Examination of the Psychometric Properties of the Attitude Scale Toward Syrian Students for Secondary School Students

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 1 , 85 - 111 , 30.04.2026

Beşşar Sittiddar , Nurcan Demiralp

https://izlik.org/JA29WW25XS

Öz

The purpose of this study is to adapt the Attitude Scale Toward Syrian Students for secondary school
students and to examine its psychometric properties. The study group consists of n = 700 students enrolled
in Anatolian, Imam Hatip, and Vocational and Technical high schools in Ankara during the 2024–2025
academic year. Of the participants, 55% (n = 387) were female, and 45% (n = 313) were male. During the
scale adaptation process, expert opinions from specialists in measurement and evaluation, as well as field
experts, were consulted to ensure content validity, and the linguistic and conceptual appropriateness of the
scale was established. To provide evidence for construct validity, Confirmatory Factor Analysis (CFA) was
conducted. CFA was performed using the LISREL 8.8 software package to test the compatibility of the
scale with its original factor structure. The structural validity of the scale was examined first through First
Order Confirmatory Factor Analysis and subsequently through Second-Order Confirmatory Factor
Analysis. As a result, based on the opinions of measurement and evaluation experts and field specialists,
one item from the original 30-item scale was removed due to both statistical and theoretical considerations,
and the model was re-tested. The factor loadings of the re-tested scale ranged between 0.49 and 0.82. The
results of both first-order and second-order CFA indicated that the model fit indices were at acceptable
levels. Reliability analysis was conducted using SPSS 27 software, and the Cronbach’s alpha coefficient
for the entire scale was calculated to be .95. These results indicate that the scale has a high level of internal
consistency. Overall, the findings from the validity and reliability analyses conducted to adapt and examine
the psychometric properties of the scale demonstrate that the instrument is suitable for assessing secondary
school students’ attitudes toward Syrian students.

Anahtar Kelimeler

Syrian students , attitude , scale , validity , reliability.

Etik Beyan

This research was approved by the Ethics Committee of Gazi University with the decision dated 03 January 2025 and numbered E-77082166-302.08.01-1134642. Throughout the research process, participation was voluntary, participants were informed, and the collected data were used in accordance with the principles of confidentiality.

Destekleyen Kurum

This research was not supported by any institution or organization.

Teşekkür

There are no individuals or institutions to be acknowledged for this study.

Ortaöğretim Öğrencilerinin Suriyeli Öğrencilere Yönelik Tutum Ölçeğinin Psikometrik Özelliklerinin İncelenmesi

https://izlik.org/JA29WW25XS

Öz

Bu araştırmanın amacı, Suriyeli öğrencilere yönelik tutum ölçeğinin ortaöğretim öğrencilerine uyarlanması ve ölçeğin psikometrik özelliklerinin incelenmesidir. Araştırmanın çalışma grubunu, 2024–2025 eğitim öğretim yılında Ankara ilinde bulunan anadolu, imam hatip ve mesleki ve teknik liselerde öğrenim gören 700 öğrenci oluşturmaktadır. Katılımcıların, %55’ini (n=387) kadınlar, %45’ini (n=313) erkekler oluşturmaktadır. Aslan ve Kan (2021) tarafından geliştirilen “Suriyeli Öğrencilere Yönelik Tutum
Ölçeği”nin ortaöğretim öğrencilerine uyarlanma sürecinde, kapsam geçerliğinin sağlanması amacıyla
ölçme-değerlendirme ve alan uzmanlarının görüşlerine başvurulmuş, ölçeğin dilsel ve içeriksel açıdan
uygunluğu sağlanmıştır. Ölçeğin yapı geçerliğine ilişkin kanıt sağlamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör
Analizi (DFA) uygulanmıştır. Ölçeğin özgün faktör yapısıyla uyumluluğunu test etmek amacıyla da
LISREL 8.8 paket programı kullanılarak Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin
yapısal geçerliği; öncelikle birinci düzey doğrulayıcı faktör analizi (First-Order CFA) ve ardından ikinci
düzey doğrulayıcı faktör analizi (Second-Order CFA) uygulanarak test edilmiştir. Bunun sonucunda; 30
maddeden oluşan ölçeğin, ölçme-değerlendirme ve alan uzmanının görüşleri doğrultusunda, bir maddesi hem istatiksel hem de teorik nedenlerle çıkarılmış ve modelin yeniden test edilmesine karar verilmiştir. Yeniden test edilen ölçeğin faktör yüklerinin 0,49 ile 0,82 arasında değiştiği belirlenmiştir. Modelin uyumunu değerlendirmek amacıyla yapılan, birinci düzey ve ikinci düzey doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonucunda, modelin uyum indekslerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu görülmüştür. Güvenirlik analizi SPSS 27 programı kullanılarak gerçekleştirilmiş ve ölçeğin tümüne ait Cronbach Alfa katsayısı .95 olarak hesaplanmıştır. Bu sonuçlar, ölçeğin yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Ölçeğin uyarlanması ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi amacıyla gerçekleştirilen geçerlik ve güvenirlik analizleri sonucunda elde edilen bulgular, ölçeğin ortaöğretim düzeyindeki öğrencilerin Suriyeli öğrencilere yönelik tutumlarını belirlemede kullanılabilir nitelikte olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Suriyeli Öğrenciler , Tutum , Ölçek , Geçerlik , Güvenirlik.

Etik Beyan

Bu araştırma, Gazi Üniversitesi Etik Kurulu’nun 03.01.2025 tarihli ve E-77082166-302.08.01-1134642 sayılı kararı ile etik açıdan uygun bulunmuştur. Araştırma sürecinde gönüllülük esas alınmış, katılımcılar bilgilendirilmiş ve elde edilen veriler gizlilik ilkeleri doğrultusunda kullanılmıştır.

Destekleyen Kurum

Bu araştırma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından desteklenmemiştir.

Teşekkür

Bu çalışma için herhangi bir kişi ya da kuruma teşekkür edilmemektedir.

Kaynakça

• Anderson, A., Hamilton, R., Moore, D., Loewen, S., & Frater-Mathieson, K. (2004). Education of refugee children: Theoretical perspectives and best practice. In R. Hamilton & D. Moore (Eds.), Educational interventions for refugee children (pp. 1–11). Routledge Falmer.
• Anderson, L. W., & Çıkrıkçı, N. (2019). Tutumlarin ölçülmesi. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 24(1), 241-250.
• Aslan, S., & Kan, A. (2021). Suriyeli öğrencilere yönelik tutum ölçeği geliştirme geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 25(1), 193-206.
• Aydoğdu, F., & Pekşen Akça, R. (2021). Mülteci çocuklara yönelik tutum ölçeği’ nin Türkçeye uyarlanması. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 13(24), 308-321. https://doi.org/10.38155/ksbd.887901
• Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LISREL uygulamaları. Pegem Akademi.
• Çöllü, E. F., & Öztürk, Y. E. (2014). Örgütlerde inançlar-tutumlar tutumların ölçüm yöntemleri ve uygulama örnekleri bu yöntemlerin değerlendirilmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 9(1-2), 373-404.
• DeVellis, R. F. (2012). Scale development: Theory and applications (3rd ed.). Sage.
• Eagly, A. H. & Chaiken, S. (2007). The advantages of an inclusive definition of attitude. Social Cognition, 25(5), 582-602.
• Erkuş, A., & Selvi, H. (2021). Psikolojide ölçme ve ölçek geliştirme III: Ölçek uyarlama ve norm geliştirme. Pegem Akademi.
• Geçici koruma yönetmeliği. (2014, 11 Ekim). T.C. Resmî Gazete (Sayı: 29153). https://mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=20146883&MevzuatTur=21&- MevzuatTertip=5. (Erişim Tarihi: 15 Ağustos 2025).
• Hart, R. (2009). Child refugees, trauma and education: interactionist considerations on social and emotional needs and development. Educational Psychology in Practice, 25(4), 351-368.
• Hooper, D, Coughlan, J., & Mullen, M. (2008). Structural equation modelling: Guidelines for determining model fit. Electronic Journal of Business Research Methods, 6(1), 53-60. https://www.researchgate.net/publication/254742561
• İnceoğlu, M. (2011). Tutum-algı iletişim. Siyasal Kitabevi.
• Jöreskog, K. G., & Sörbom, D. (1993). LISREL 8: Structural equation modeling with the SIMPLIS command language. Scientific Software International.
• Jöreskog, K. G., & Sörbom, D. (1996). LISREL 8 user’s reference guide. Scientific
• Software International. Kline, R. B. (2005). Principles and practice of structural equation modeling (2nd ed.). Guilford Press.
• Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling (3rd ed.). Guilford Press.
• Marcoulides, G. & Schumacher, R. (2001). New developments and techniques in structural equation modelling. Lawrence Erlbaum Associates Publishers.
• Marsh, H. W., & Hocevar, D. (1988). A new, more powerful approach to multitrait- multimethod analyses: Application of second-order confirmatory factor analysis. Journal of applied psychology, 73(1), 107
• Özgüven, İ. E. (2011). Psikolojik testler. Pdrem.
• Pallant, J. (2021). SPSS kullanma kılavuzu: SPSS ile adım adım veri analizi (S. Balcı & B. Ahi, Çev.; 4. baskı). Anı Yayıncılık.
• Sağlam, H. İ. & Kanbur, N. İ. (2017). Sınıf Öğretmenlerinin Mülteci Öğrencilere Yönelik Tutumlarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi. Sakarya University Journal of Education, 7(2), 310-323. https://doi: 10.19126/suje.335877
• Sandal, E. K., Hançerkıran, M., & Tıraş, M. (2016). Türkiye'deki Suriyeli mülteciler ve Gaziantep ilindeki yansımaları. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 15(2), 461-483.
• Schermelleh-Engel, K., Moosbrugger, H., & Müller, H. (2003). Evaluating the fit of structural equation models: Tests of significance and descriptive goodness- of-fit measures. Methods of psychological research online, 8(2), 23-74.
• Schumacher, r., & Lomax, R. (2004). A Beginner's guide to structual equation modelling. Lawrence Erlbaum Assocıates, Publishers
• Seçer, İ. (2015). Psikolojik test geliştirme ve uyarlama süreci: SPSS ve LISREL uygulamaları. Anı Yayıncılık.
• Seçer, İ. (2021). SPSS ve LISREL ile pratik veri analizi: analiz ve raporlaştırma. Anı Yayıncılık.
• Steiger, J. H. (2007). Understanding the limitations of global fit assessment in structural equation modeling. Personality and Individual Differences, 42(5), 893–898. https://doi.org/10.1016/j. paid.2006.09.017
• Süleymanov, A. (2017). Suriyelilerin Türk toplumunda toplumsal uyum ve sosyal kabul düzeyi. Türk Yurdu Dergisi, 361, 27-30.
• Sümer, N. (2000). Yapısal eşitlik modelleri: Temel kavramlar ve örnek uygulamalar. Türk Psikoloji Yazıları, 3(6), 49–74.
• T.C. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı. (2015). 2015 göç raporu. https:// www.goc.gov.tr/kurumlar/goc.gov.tr/YillikGocRaporlari/2015_yillik_goc_raporu. pdf. (Erişme Tarihi: 25 Kasım 2025).
• T.C. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı. (2016). 2016 göç raporu. https:// www.goc.gov.tr/kurumlar/goc.gov.tr/YillikGocRaporlari/2016_yiik_goc_raporu. haziran.pdf. (Erişme Tarihi: 25 Kasım 2025).
• T.C. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı. (2025). Geçici koruma. https://www.goc.gov.tr/gecici- koruma. (Erişme Tarihi: 25 Kasım 2025).
• T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü Göç ve Acil Durumlarda Eğitim Daire Başkanlığı. (2022). Göç ve acil durumlarda eğitim sunumu. https://hbogm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2022_01/26165737_goc- 2022sunu.pdf. (Erişim tarihi: 10 Temmuz 2025).
• Tutar, H. (2022). Davranış bilimleri (5. baskı). Umuttepe Yayınları.
• Tümertekin, E. & Özgüç, N. (2011). Beşerî coğrafya (insan, kültür, mekân).Çantay.
• United Nations High Commissioner for Refugees. (2025). Eğitim. https://www. unhcr.org/tr/ne- yapiyoruz/egitim (Erişim Tarihi: 15 Aralık 2025).