Research Article

İmam Mâtürîdî’nin Bilgi Anlayışına Modernizim Bağlamında Bir Yaklaşım

Volume: 6 Number: 4 December 20, 2025
EN TR

İmam Mâtürîdî’nin Bilgi Anlayışına Modernizim Bağlamında Bir Yaklaşım

Abstract

Bu çalışmada, İmam Mâtürîdî’nin din ve akıl ilişkisini nasıl dengelediğini ve modern dünyada akılcı bir İslâm yorumu geliştirdiğini incelemektedir. İslâm’ın evrensel ilkelerinin modern dünyada nasıl yorumlanması gerektiği sorusuna Mâtürîdî’nin akıl ve vahiy arasındaki uyumu sağlama çabasıyla bir çözüm önerilmektedir. Bu anlayış, sadece bireysel hayatı değil aynı zamanda toplumsal düzeyde adalet, siyaset ve ahlâk gibi temel kavramların doğru anlaşılmasını da sağlamaktadır. Mâtürîdî’nin İslâm düşüncesine kattığı bu akılcı yaklaşım Türk dünyasında ve genel olarak İslâm dünyasında karşılaşılan sosyal, kültürel ve siyasal sorunların çözülmesinde önemli bir kaynak teşkil etmektedir. Günümüzde rasyonalizm, sekülerleşme, küreselleşme ve dijital teknolojinin etkisiyle Müslüman toplumlar yeni dini sorularla karşı karşıya kalmaktadır. Batı medeniyetinin manevî temellerden yoksun olan buhranlı yapısının aksine İslâm medeniyeti, iman, adalet ve ahlâk temellerine dayanan bir medeniyet arayışını öne sürmektedir. Bu bağlamda Mâtürîdî’nin akıl temelli yaklaşımı dinî değerlerin korunarak çağdaş problemlere çözüm üretilmesine olanak tanır. Çalışmada İmam Mâtürîdî’nin her asırda akıl ve vahyi dengeli bir biçimde kullanarak İslâm düşüncesinin gelişmesinde nasıl bir metodoloji sunduğunu ve bu metodolojinin günümüz dünyasında nasıl bir ışık tuttuğunu ele almaktadır. Ayrıca Türk dünyasında yaşanan kimlik arayışlarının İslâm’ın evrensel ilkeleri ile uyumlu bir şekilde çözülmesi için Mâtürîdî’nin düşüncelerine yeniden dönüşün önemi tartışılmaktadır. Mâtürîdî’nin düşünce geleneği hem bireysel hem de toplumsal düzeyde adaletin, siyaset ve ahlâkın yerli yerine konulması gerektiğini savunmuş ve bu ilkeler üzerine bir medeniyet tasavvuru ortaya koymuştur. Onun akılcı yöntemi çağdaş dünyada dinin doğru anlaşılmasına ve çağın gereksinimlerine uygun bir din anlayışının geliştirilmesine yardımcı olmaktadır. Türk dünyasında ve tüm İslâm dünyasında medeniyetin inşa edilmesi için Mâtürîdî’nin akıl-nakil ilişkisini temel alan düşüncelerine yeniden yönelmek dini yorumlamada yeni bir ufuk açabilir.

Keywords

Mâtürîdî, Modernizm, Küreselleşme, Bilgi, Akıl, Nakil.

References

  1. Albayrak, İsmail. Klâsik Modernizmde Kur’ân’a Yaklaşımlar. İstanbul: Ensar Neşriyat Yayınları, 2010.
  2. Alper, Hülya. “İmam Mâturîdî’de Akıl-Vahiy İlişkisi: Aklın Önceliği ve Vahyin Gerekliliği”, İnanç, Kültür ve Mitoloji Araştırmaları Dergisi, 7 (2), 2010.
  3. Ardoğan, Recep (ed.). Günümüz Kelam Problemleri. İstanbul: Ekin Yayınları, 2017.
  4. Bağdâdî, Abdulkâhir. Ehl-i Sünnet Akâidi Kitâbu Usûli’d-Dîn. çev. Ömer Aydın. İstanbul: İşaret Yayınları, 2016. Davutoğlu, Ahmet. “Kültürler Arası Etkileşim ve Medeniyetlerin Ben İdraki.” Medeniyet Tasavvuru Sayı 1, 10-14, 2014.
  5. Erbaş, Ali. Bilişim Çağında İnsan Din ve Diyanet. Ankara: DİB Yayınları, 2021.
  6. Hanioğlu, M. Şükrü. “Batılılaşma”. TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: İSAM Yayınları, 5. Basım, 1992.
  7. Hatiboğlu, İbrahim. Çağdaşlaşma ve hadis tartışmaları. İstanbul: İz Yayıncılık, 3. Basım, 2015.
  8. İzmirli, İsmail Hakkı. İslâm Mütefekkirleri ile Garb Mütefekkirleri Arasında Mukayese. Ankara: DİB Yayınları, 5. Basım, 1977.
  9. İzmirli, İsmail Hakkı. Yeni İlmi Kelam. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2. Basım, 2018.
  10. Kalın, İbrahim. Ben, Öteki ve Ötesi. İstanbul: İnsan Yayınları, 20. Basım, 2019.
APA
Yalçınkaya, M., & Çöpür, B. (2025). İmam Mâtürîdî’nin Bilgi Anlayışına Modernizim Bağlamında Bir Yaklaşım. Genç Mütefekkirler Dergisi, 6(4), 852-880. https://izlik.org/JA89YC34YX
AMA
1.Yalçınkaya M, Çöpür B. İmam Mâtürîdî’nin Bilgi Anlayışına Modernizim Bağlamında Bir Yaklaşım. Genç Mütefekkirler Dergisi. 2025;6(4):852-880. https://izlik.org/JA89YC34YX
Chicago
Yalçınkaya, Mustafa, and Bilgenur Çöpür. 2025. “İmam Mâtürîdî’nin Bilgi Anlayışına Modernizim Bağlamında Bir Yaklaşım”. Genç Mütefekkirler Dergisi 6 (4): 852-80. https://izlik.org/JA89YC34YX.
EndNote
Yalçınkaya M, Çöpür B (December 1, 2025) İmam Mâtürîdî’nin Bilgi Anlayışına Modernizim Bağlamında Bir Yaklaşım. Genç Mütefekkirler Dergisi 6 4 852–880.
IEEE
[1]M. Yalçınkaya and B. Çöpür, “İmam Mâtürîdî’nin Bilgi Anlayışına Modernizim Bağlamında Bir Yaklaşım”, Genç Mütefekkirler Dergisi, vol. 6, no. 4, pp. 852–880, Dec. 2025, [Online]. Available: https://izlik.org/JA89YC34YX
ISNAD
Yalçınkaya, Mustafa - Çöpür, Bilgenur. “İmam Mâtürîdî’nin Bilgi Anlayışına Modernizim Bağlamında Bir Yaklaşım”. Genç Mütefekkirler Dergisi 6/4 (December 1, 2025): 852-880. https://izlik.org/JA89YC34YX.
JAMA
1.Yalçınkaya M, Çöpür B. İmam Mâtürîdî’nin Bilgi Anlayışına Modernizim Bağlamında Bir Yaklaşım. Genç Mütefekkirler Dergisi. 2025;6:852–880.
MLA
Yalçınkaya, Mustafa, and Bilgenur Çöpür. “İmam Mâtürîdî’nin Bilgi Anlayışına Modernizim Bağlamında Bir Yaklaşım”. Genç Mütefekkirler Dergisi, vol. 6, no. 4, Dec. 2025, pp. 852-80, https://izlik.org/JA89YC34YX.
Vancouver
1.Mustafa Yalçınkaya, Bilgenur Çöpür. İmam Mâtürîdî’nin Bilgi Anlayışına Modernizim Bağlamında Bir Yaklaşım. Genç Mütefekkirler Dergisi [Internet]. 2025 Dec. 1;6(4):852-80. Available from: https://izlik.org/JA89YC34YX