Year 2019, Volume , Issue 11, Pages 77 - 98 2019-10-31

HAYRETÎ’NİN HETERODOKS ÇEVRESİ VE FİKİRLERİ BAĞLAMINDA “ZİNCİRLİ DELÜLER”

Selim GÖK [1]


Kaynaklar, Vardar Yeniceli Hayretî’nin tasavvufî lirizmi yanında laubali oluşundan bahsetmektedir. O, fevri ve sivri dilli söylemleriyle sosyal/siyasi eleştiriyi seven, klasik şiirin gelenek dairesinin dışındaki hayalleriyle geleneği güncelleyen orijinal bir şairdir. Dolayısıyla şairin meşrebindeki pervasız hüviyet, onu devrinin ötesinde bir şiir zevkini yakalayacak muhayyileye ulaştırmıştır. Tezkire yazarları da onun bu yeteneğinin ve şiir tarzının kuvvetini tescillemektedir. Bu bağlamda şair Hayretî’nin üslubu nezaretinde Divanı’ndaki “delilik” kavramı şiirlerinde farklı formlarda kullanılmıştır. Onun doğal bir heterodoks içerisinde kalenderî bir şair olduğu da bilinmektedir. Bu yaşantı bağlamında onun, “zincirli deli” tasvirleri ve kurguları bir terkip içerisinde değerlendirilecektir. Nihai olarak bu çalışma, onun mizacı ile şiir zevki arasındaki irtibatın misalli ve mukayeseli tahkikinden mürekkeptir.

Hayretî, heterodoks, delilik, zincir, Vardar Yenicesi.
  • Akbayar, Nuri (2001). Osmanlı Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, Tarih Vakfı Yurt Yay.
  • Azamat, Nihat (2001). “Kalenderiyye”, TDVİA, C. 24, İstanbul, TDV. Yay., s. 255
  • Çavuşoğlu, Mehmet (1971). Necâti Bey Divanı’nın Tahlili, 1. Basım, İstanbul, Millî Eğitim Basımevi.
  • Çavuşoğlu, Mehmet; Tanyeri, M. Ali (1981). Hayretî, Divan Tenkitli Basım, İstanbul, İstanbul Üniv. Edb. F. Yay.
  • Çeltik, Halil (2013). Rumeli Şairlerinin Şiir Dünyası, Ankara, Kurgan Edebiyat Yay.
  • Dols, Michael W. (1992). Majnûn: The Madman in Medieval Islamic Society, Ed. Diana E. Immisch. Oxford, Clarendon Press.
  • Ekinci, Ramazan (2012). “Osmanlı Kültür Merkezlerinden Vardar Yenicesi ve Tezkirelere Göre Vardar Yenicesi Şairleri”, Turkish Studies- International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 7/4, Fall 2012, p. 1663-1679
  • Gölpınarlı, Abdülbaki (2014). Nesîmî, Usûlî, Rûhî, İstanbul, Kapı Yay.
  • Hadislerle İslam, C.6, “Hz. Peygamber/Ay Yüzlü, Gül Kokulu Son Elçi” (e-kitap), TDV Yay.https://hadislerleislam.diyanet.gov.tr,
  • İbn Kemal (1859). Mohaçname, (nşr. M. Pavet de Courteille), Paris.
  • İlgürel, Mücteba (2003). “Levent”, TDVİA, Ankara, TDV. Yay. https://islamansiklopedisi.org.tr/levent
  • İsen, Mustafa (1994). Gelibolulu Âlî, Künhü’l-Ahbar’ın Tezkire Kısmı, Ankara, AKM. Başkanlığı Yay.
  • İsen, Mustafa (1998). Sehî Bey Tezkiresi “Heşt Behişt”, Ankara, Akçağ Yay.
  • İsen, Mustafa (1999). Latîfî Tezkiresi, Ankara, Akçağ Yay.
  • İsen, Mustafa (2009). “Osmanlılar’da Şehir ve Kültür”, Varayım Gideyim Urumeli’ne-Türk Edebiyatının Balkan Boyutu (Araştırma-İnceleme), İstanbul, Kapı Yay.
  • Gök, Selim (2017). Hayretî Divanı Sözlüğü (Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük), (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Gazi Üniv. Sosyal Bil. Enst., Ankara.
  • Kılıç, Filiz (2010). Âşık Çelebi-Meşâ‘irü’ş-Şu‘arâ (İnceleme-Metin), İstanbul, İstanbul Araştırma Enstitüsü Yay.
  • Koçu, R. Ekrem (1967). Türk Giyim Kuşam ve Süsleme Sözlüğü, Ankara, Sümerbank Kültür Yay.
  • Kur‘an-ı Kerim Meâli (2010). Diyanet İşleri Başkanlığı, Kaynak Eserler/36,Ankara.
  • Kurtuluş, Meriç (2016). “Osmanlı’nın Meczûbları ve Mecnûnları:Erken Modern Dönemde Hastaneler ve Deliliğe Bakış”, Milli Folklor, S. 110, s. 100-113.
  • Ocak, A. Yaşar (1983). Bektaşi Menakıbnâmelerinede İslam Öncesi İnanç Motifleri, İstanbul, Enderun Kitabevi.
  • Özcan, Abdulkadir (1994). “Deli”, TDVİA, C.9, İstanbul, TDV. Yay. https://islamansiklopedisi.org.tr/deli--asker
  • Solmaz, Süleyman (2005). Ahdî ve Gülşen-i Şu‘arâsı (İnceleme-Metin), Ankara, AKM. Yay.
  • Sungurhan-Eyduran, Aysun (2009). Kınalızade Hasan Çelebi, Tezkiretü’ş-Şu‘arâ, (Tenkitli Metin), Ankara, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay.
  • Şemseddin Sami (2004). Kâmûs-ı Türkî, 13. Basım, İstanbul, Çağrı Yay.
  • Şentürk, A. Atilla (2017) Osmanlı Şiiri Kılavuzu, C. 2, İstanbul, OSEDAM (Osmanlı Edebiyatı Araştırmaları Merkezi).
  • Tarlan, A. Nihat (1949). Şiir Mecmualarında XVI ve XVIII. Asır Divân Şiiri, Revanî-Hayretî-Haverî-Ahî-Peyamî-Sanî, İstanbul, İstanbul Üniv. Edb. F. Yay.
  • TDK, Online, Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü: http://sozluk.gov.tr/, (E. Tarihi, (03.09.2019).
  • TDK, Online, Güncel Türkçe Sözlük: http://sozluk.gov.tr/, (E. Tarihi, 03.09.2019).
  • Tuğlacı, Pars (1985). Osmanlı Şehirleri, İstanbul, Milliyet Yay.
  • Yalçın, İsmail (2008), “Saç”, TDVİA, C. 35, İstanbul, TDV Yay. https://islamansiklopedisi.org.tr/sac
Primary Language tr
Subjects Social
Published Date GÜZ 2019
Journal Section MAKALELER
Authors

Orcid: 0000-0002-1631-3402
Author: Selim GÖK (Primary Author)
Institution: KARABUK UNIVERSITY
Country: Turkey


Dates

Publication Date : October 31, 2019

Bibtex @research article { hikmet626024, journal = {Hikmet-akademik edebiyat dergisi (Online)}, issn = {2458-8636}, eissn = {2458-8636}, address = {}, publisher = {Ahmet TANYILDIZ}, year = {2019}, volume = {}, pages = {77 - 98}, doi = {10.28981/hikmet.626024}, title = {HAYRETÎ’NİN HETERODOKS ÇEVRESİ VE FİKİRLERİ BAĞLAMINDA “ZİNCİRLİ DELÜLER”}, key = {cite}, author = {GÖK, Selim} }
APA GÖK, S . (2019). HAYRETÎ’NİN HETERODOKS ÇEVRESİ VE FİKİRLERİ BAĞLAMINDA “ZİNCİRLİ DELÜLER”. Hikmet-akademik edebiyat dergisi (Online) , (11) , 77-98 . DOI: 10.28981/hikmet.626024
MLA GÖK, S . "HAYRETÎ’NİN HETERODOKS ÇEVRESİ VE FİKİRLERİ BAĞLAMINDA “ZİNCİRLİ DELÜLER”". Hikmet-akademik edebiyat dergisi (Online) (2019 ): 77-98 <https://dergipark.org.tr/en/pub/hikmet/issue/49876/626024>
Chicago GÖK, S . "HAYRETÎ’NİN HETERODOKS ÇEVRESİ VE FİKİRLERİ BAĞLAMINDA “ZİNCİRLİ DELÜLER”". Hikmet-akademik edebiyat dergisi (Online) (2019 ): 77-98
RIS TY - JOUR T1 - HAYRETÎ’NİN HETERODOKS ÇEVRESİ VE FİKİRLERİ BAĞLAMINDA “ZİNCİRLİ DELÜLER” AU - Selim GÖK Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - doi: 10.28981/hikmet.626024 DO - 10.28981/hikmet.626024 T2 - Hikmet-akademik edebiyat dergisi (Online) JF - Journal JO - JOR SP - 77 EP - 98 VL - IS - 11 SN - 2458-8636-2458-8636 M3 - doi: 10.28981/hikmet.626024 UR - https://doi.org/10.28981/hikmet.626024 Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Hikmet-akademik edebiyat dergisi (Online) HAYRETÎ’NİN HETERODOKS ÇEVRESİ VE FİKİRLERİ BAĞLAMINDA “ZİNCİRLİ DELÜLER” %A Selim GÖK %T HAYRETÎ’NİN HETERODOKS ÇEVRESİ VE FİKİRLERİ BAĞLAMINDA “ZİNCİRLİ DELÜLER” %D 2019 %J Hikmet-akademik edebiyat dergisi (Online) %P 2458-8636-2458-8636 %V %N 11 %R doi: 10.28981/hikmet.626024 %U 10.28981/hikmet.626024
ISNAD GÖK, Selim . "HAYRETÎ’NİN HETERODOKS ÇEVRESİ VE FİKİRLERİ BAĞLAMINDA “ZİNCİRLİ DELÜLER”". Hikmet-akademik edebiyat dergisi (Online) / 11 (October 2019): 77-98 . https://doi.org/10.28981/hikmet.626024
AMA GÖK S . HAYRETÎ’NİN HETERODOKS ÇEVRESİ VE FİKİRLERİ BAĞLAMINDA “ZİNCİRLİ DELÜLER”. Hikmet-akademik edebiyat dergisi (Online). 2019; (11): 77-98.
Vancouver GÖK S . HAYRETÎ’NİN HETERODOKS ÇEVRESİ VE FİKİRLERİ BAĞLAMINDA “ZİNCİRLİ DELÜLER”. Hikmet-akademik edebiyat dergisi (Online). 2019; (11): 98-77.