Research Article

İsnâd Sisteminde Kontrol Mekanizması: Muhaddislerin Semâı Tespitte Tarihi Verileri Kullanımı

Number: 17 October 23, 2026
EN AR TR

İsnâd Sisteminde Kontrol Mekanizması: Muhaddislerin Semâı Tespitte Tarihi Verileri Kullanımı

Abstract

İsnâd sistemi, hadislerin güvenilirliğini belirlemede en önemli araçlardan biri kabul edilmekte ve isnâda verilen önem, râvilerle ilgili geniş bir literatürün doğmasına yol açmıştır. Bir rivayetin Hz. Peygamber’e aidiyetinin tespiti, rivayet zincirindeki râviler arasındaki bağlantıların incelenmesine dayanır. Bu çalışma, bir râvinin hadisi iddia ettiği kişiden gerçekten işitip işitmediğinin hangi yöntemlerle teyit edildiğini incelemekte; özellikle muhaddislerin semâ‘ı tespitte tarih bilgisini kullanmaları üzerinde durmaktadır. Örneklem olarak ‘ilel ve merâsîl türü eserlerde yer alan bazı rivayetler analiz edilmiştir. İncelenen örnekler, muhaddislerin rivayetleri yalnızca derlemediğini, eleştirel bir bakışla sened kritiği yaptıklarını göstermektedir. Hadis âlimleri salt nakil iddiasını yeterli görmemiş; irsâl, tedlîs ve ittisâl-inkıtâ‘ın belirlenmesinde tarihî verileri titizlikle değerlendirmiştir. Sened ve metin değerlendirmesine ilişkin bilgilerin büyük kısmı rivayet kitapları dışındaki eserlerde kayıtlıdır. Bu bağlamda suâlât ve ‘ilel eserleri, hadis metin kitaplarının arka planını ve eleştirisini sunan rivayet analizi eserleri olarak hadis rivayetinin aşamalarını araştıranlar için temel başvuru kaynaklarıdır.

Keywords

References

  1. Abdürrezzâk, Ebû Bekr Abdürrezzâk b. Hemmâm es-San‘ânî. el-Musannef. thk. Heyet. 10 Cilt. Kahire: Dâru’t-Te’sîl, 1435.
  2. Alâî, Ebû Saîd Salâhuddîn Halîl b. Keykeldî el-. Câmi‘u’t-tahsîl fî ahkâmi’l-merâsîl. thk. Hamdî Abdülmecîd es-Selefî. Beyrut: Âlemü’l-kütüb, 2. Basım, 1407/1986.
  3. Arslan, Ali. “Tarih ve Hadis İlmindeki Tenkit Usulleri”. Bülent Ecevit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/2 (2014), 53-78.
  4. Aşık, Nevzat. “Tahammül”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 39/380-382. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
  5. Aşıkkutlu, Emin. “Tabaka Kavramı ve Muhaddislerin Tabaka Anlayışı”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/32 (2007), 5-18.
  6. Aydınlı, Abdullah. “Semâ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 36/457-458. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
  7. Buhârî, Ebû Abdullâh Muhammed b. İsmaîl b. İbrâhîm el-. et-Târîhu’l-kebîr. thk. Heyet. 12 Cilt. Riyad: en-Nâşirü’l-mütemeyiz li’t-tıbâati ve’n-neşri ve’t-tevzi‘, 1440.
  8. Düreys, Halid b. Mansur b. Abdillah ed-. Mevkifü’l-imâmeyni’l-Buhârî ve Müslim min iştirati’l-likâ ve’s-semâ‘ fi’s-seneti’l-muan‘an beyne’l-müteahhirîn. Riyad: Mektebetü’r-rüşd, 1997.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Hadith

Journal Section

Research Article

Publication Date

October 23, 2026

Submission Date

June 15, 2026

Acceptance Date

October 21, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 17

APA
Onay, İ. (2026). İsnâd Sisteminde Kontrol Mekanizması: Muhaddislerin Semâı Tespitte Tarihi Verileri Kullanımı. HADITH, 17, 189-217. https://doi.org/10.61218/hadith.1970810
AMA
1.Onay İ. İsnâd Sisteminde Kontrol Mekanizması: Muhaddislerin Semâı Tespitte Tarihi Verileri Kullanımı. HADITH. 2026;(17):189-217. doi:10.61218/hadith.1970810
Chicago
Onay, İsa. 2026. “İsnâd Sisteminde Kontrol Mekanizması: Muhaddislerin Semâı Tespitte Tarihi Verileri Kullanımı”. HADITH, nos. 17: 189-217. https://doi.org/10.61218/hadith.1970810.
EndNote
Onay İ (October 1, 2026) İsnâd Sisteminde Kontrol Mekanizması: Muhaddislerin Semâı Tespitte Tarihi Verileri Kullanımı. HADITH 17 189–217.
IEEE
[1]İ. Onay, “İsnâd Sisteminde Kontrol Mekanizması: Muhaddislerin Semâı Tespitte Tarihi Verileri Kullanımı”, HADITH, no. 17, pp. 189–217, Oct. 2026, doi: 10.61218/hadith.1970810.
ISNAD
Onay, İsa. “İsnâd Sisteminde Kontrol Mekanizması: Muhaddislerin Semâı Tespitte Tarihi Verileri Kullanımı”. HADITH. 17 (October 1, 2026): 189-217. https://doi.org/10.61218/hadith.1970810.
JAMA
1.Onay İ. İsnâd Sisteminde Kontrol Mekanizması: Muhaddislerin Semâı Tespitte Tarihi Verileri Kullanımı. HADITH. 2026;:189–217.
MLA
Onay, İsa. “İsnâd Sisteminde Kontrol Mekanizması: Muhaddislerin Semâı Tespitte Tarihi Verileri Kullanımı”. HADITH, no. 17, Oct. 2026, pp. 189-17, doi:10.61218/hadith.1970810.
Vancouver
1.İsa Onay. İsnâd Sisteminde Kontrol Mekanizması: Muhaddislerin Semâı Tespitte Tarihi Verileri Kullanımı. HADITH. 2026 Oct. 1;(17):189-217. doi:10.61218/hadith.1970810