/10.5281/zenodo.14556669
  7. Arai, K., & Takeda, K. (2024). Judging audits: The influence of Supreme Court decisions on audit quality in Japan (SSRN Scholarly Paper No. 4999880). Social Science Research Network. https://doi.org/10.2139/ssrn.4999880
  8. Ayas, İ., & Saruç, N. T. (2016). Vergi kültürü ve vergi ahlakı: İtalya- Türkiye. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(2), 177-188.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Finance Studies (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

October 10, 2026

Submission Date

January 18, 2026

Acceptance Date

September 21, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 10 Number: 3

APA
Altun, C. (2026). Alan Bazlı ve Hedefe Yönelik Vergi Denetimi: Yerel Düzeyde Örgütlenme ve Türkiye İçin Bir Model Önerisi. Fiscaoeconomia, 10(3), 1-25. https://doi.org/10.25295/fsecon.1866237
AMA
1.Altun C. Alan Bazlı ve Hedefe Yönelik Vergi Denetimi: Yerel Düzeyde Örgütlenme ve Türkiye İçin Bir Model Önerisi. FSECON. 2026;10(3):1-25. doi:10.25295/fsecon.1866237
Chicago
Altun, Cemil. 2026. “Alan Bazlı Ve Hedefe Yönelik Vergi Denetimi: Yerel Düzeyde Örgütlenme Ve Türkiye İçin Bir Model Önerisi”. Fiscaoeconomia 10 (3): 1-25. https://doi.org/10.25295/fsecon.1866237.
EndNote
Altun C (October 1, 2026) Alan Bazlı ve Hedefe Yönelik Vergi Denetimi: Yerel Düzeyde Örgütlenme ve Türkiye İçin Bir Model Önerisi. Fiscaoeconomia 10 3 1–25.
IEEE
[1]C. Altun, “Alan Bazlı ve Hedefe Yönelik Vergi Denetimi: Yerel Düzeyde Örgütlenme ve Türkiye İçin Bir Model Önerisi”, FSECON, vol. 10, no. 3, pp. 1–25, Oct. 2026, doi: 10.25295/fsecon.1866237.
ISNAD
Altun, Cemil. “Alan Bazlı Ve Hedefe Yönelik Vergi Denetimi: Yerel Düzeyde Örgütlenme Ve Türkiye İçin Bir Model Önerisi”. Fiscaoeconomia 10/3 (October 1, 2026): 1-25. https://doi.org/10.25295/fsecon.1866237.
JAMA
1.Altun C. Alan Bazlı ve Hedefe Yönelik Vergi Denetimi: Yerel Düzeyde Örgütlenme ve Türkiye İçin Bir Model Önerisi. FSECON. 2026;10:1–25.
MLA
Altun, Cemil. “Alan Bazlı Ve Hedefe Yönelik Vergi Denetimi: Yerel Düzeyde Örgütlenme Ve Türkiye İçin Bir Model Önerisi”. Fiscaoeconomia, vol. 10, no. 3, Oct. 2026, pp. 1-25, doi:10.25295/fsecon.1866237.
Vancouver
1.Cemil Altun. Alan Bazlı ve Hedefe Yönelik Vergi Denetimi: Yerel Düzeyde Örgütlenme ve Türkiye İçin Bir Model Önerisi. FSECON. 2026 Oct. 1;10(3):1-25. doi:10.25295/fsecon.1866237
download?token=eyJ1aWQiOjEwMTE3NywiYXV0aF9yb2xlcyI6WyJST0xFX1VTRVIiXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiMjAyNi0wMy0xNF8wMC0xOC01OC5wbmciLCJwYXRoIjoiNTVjMC82NjE0LzA5NGEvNjliNDdmNjNjMjdiMDUuMDA4NTE4OTUucG5nIiwiZXhwIjoxNzczNDQwMzcxLCJub25jZSI6IjMzYzNhMDczOTJhZDBiOWUxMjA4MTJlMzAwOTdlMDhjIn0.uxgvoBOu5rdPPckMLotZ4eBnzOQVB_StL3DcxMXqMSU


Fiscaoeconomia is licensed under a Creative Commons Attribution License (CC BY).