Research Article

İzmirli İsmail Hakkı’ya (1869-1946) Göre Hadislerin Fıkhî İhtilâflardaki Rolü ve Sebepleri

Number: 17 November 12, 2026
TR EN AR

İzmirli İsmail Hakkı’ya (1869-1946) Göre Hadislerin Fıkhî İhtilâflardaki Rolü ve Sebepleri

Abstract

Bu çalışma, son dönem Osmanlı âlim ve müderrislerinden İzmirli İsmail Hakkı’nın (1869-1946) Cerîde-i İlmiyye gazetesinde yayımladığı makaleler temelinde, fıkhî ihtilâflarda hadislerin rolünü ve sebeplerini incelemektedir. Dinî hükümlerin temel mercii olan Kur’ân ve sünnet, tarihsel süreçte farklı yorumlama biçimlerine ve dolayısıyla fıkhî ihtilâflara konu olmuştur. Sübutu kesin olan Kur’ân’da ihtilâf daha çok yorum düzeyinde kalırken, hadislerde sübut ve delalet farklılıkları nedeniyle fukaha arasında daha geniş çaplı ve köklü ihtilâflara zemin hazırlamıştır. Bu sebeple fukahanın ihtilâfında hadislerin rolünü incelemek, fıkıh-hadis ilişkisini ve hüküm çıkarma usulünü doğru kavramak açısından büyük önem taşımaktadır. İzmirli, söz konusu yazılarında fıkhî ihtilâfların doğasını tahlil etmiş, bu görüş ayrılıklarının temelinde yer alan dil ve hadis kaynaklı ihtilâf sebeplerini ve gerekçelerini örneklerle değerlendirmeye çalışmıştır. Makalede, müellifin Osmanlı Türkçesiyle kaleme aldığı konuya dair ilk çalışmalardan biri kabul edilebilecek yazıları günümüz akademik diline uyarlanarak, görüşleri sistematik bir çerçevede analiz edilmiştir. Makalede ayrıca yer yer bilimsel tenkit ve değerlendirmelere yer verilerek, İzmirli’nin bu alandaki öncü ve nitelikli tespitlerinin günümüz ilim dünyasının dikkatine sunulması amaçlanmıştır. Nihâi amaç olarak ise hadislerle hüküm vermede ve amel etmede fukahanın hadis kaynaklı ihtilâf sebeplerinin göz önünde bulundurulmasının, modern fıkıh ve hadis araştırmaları açısından taşıdığı değer ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Keywords

References

  1. Abdulhâdî, Ebû Serî‘ Muhammed. İhtilâfu’s-sahâbe ve âsâruhu fi’l-fıkhi’l-İslâmî. Kahire: Mektebetu Medlûbî, 1991.
  2. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillah Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî. el-Müsned. thk. Şuayb el-Arnaût vd. Beyrût: Müesssetu’r-Risâle, 1421/2001.
  3. Avvâme, Muhammed. Eseru’l-hadîsi’ş-şerîf fi’htilâfi’l-eimmeti’l-fukaha. Beyrût: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, 1418/1997.
  4. Avvâme, Muhammed. İmamların Fıkhî İhtilâfında Hadislerin Rolü. çev. M. Hayri Kırbaşoğlu. İstanbul: Kayıhan Yayınları, 2014.
  5. Birinci, Ali. “İzmirli İsmail Hakkı”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 23/530-533. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
  6. Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmâil. el-Câmiʿu’s-sahîh. thk. Mustafa Dîb el-Buğa. Beyrût: Dâru İbn Kesîr, 1407/1987.
  7. Çetinkaya, Bayram Ali. İzmirli İsmail Hakkı Hayatı, Eserleri, Görüşleri. İstanbul: İnsan Yayınları, 2000.
  8. Dihlevî, Şah Veliyyullah. el-İnsâf fî beyâni sebebi’l-ihtilâf . tlk. Abdulfettah Ebu Gudde. Beyrut: Dâru’n-Nefâis, 1406/1986.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Hadith

Journal Section

Research Article

Publication Date

November 12, 2026

Submission Date

August 9, 2026

Acceptance Date

October 20, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 17

APA
Bayraktutar, M. (2026). İzmirli İsmail Hakkı’ya (1869-1946) Göre Hadislerin Fıkhî İhtilâflardaki Rolü ve Sebepleri. HADITH, 17, 247-277. https://doi.org/10.61218/hadith.2014199
AMA
1.Bayraktutar M. İzmirli İsmail Hakkı’ya (1869-1946) Göre Hadislerin Fıkhî İhtilâflardaki Rolü ve Sebepleri. HADITH. 2026;(17):247-277. doi:10.61218/hadith.2014199
Chicago
Bayraktutar, Muammer. 2026. “İzmirli İsmail Hakkı’ya (1869-1946) Göre Hadislerin Fıkhî İhtilâflardaki Rolü Ve Sebepleri”. HADITH, nos. 17: 247-77. https://doi.org/10.61218/hadith.2014199.
EndNote
Bayraktutar M (November 12, 2026) İzmirli İsmail Hakkı’ya (1869-1946) Göre Hadislerin Fıkhî İhtilâflardaki Rolü ve Sebepleri. HADITH 17 247–277.
IEEE
[1]M. Bayraktutar, “İzmirli İsmail Hakkı’ya (1869-1946) Göre Hadislerin Fıkhî İhtilâflardaki Rolü ve Sebepleri”, HADITH, no. 17, pp. 247–277, Nov. 2026, doi: 10.61218/hadith.2014199.
ISNAD
Bayraktutar, Muammer. “İzmirli İsmail Hakkı’ya (1869-1946) Göre Hadislerin Fıkhî İhtilâflardaki Rolü Ve Sebepleri”. HADITH. 17 (November 12, 2026): 247-277. https://doi.org/10.61218/hadith.2014199.
JAMA
1.Bayraktutar M. İzmirli İsmail Hakkı’ya (1869-1946) Göre Hadislerin Fıkhî İhtilâflardaki Rolü ve Sebepleri. HADITH. 2026;:247–277.
MLA
Bayraktutar, Muammer. “İzmirli İsmail Hakkı’ya (1869-1946) Göre Hadislerin Fıkhî İhtilâflardaki Rolü Ve Sebepleri”. HADITH, no. 17, Nov. 2026, pp. 247-7, doi:10.61218/hadith.2014199.
Vancouver
1.Muammer Bayraktutar. İzmirli İsmail Hakkı’ya (1869-1946) Göre Hadislerin Fıkhî İhtilâflardaki Rolü ve Sebepleri. HADITH. 2026 Nov. 12;(17):247-7. doi:10.61218/hadith.2014199