Çocuk Hakları ve Farklı Ülkelerde Çocuk Haklarının İncelenmesi: Avrupa Ülkeleri Örnekleri

Öz

Toplumların temelini oluşturan ve sürdürülebilirliğini sağlayan çocukların iyi bir yaşam sürebilmeleri ve çocukların karşılaştıkları sorunların değerlendirilmesi, çözüm önerilerinin geliştirilmesi büyük önem taşımaktadır. Modern anlamda çocuğun korunması için atılan adımların sanayi devriminin ilk dönemlerine denk geldiği ve günümüze dek devam ettiği görülmektedir. Bu bağlamda yapılan araştırmanın amacı çocuk hakları ve farklı ülkelerde çocuk haklarının tarihsel gelişimlerinin, süreçlerinin incelenmesidir. Doküman incelemesi olarak gerçekleştirilen araştırmada çocuk kavramı ve çocuk hakları, çocuğun refahı ve iyi olma hali ile farklı Avrupa ülkelerinde çocuk haklarının gelişim süreçleri incelenmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda eğitim sistemini merkeze alan devletlerde çocuk refahı, iyi olma hali, eğitim, sağlık vb. hakların toplum tarafından benimsendiği ve yasalarla korunduğu sonucuna varılmıştır. Bununla birlikte ülkenin gelişmişlik düzeyi, köklü hukuk sistemleri ve eğitime önem vererek çocuk yetiştirmenin aslında geleceğin yetişkinlerini de yetiştirme, toplumun sürdürülebilirliğine olan yatırımı da yansıtıldığı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Çocuk hakları
• çocuğun iyi oluşu
• doküman incelemesi.

Children's Rights and the Examination of Children's Rights in Different Countries: Examples from European Countries

Öz

Ensuring that children, who form the foundation of societies and enable their sustainability, can lead a good life, and evaluating the problems children face and developing solutions are of great importance. It is evident that steps taken to protect children in the modern sense date back to the early days of the industrial revolution and have continued to the present day. In this context, the aim of the research is to examine children's rights and the historical development and processes of children's rights in different countries. In the research, conducted as a document review, the concept of childhood and children's rights, the well-being and welfare of children, and the development processes of children's rights in different European countries were examined. The findings reveal that in states centred on the education system, children's welfare, well-being, education, health, and other rights are embraced by society and protected by law. Furthermore, it is considered that a country's level of development, established legal systems, and prioritising education in child-rearing reflect an investment in the future adults and the sustainability of society.

Anahtar Kelimeler

• Children's rights
• child’s well-being
• document analysis.

Kaynakça

1. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı [ASPB] (2013). Ulusal Çocuk Hakları Strateji Belgesi ve Eylem Planı 2013-2017 (2013). Ankara
2. Akarslan, M. (1998). Çocuk hakları ve çocuk hakları mevzuatı. İstanbul: Alfa Basım Yayın.
3. Aktürk, S. (2006). Avrupa Birliği sürecinde Türkiye’de çocuk hakları ve güvenliği. [Yüksek Lisans Tezi, Mustafa Kemal Üniversitesi].
4. Avrupa Konseyi, (2016). Avrupa Konseyi Çocuk Hakları Stratejisi 2016-2021 (2016). http://cocukhizmetleri.aile.gov.tr/data/5422b041369dc316585c0d87/Avrupa%20Konseyi%20 (An EU
5. Agenda for the Rights of the Child. (2011). Communication From The Commission to The European Parliament, The Council, The European Economic and Social Committee and The Committee of The Regions, Brussels, http://ec.europa.eu/justice/policies/children/docs/com_2011_60_en.pdf. E.T 29.04.2012. Cocuk%20Haklari%20Strateji%20Belgesi.pdf , 24.06.2025.
6. Bakırcı, K. (2004). Çocuk ve genç işçilerin haklarının korunması. İstanbul: Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş.
7. Beşpınar, F. U. & Aybars, A.İ. (2013). Erken yaşlarda çocuk refahı ve kadın istihdamı politika belgesi. UNICEF/NYHQ2010-2748/İzmihan.
8. Bradshaw, J., & Mayhew, E. T. (Ed.). (2005). Well-being of Children in the UK (2nd Edition). London: Save The Children.

9. Bradshaw, J., Hoelscher, P., & Richardson, D. (2006). Comparing Child Well-Being in OECD Countries: Concepts and Methods. İçinde Innocenti Working Paper No. 2006-03. Florence.
10. Çakırer Özservet, Y. & Küçük, H. (2020). İtalya’da çocuklara yönelik yönetsel yapılanmalar. İçinde Çocuklara yönelik karşılaştırmalı yönetsel yapılar. (Ed. Yasemin MAMUR IŞIKÇI ve Abdullah DİRİKOÇ). Astana Yayınları: Ankara.
11. Dirikoç, A. 82020). İrlanda'da çocuklara yönelik yönetsel yapılanmalar: Çocuk ve Gençlik İşleri Bakanlığı ve Çocuk Ombudsmanlığı örnekleri. İçinde Çocuklara yönelik karşılaştırmalı yönetsel yapılar. (Ed. Yasemin MAMUR IŞIKÇI ve Abdullah DİRİKOÇ). Astana Yayınları: Ankara.
12. Helse Atlas (t.y.). Child healthcare atlas for Norway, (27.06.2025 tarihinde https:// helseatlas.no/sites/default/files/child-healthcare-atlas.pdf adresinden ulaşılmıştır).
13. Kahraman, S. & Sevinç, İ. (2020). Fransa’da çocuk hakları ve çocuk politikalarının yönetimi. İçinde Çocuklara yönelik karşılaştırmalı yönetsel yapılar. (Ed. Yasemin MAMUR IŞIKÇI ve Abdullah DİRİKOÇ). Astana Yayınları: Ankara.
14. Kartal, H. (2005). Okul öncesi eğitimin Fransa’daki tarihsel gelişimi ve bugünkü durumu. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 3 (2), 217-225. https://izlik.org/JA99ZN64XP
15. Kulaksız, Y. (2014). Yoksulluk bağlamında çocuk işgücü. ÇSGB Çalışma Dünyası Dergisi, 2(3) 91-111.
16. Pollard, E. L., & Lee, P. D. (2003). Child well-being: A systematic review of the literature. Social indicators research, 61, 59-78. https://doi.org/ 10.1023/A:1021284215801
17. Regjerinden Norge (t.y.). Barnetsrettigheter i Norge (The rights of the child in Norway). (27.06.2025 tarihinde https://www.regjeringen.no/contentassets/0ada- 3bee46b54f498707f51bbc7d4b2c/barnekonvensjonen-norsk-versjon-uu.pdf adresinden ulaşılmıştır).
18. Ruxton, S. (2005). What about us? Children's rights in the European Union. Belgium.
19. Sargutan, A. E. (2006). Ülkelerin karşılaştırmalı sağlık sistemleri. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yayınları.
20. Saunes, I. S., Tomic, O., Helgeland J. et al. (2015). Norsk helsetjeneste sammenliknet med andre OECD-land 2015 (Oslo Nasjonalt kunnskapssenter for helsetjenesten). (27.06.2025 tarihinde https://www.researchgate.net/publication/ 285581906_Norsk_helsetjeneste_sammenliknet_m_andre_OECDland_ 2015_English_title_The_Norwegian_health_care_sysm_as_compared_to_ ot her_OECD_countries_2015 adresinden ulaşılmıştır).
21. Seyyar, A. (2011). Sosyal politika bilimine giriş. İstanbul: Sakarya Yayıncılık.
22. Şengün, H. (2020). Norveç’te çocuk hakları ve çocuk politikalarının yönetimi. İçinde Çocuklara yönelik karşılaştırmalı yönetsel yapılar. (Ed. Yasemin MAMUR IŞIKÇI ve Abdullah DİRİKOÇ). Astana Yayınları: Ankara.
23. Tat, D. (2016). Avrupa Birliği Aday Ülkelerinde çocuk işçiliği: Çocuk işçiliğini önleme politikaları önerileri. Birey ve Toplum, 6(11). https://izlik.org/JA62DB- 99SH
24. Tatlıcıoğlu, O. (2022). Çocuk refahı alanında yeni bir yaklaşım: Çocuğun iyi olma hali yaklaşımı ve göstergeleri. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 22(2), 143-166. https://doi.org/10.54961/uobild.1197536
25. Tınç, M. R. Fransa’da çocuk hakları. İstanbul Hukuk Mecmuası, 81(2), 589-620. UNICEF, (2013). Çocuk Refahı Belgesi. Kalkınma Bakanlığı ve UNICEF Türkiye Temsilciliği.
26. West, A. & Nikolai, R. (2013). Welfare regimes and education regimes: equality of opportunity and expenditure in the EU (and US). Journal of Social Policy, 42(3), 469-493. https://doi.org/10.1017/S0047279412001043
27. World Health Organization, (WHO). (2014). Investing in Children: The European Child and Adolescent Health Strategy 2015-2020. Copenhagen.
28. Yolcuoğlu, İ. G. (2009). Türkiye’de çocuk koruma sisteminin genel olarak değerlendirilmesi. Aile ve Toplum Dergisi, 5(18), 43-58. https://doi.org/10.21560/spcd.15089
29. Yolcuoğlu, İ. G. (2010). Çocukların ihmal-istismara uğramasında aile ve çocuklara yönelik risk faktörleri ve sosyal hizmet müdahalesi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 21(1), 73-83. https://izlik.org/JA67YM95NX
30. Zeytinoğlu, S. (2001). Çalışan Çocukların İstismarı ve İhmali. İzmir: Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, Yayın No: 113.