İngiliz Maliyeciler Lord Hobart ve Morgan Hugh Foster’ın İstanbul Serüveni (1861-1863)

Osmanlı maliyesi üzerine en çok rapor yazılan dönemlerden birisi 1861-1863 yılları arasında yaşanmıştır. İmparatorluk ekonomisinin birçok krizle boğuştuğu ve parasal istikrarsızlığın başkentte ender görülen sosyal içerikli bir kargaşaya yol açtığı bu dönemi diğerlerinden ayıran, yabancı uzmanların da süreci izlemeleri ve devlet adamlarının aldıkları kararlarda aktif bir rol oynamalarıdır. 1861 yılında yaşanan başarısız Mirès Borçlanması üzerine İngiltere tarafından İstanbul'a gönderilen Lord Hobart ve Morgan Hugh Foster, süreci takip eden bu yabancı uzmanlardan ikisi olup Osmanlı Devleti'nin mali açmazdan kurtularak bir müddet rahat nefes almasına yardımcı olmuşlardır. Düzenledikleri 42 sayfalık raporlarıyla Osmanlı Devleti'nde yıllık bir bütçe yapılıp yayımlanması, millî banka kurulması ve devlet daireleri ile sarayın borçlanma olanağının sınırlandırılması gibi yapısal bazı öneriler getiren bu maliyeciler hakkında az sayıda araştırma bulunmaktadır. Başkentte bulundukları dönem ve raporları ayrı ayrı incelemelere konu olmasına karşın faaliyetleri yerli-yabancı arşiv belgeleri ile gazeteler kullanılıp bir bütün olarak tetkik edilmemiştir. Bu maksatla bu makalede Osmanlı maliyesinin Kırım Savaşı'ndan (1853-1856) sonra finansal açıdan bozulma süreci irdelenerek tarihsel bir zemin inşa edilip İngiliz maliyecilerin ülkeleri tarafından seçilişi ve görevlendirme süreci ele alınmıştır. Bu şahısların ilk temasları ve icraatına değinildikten sonra raporlarını nasıl tanzim ettikleri, şahit oldukları kayda değer gelişme ve engeller ile Osmanlı maliyesinin modernleşmesine olan katkılarının başarılı olup olmadığı tartışılmıştır.

Ottoman Empire experienced a period in which a number of reports were written about her financial administration between the years of 1861 and 1863. This process, which led to social unrest in the capital, was notable for the active involvement of foreign experts who closely pursued the situation and influenced key decisions made by Ottoman statesmen. Two such advisors, Lord Hobart and Morgan Hugh Foster, were dispatched by Britain following the failure of the Mirès Loan in 1861. Their interventions played a critical role in rescuing the empire from its financial impasse and providing temporary relief. There is little research on these financial experts who, with the 42-page report they prepared, made structural proposals such as the publication of an annual budget in the Ottoman Empire, the establishment of a national bank, and the limitation of the borrowing capacity of government offices and the palace. While separate studies have explored their presence in the capital and their reports, their activities have not been comprehensively examined using Turkish and foreign archival documents and journals. This article tries to fill this gap by analyzing the decline of the Ottoman financial balance following the Crimean War (1853-1856) and providing a historical context for the crisis. It also deals with the selection and appointment of British financiers, their initial interactions, and the process by which they compiled their reports. The article further examines the challenges they encountered, the key developments they observed, and evaluates whether their contributions to the modernization of the Ottoman finance were successful.