Research Article

Faaliyet Kontrol Sisteminin Sürdürülebilir Çevresel Performansa Etkisi: Türkiye Çay Sektörü Üzerine Bir Araştırma

Volume: 10 Number: 3 October 7, 2026
EN TR

Faaliyet Kontrol Sisteminin Sürdürülebilir Çevresel Performansa Etkisi: Türkiye Çay Sektörü Üzerine Bir Araştırma

Abstract

Bu çalışmada, Türkiye’de çay sektöründe faaliyet gösteren işletmelerde Faaliyet Kontrol Sistemi’nin (FKS) Sürdürülebilir Çevresel Performans (SÇP) üzerindeki etkisi incelenmiştir. FKS, maliyet yönetimi bilgi sisteminin operasyonel bir bileşeni olarak işletme faaliyetlerinin planlanan hedeflerle uyumunu izlemekte ve yönetsel karar alma süreçlerine geri bildirim sağlamaktadır. Çevresel performansın stratejik bir rekabet unsuruna dönüştüğü günümüzde, bu sistemin sürdürülebilirlik üzerindeki rolü önem kazanmıştır. Araştırmanın verileri, Doğu Karadeniz Bölgesi’nde faaliyet gösteren 86 çay işletmesinin üst düzey yöneticilerinden yüz yüze anket yöntemiyle elde edilmiştir. Ölçeklerin geçerliliği ve güvenilirliği Açıklayıcı Faktör Analizi ve Cronbach alfa katsayılarıyla değerlendirilmiş; araştırma hipotezi regresyon analiziyle test edilmiştir. Bulgular, FKS’nin SÇP’yi pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı biçimde etkilediğini göstermiştir. Ayrıca bu ilişkinin özel çay işletmelerinde daha güçlü olduğu belirlenmiştir. Sonuçlar, FKS’nin yalnızca maliyet ve verimlilik aracı olmadığını, SÇP’nin operasyonel düzeyde desteklenmesinde de işlevsel bir mekanizma olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, FKS’nin SÇP üzerindeki doğrudan etkisini ve kamu-özel işletme farklılığını birlikte inceleyerek sınırlı literatüre sektör düzeyinde ampirik katkı sunmaktadır.

Keywords

Supporting Institution

Bu çalışma, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) Birimi Çay İhtisas Projeleri (ÇİP) kapsamında desteklenen “Çay İşletmelerinde Maliyet Bilgi Sisteminin Sürdürülebilir Maliyet Performansına Etkisi” (Proje No: ÇİP-2025-2065) adlı proje çerçevesinde gerçekleştirilmiştir

Project Number

Proje No: ÇİP-2025-2065

Ethical Statement

Bu çalışma için etik onay, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu'ndan 12.3.2025 tarih ve 2025/094 sayılı olarak alınmıştır

References

  1. Afum, E., Agyabeng-Mensah, Y., Sun, Z., Frimpong, B., Kusi, L. Y., & Acquah, I. S. K. (2020). Green manufacturing practices and sustainable performance among Ghanaian manufacturing SMEs: The explanatory link of green supply chain integration. Management of Environmental Quality: An International Journal, 31(6), 1457–1475. https://doi.org/10.1108/MEQ-02-2020-0039
  2. Arjaliès, D.-L., & Mundy, J. (2013). The use of management control systems to manage CSR strategy: A levers of control perspective. Management Accounting Research, 24(4), 284–300. https://doi.org/10.1016/j.mar.2013.06.003
  3. Arora, A., Arora, A. S., Sivakumar, K., & Burke, G. (2020). Strategic sustainable purchasing, environmental collaboration, and organizational sustainability performance: The moderating role of supply base size. Supply Chain Management: An International Journal, 25(6), 709–728. https://doi.org/10.1108/SCM-11-2019-0400
  4. Balioğlu, İ., & Savcı, M. (2021). Yönetim denetiminin maliyet yönetimi bilgi sisteminin geliştirilmesine etkisi: Örnek bir uygulama. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(4), 2333–2354. https://doi.org/10.33206/mjss.859243
  5. Bansal, P., & Roth, K. (2000). Why companies go green: A model of ecological responsiveness. Academy of Management Journal, 43(4), 717–736. https://doi.org/10.5465/1556363
  6. Botín, J. A., & Vergara, M. A. (2015). A cost management model for economic sustainability and continuous improvement of mining operations. Resources Policy, 46, 212–218. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2015.10.004
  7. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LİSREL uygulamaları (2. baskı). Pegem Akademi.
  8. Daromes, F. E., & Ng, S. (2023). Environmental management control systems and environmental performance: Direct and indirect effect. International Journal of Professional Business Review, 8(6), e01753. https://doi.org/10.26668/businessreview/2023.v8i6.1753

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Accounting, Auditing and Accountability (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

October 7, 2026

Submission Date

May 18, 2026

Acceptance Date

September 11, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 10 Number: 3

APA
Savcı, M., Gün, M., & Karakaya, A. (2026). Faaliyet Kontrol Sisteminin Sürdürülebilir Çevresel Performansa Etkisi: Türkiye Çay Sektörü Üzerine Bir Araştırma. Fiscaoeconomia, 10(3), 1-14. https://doi.org/10.25295/fsecon.1953848
AMA
1.Savcı M, Gün M, Karakaya A. Faaliyet Kontrol Sisteminin Sürdürülebilir Çevresel Performansa Etkisi: Türkiye Çay Sektörü Üzerine Bir Araştırma. FSECON. 2026;10(3):1-14. doi:10.25295/fsecon.1953848
Chicago
Savcı, Mustafa, Musa Gün, and Aykut Karakaya. 2026. “Faaliyet Kontrol Sisteminin Sürdürülebilir Çevresel Performansa Etkisi: Türkiye Çay Sektörü Üzerine Bir Araştırma”. Fiscaoeconomia 10 (3): 1-14. https://doi.org/10.25295/fsecon.1953848.
EndNote
Savcı M, Gün M, Karakaya A (October 1, 2026) Faaliyet Kontrol Sisteminin Sürdürülebilir Çevresel Performansa Etkisi: Türkiye Çay Sektörü Üzerine Bir Araştırma. Fiscaoeconomia 10 3 1–14.
IEEE
[1]M. Savcı, M. Gün, and A. Karakaya, “Faaliyet Kontrol Sisteminin Sürdürülebilir Çevresel Performansa Etkisi: Türkiye Çay Sektörü Üzerine Bir Araştırma”, FSECON, vol. 10, no. 3, pp. 1–14, Oct. 2026, doi: 10.25295/fsecon.1953848.
ISNAD
Savcı, Mustafa - Gün, Musa - Karakaya, Aykut. “Faaliyet Kontrol Sisteminin Sürdürülebilir Çevresel Performansa Etkisi: Türkiye Çay Sektörü Üzerine Bir Araştırma”. Fiscaoeconomia 10/3 (October 1, 2026): 1-14. https://doi.org/10.25295/fsecon.1953848.
JAMA
1.Savcı M, Gün M, Karakaya A. Faaliyet Kontrol Sisteminin Sürdürülebilir Çevresel Performansa Etkisi: Türkiye Çay Sektörü Üzerine Bir Araştırma. FSECON. 2026;10:1–14.
MLA
Savcı, Mustafa, et al. “Faaliyet Kontrol Sisteminin Sürdürülebilir Çevresel Performansa Etkisi: Türkiye Çay Sektörü Üzerine Bir Araştırma”. Fiscaoeconomia, vol. 10, no. 3, Oct. 2026, pp. 1-14, doi:10.25295/fsecon.1953848.
Vancouver
1.Mustafa Savcı, Musa Gün, Aykut Karakaya. Faaliyet Kontrol Sisteminin Sürdürülebilir Çevresel Performansa Etkisi: Türkiye Çay Sektörü Üzerine Bir Araştırma. FSECON. 2026 Oct. 1;10(3):1-14. doi:10.25295/fsecon.1953848
download?token=eyJ1aWQiOjEwMTE3NywiYXV0aF9yb2xlcyI6WyJST0xFX1VTRVIiXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiMjAyNi0wMy0xNF8wMC0xOC01OC5wbmciLCJwYXRoIjoiNTVjMC82NjE0LzA5NGEvNjliNDdmNjNjMjdiMDUuMDA4NTE4OTUucG5nIiwiZXhwIjoxNzczNDQwMzcxLCJub25jZSI6IjMzYzNhMDczOTJhZDBiOWUxMjA4MTJlMzAwOTdlMDhjIn0.uxgvoBOu5rdPPckMLotZ4eBnzOQVB_StL3DcxMXqMSU


Fiscaoeconomia is licensed under a Creative Commons Attribution License (CC BY).