Examination of the Psychometric Properties of the Attitude Scale Toward Syrian Students for Secondary School Students

Öz

The purpose of this study is to adapt the Attitude Scale Toward Syrian Students for secondary school students and to examine its psychometric properties. The study group consists of n = 700 students enrolled in Anatolian, Imam Hatip, and Vocational and Technical high schools in Ankara during the 2024–2025 academic year. Of the participants, 55% (n = 387) were female, and 45% (n = 313) were male. During the scale adaptation process, expert opinions from specialists in measurement and evaluation, as well as field experts, were consulted to ensure content validity, and the linguistic and conceptual appropriateness of the scale was established. To provide evidence for construct validity, Confirmatory Factor Analysis (CFA) was conducted. CFA was performed using the LISREL 8.8 software package to test the compatibility of the scale with its original factor structure. The structural validity of the scale was examined first through First Order Confirmatory Factor Analysis and subsequently through Second-Order Confirmatory Factor Analysis. As a result, based on the opinions of measurement and evaluation experts and field specialists, one item from the original 30-item scale was removed due to both statistical and theoretical considerations, and the model was re-tested. The factor loadings of the re-tested scale ranged between 0.49 and 0.82. The results of both first-order and second-order CFA indicated that the model fit indices were at acceptable levels. Reliability analysis was conducted using SPSS 27 software, and the Cronbach’s alpha coefficient for the entire scale was calculated to be .95. These results indicate that the scale has a high level of internal consistency. Overall, the findings from the validity and reliability analyses conducted to adapt and examine the psychometric properties of the scale demonstrate that the instrument is suitable for assessing secondary school students’ attitudes toward Syrian students.

Anahtar Kelimeler

• Syrian students
• attitude
• scale
• validity
• reliability.

Ortaöğretim Öğrencilerinin Suriyeli Öğrencilere Yönelik Tutum Ölçeğinin Psikometrik Özelliklerinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, Suriyeli öğrencilere yönelik tutum ölçeğinin ortaöğretim öğrencilerine uyarlanması ve ölçeğin psikometrik özelliklerinin incelenmesidir. Araştırmanın çalışma grubunu, 2024–2025 eğitim öğretim yılında Ankara ilinde bulunan anadolu, imam hatip ve mesleki ve teknik liselerde öğrenim gören 700 öğrenci oluşturmaktadır. Katılımcıların, %55’ini (n=387) kadınlar, %45’ini (n=313) erkekler oluşturmaktadır. Aslan ve Kan (2021) tarafından geliştirilen “Suriyeli Öğrencilere Yönelik Tutum Ölçeği”nin ortaöğretim öğrencilerine uyarlanma sürecinde, kapsam geçerliğinin sağlanması amacıyla ölçme-değerlendirme ve alan uzmanlarının görüşlerine başvurulmuş, ölçeğin dilsel ve içeriksel açıdan uygunluğu sağlanmıştır. Ölçeğin yapı geçerliğine ilişkin kanıt sağlamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Ölçeğin özgün faktör yapısıyla uyumluluğunu test etmek amacıyla da LISREL 8.8 paket programı kullanılarak Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin yapısal geçerliği; öncelikle birinci düzey doğrulayıcı faktör analizi (First-Order CFA) ve ardından ikinci düzey doğrulayıcı faktör analizi (Second-Order CFA) uygulanarak test edilmiştir. Bunun sonucunda; 30 maddeden oluşan ölçeğin, ölçme-değerlendirme ve alan uzmanının görüşleri doğrultusunda, bir maddesi hem istatiksel hem de teorik nedenlerle çıkarılmış ve modelin yeniden test edilmesine karar verilmiştir. Yeniden test edilen ölçeğin faktör yüklerinin 0,49 ile 0,82 arasında değiştiği belirlenmiştir. Modelin uyumunu değerlendirmek amacıyla yapılan, birinci düzey ve ikinci düzey doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonucunda, modelin uyum indekslerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu görülmüştür. Güvenirlik analizi SPSS 27 programı kullanılarak gerçekleştirilmiş ve ölçeğin tümüne ait Cronbach Alfa katsayısı .95 olarak hesaplanmıştır. Bu sonuçlar, ölçeğin yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Ölçeğin uyarlanması ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi amacıyla gerçekleştirilen geçerlik ve güvenirlik analizleri sonucunda elde edilen bulgular, ölçeğin ortaöğretim düzeyindeki öğrencilerin Suriyeli öğrencilere yönelik tutumlarını belirlemede kullanılabilir nitelikte olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Suriyeli Öğrenciler
• Tutum
• Ölçek
• Geçerlik
• Güvenirlik.

Kaynakça

1. Anderson, A., Hamilton, R., Moore, D., Loewen, S., & Frater-Mathieson, K. (2004). Education of refugee children: Theoretical perspectives and best practice. In R. Hamilton & D. Moore (Eds.), Educational interventions for refugee children (pp. 1–11). Routledge Falmer.
2. Anderson, L. W., & Çıkrıkçı, N. (2019). Tutumlarin ölçülmesi. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 24(1), 241-250.
3. Aslan, S., & Kan, A. (2021). Suriyeli öğrencilere yönelik tutum ölçeği geliştirme geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 25(1), 193-206.
4. Aydoğdu, F., & Pekşen Akça, R. (2021). Mülteci çocuklara yönelik tutum ölçeği’ nin Türkçeye uyarlanması. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 13(24), 308-321. https://doi.org/10.38155/ksbd.887901
5. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LISREL uygulamaları. Pegem Akademi.
6. Çöllü, E. F., & Öztürk, Y. E. (2014). Örgütlerde inançlar-tutumlar tutumların ölçüm yöntemleri ve uygulama örnekleri bu yöntemlerin değerlendirilmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 9(1-2), 373-404.
7. DeVellis, R. F. (2012). Scale development: Theory and applications (3rd ed.). Sage.
8. Eagly, A. H. & Chaiken, S. (2007). The advantages of an inclusive definition of attitude. Social Cognition, 25(5), 582-602.

9. Erkuş, A., & Selvi, H. (2021). Psikolojide ölçme ve ölçek geliştirme III: Ölçek uyarlama ve norm geliştirme. Pegem Akademi.
10. Geçici koruma yönetmeliği. (2014, 11 Ekim). T.C. Resmî Gazete (Sayı: 29153). https://mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=20146883&MevzuatTur=21&- MevzuatTertip=5. (Erişim Tarihi: 15 Ağustos 2025).
11. Hart, R. (2009). Child refugees, trauma and education: interactionist considerations on social and emotional needs and development. Educational Psychology in Practice, 25(4), 351-368.
12. Hooper, D, Coughlan, J., & Mullen, M. (2008). Structural equation modelling: Guidelines for determining model fit. Electronic Journal of Business Research Methods, 6(1), 53-60. https://www.researchgate.net/publication/254742561
13. İnceoğlu, M. (2011). Tutum-algı iletişim. Siyasal Kitabevi.
14. Jöreskog, K. G., & Sörbom, D. (1993). LISREL 8: Structural equation modeling with the SIMPLIS command language. Scientific Software International.
15. Jöreskog, K. G., & Sörbom, D. (1996). LISREL 8 user’s reference guide. Scientific
16. Software International. Kline, R. B. (2005). Principles and practice of structural equation modeling (2nd ed.). Guilford Press.
17. Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling (3rd ed.). Guilford Press.
18. Marcoulides, G. & Schumacher, R. (2001). New developments and techniques in structural equation modelling. Lawrence Erlbaum Associates Publishers.
19. Marsh, H. W., & Hocevar, D. (1988). A new, more powerful approach to multitrait- multimethod analyses: Application of second-order confirmatory factor analysis. Journal of applied psychology, 73(1), 107
20. Özgüven, İ. E. (2011). Psikolojik testler. Pdrem.
21. Pallant, J. (2021). SPSS kullanma kılavuzu: SPSS ile adım adım veri analizi (S. Balcı & B. Ahi, Çev.; 4. baskı). Anı Yayıncılık.
22. Sağlam, H. İ. & Kanbur, N. İ. (2017). Sınıf Öğretmenlerinin Mülteci Öğrencilere Yönelik Tutumlarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi. Sakarya University Journal of Education, 7(2), 310-323. https://doi: 10.19126/suje.335877
23. Sandal, E. K., Hançerkıran, M., & Tıraş, M. (2016). Türkiye'deki Suriyeli mülteciler ve Gaziantep ilindeki yansımaları. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 15(2), 461-483.
24. Schermelleh-Engel, K., Moosbrugger, H., & Müller, H. (2003). Evaluating the fit of structural equation models: Tests of significance and descriptive goodness- of-fit measures. Methods of psychological research online, 8(2), 23-74.
25. Schumacher, r., & Lomax, R. (2004). A Beginner's guide to structual equation modelling. Lawrence Erlbaum Assocıates, Publishers
26. Seçer, İ. (2015). Psikolojik test geliştirme ve uyarlama süreci: SPSS ve LISREL uygulamaları. Anı Yayıncılık.
27. Seçer, İ. (2021). SPSS ve LISREL ile pratik veri analizi: analiz ve raporlaştırma. Anı Yayıncılık.
28. Steiger, J. H. (2007). Understanding the limitations of global fit assessment in structural equation modeling. Personality and Individual Differences, 42(5), 893–898. https://doi.org/10.1016/j. paid.2006.09.017
29. Süleymanov, A. (2017). Suriyelilerin Türk toplumunda toplumsal uyum ve sosyal kabul düzeyi. Türk Yurdu Dergisi, 361, 27-30.
30. Sümer, N. (2000). Yapısal eşitlik modelleri: Temel kavramlar ve örnek uygulamalar. Türk Psikoloji Yazıları, 3(6), 49–74.
31. T.C. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı. (2015). 2015 göç raporu. https:// www.goc.gov.tr/kurumlar/goc.gov.tr/YillikGocRaporlari/2015_yillik_goc_raporu. pdf. (Erişme Tarihi: 25 Kasım 2025).
32. T.C. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı. (2016). 2016 göç raporu. https:// www.goc.gov.tr/kurumlar/goc.gov.tr/YillikGocRaporlari/2016_yiik_goc_raporu. haziran.pdf. (Erişme Tarihi: 25 Kasım 2025).
33. T.C. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı. (2025). Geçici koruma. https://www.goc.gov.tr/gecici- koruma. (Erişme Tarihi: 25 Kasım 2025).
34. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü Göç ve Acil Durumlarda Eğitim Daire Başkanlığı. (2022). Göç ve acil durumlarda eğitim sunumu. https://hbogm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2022_01/26165737_goc- 2022sunu.pdf. (Erişim tarihi: 10 Temmuz 2025).
35. Tutar, H. (2022). Davranış bilimleri (5. baskı). Umuttepe Yayınları.
36. Tümertekin, E. & Özgüç, N. (2011). Beşerî coğrafya (insan, kültür, mekân).Çantay.
37. United Nations High Commissioner for Refugees. (2025). Eğitim. https://www. unhcr.org/tr/ne- yapiyoruz/egitim (Erişim Tarihi: 15 Aralık 2025).