أثرُ تَبَايُنِ مَنَاهِجِ اللُّغَةِ العَرَبِيَّةِ وَنِظَامِ تَـحوِيلِ النِّقَاطِ بَينَ كُلِّيَّاتِ الإِلَهِيَّاتِ وَدَورُ مَعَايِيرِ الإِطَارِ الأُورُبِّيِّ لِلُّغَاتِ

Year 2025, Volume: 11 Issue: 2, 906 - 942, 20.07.2025

Ahmad Alali

https://doi.org/10.69576/ihya.1622369

Abstract

يَتَفَاوَتُ مُستَوَى الكِفَايَةِ اللُّغَوِيَّةِ عِندَ خِرِّيـجِي كُلَّيَّةِ الإِلَـهِّيَّاتِ فِي تُركِيا بِشَكلٍ كَبِيرٍ مِن جَامِعَةٍ إِلَى أُخرَى، وَقَد عَزَى البَاحِثُونَ هَذَا التَّفَاوُتَ إِلَى عِدَّةِ أَسبَابِ، مِن أَهَمِّهَا تَبَايُنُ مَنَاهِجِ اللُّغَةِ العَرَبِيَّةِ وَمُستَوَاهَا، وَتَبَايُنُ الحِصَّةِ النِّسبِّيَّةِ لِثِقَلِ مَادَّةِ اللُّغَةِ العَرَبِيَّةِ بِـحَسَبِ نِظَامِ النِّقَاطِ الأُورُبِّي بَينَ كُلِّيَاتِ الإِلَـهـِيَّاتِ. تَتَنَاوَلُ هَذِهِ الوَرَقَةُ العِلمِيَّةُ دِرَاسَةَ نَـمُوذَجٍ لِذَلِكَ التَّبَايُنِ لِتُبرِزَ أَثَرَ نِظَامِ النِّقَاطِ عَلَى اِختِلَافِ مُستَوَى الكِفَايَةِ اللُّغَوِيَّةِ عِندَ خِرِّيـجِي كُلِّيَّاتِ الإِلَـهِـيَّاتِ، كَمَا اِستَهدَفَ البَحثُ دِرَاسَةَ التَّحَدِّيَاتِ الَّتِي تُوَاجِهُ تَطبِيقَ مَعَايِيرِ الإِطَارِ الأُورُبِيِّ عَلَى منهاجٍ مُوَحَّدٍ لِتَعلِيمِ العَرَبِيَّةِ فِي كُلِّيَّةِ الإِلَـهِيَّاتِ، وَمِن هُنَا تَأتِي أَهَمِّيَّةُ هَذَه الدراسة ، فَتَطوِيرُ مَنَاهِجِ اللُّغَةِ العَرَبِيَّةِ بِمَا يَتَمَاشَى وَالمَعَايِيرِ الدَّولِيَّةِ فِي مَنهَجٍ مُوَحَّدٍ يَضمَنُ مُستَوَيَاتِ كِفَايَةٍ لُغَوِيَّةٍ عَالِيَةً مُتَقَارِبَةً بِينَ الطُّلَّابِ. اِعتَمَدَ البَحثُ عَلَى المَنهَجِ الوَصفِيِّ فِي القِسمِ النَّظَرِيِّ، وَعَلَى المَنهَجِ شِبهِ التَّجرِيبِيِّ فِي القِسمِ العَمَلِيِّ، فَحَلَّلنَا نَتَائِجَ البَحثِ عَلَى بَرنَامَجِ الإِحصَاءِ (SPSS)، وَكَانَ أَهَمُّ النَّتَائِجِ عَدَمَ وُجُودِ إِطَارٍ مَرجِعِيِّ عَرَبِيٍّ لِتَعلِيمِ العَرَبِيَّةِ، بِالإِضَافَةِ إِلَى التَّفَاوُتِ بَينَ مَنَاهِجِ تَعلِيمِ اللُغَةِ العَرَبِيَّةِ فِي كُلِّيَّةِ الإِلَهِيَّاتِ، مَا أَدَّى إِلَى تَفَاوُتِ نِسبَةِ الكِفَايَةِ اللُّغَوِيَّةِ عِندَ خِرِّيـجِي كُلِّيَّاتِ الإِلَهِيَّاتِ، كَمَا تَوَصَّلنَا إِلَى أَنَّ تَطبِيقِ الإِطَارِ المَرجِعِيِّ الأُورُبِّيِّ المُشتَرِكِ عَلَى مِنهَاجِ تَعلِيمِ العَرَبِيَّةِ مُمكِنٌ مَعَ تَعدِيَلاتٍ خَاصَّةٍ بِالبِيئَةِ اللُّغَوِيَّةِ وَالثَّقَافِيَّةِ لِلُّغَةِ العَرَبِيَّةِ، وَنَتَائِج عِلِميَّةٍ أُخرَى مِن شَأنِهَا تَوحِيدُ مُستَوَى خِرِّيـجِي كُلِّيَّةِ الإِلَهِيَّاتِ فِي تُركِيَا بِنَسَبٍ مُتَقَارِبَةٍ نوعاً مَا.

Keywords

اللُّغَةُ العَرَبِيَّةُ , كُلَّيَّةُ الإِلَـهِّيَّاتِ , اللِّسَانِيَّاتُ التَّطبِيقِيَّةِ , مَنَاهِجُ اللُّغَةِ العَرَبِيَّةِ , ، نِظَامُ تَـحوِيلِ النِّقَاطِ (ECTS) , مَعَايِيرُ الإِطَارِ الأُورُبِّيَّ المُشتَرَكُ لِلُّغَاتِ (SERF)

Ethical Statement

تمت الموافقة على هذا البحث من الناحية الأخلاقية بموجب القرار رقم XXIV الصادر في اجتماع مجلس أخلاقيات البحوث التربوية بجامعة أيدين عدنان مندريس بتاريخ 09.10.2024 ورقم الجلسة 2024/7. وقد تم توثيق هذا القرار بموجب الوثيقة رقم E-84982664-604.01-628348 بتاريخ 17.10.2024. ويُقرّ بأنه قد تم الالتزام بالمبادئ العلمية والأخلاقية خلال إعداد هذا البحث، وأن جميع الدراسات والمصادر المستفاد منها قد ذُكرت في قائمة المراجع.

Project Number

Proje değildir.

İlahiyat Fakültelerinin Arapça Müfredatı ile Kredi Transfer Sistemi (AKTS) Arasındaki Farklılıklar ve Avrupa Dil Çerçevesi Standartlarının (CEFR) Rolü

Abstract

İlahiyat fakültesi mezunlarının Arap dili yeterlilik düzeyleri diğer üniversitelere göre önemli ölçüde farklılık göstermektedir. Araştırmacılar bu farklılığı çeşitli nedenlere bağlamaktadır. Bunların en önemlileri arasında Arap dili müfredatı ve seviyelerindeki farklılıklar yer almaktadır. Bunun yanında İlahiyat fakülteleri arasında kredi transfer sistemi (AKTS)’ye göre Arap dili derslerinin ağırlık sistemindeki değişken yapı da göze çarpmaktadır. Bu bilimsel çalışma, ilahiyat fakültelerinden mezun olan bireylerin dil becerilerinde ne denli farklılıklar olduğunu derinlemesine incelemektedir. Buna örnek olarak, bazı ilahiyat fakültelerindeki Arapça dil derslerinin müfredatlarındaki farklılıkları ve ağırlık derecelerini gösterebiliriz. Çalışma ayrıca, Avrupa Birliği’nin belirlediği ortak dil çerçevesinin, tüm ilahiyat fakültelerinde ortak bir müfredat oluşturulurken uygulama sürecinde karşılaşılan zorlukları da ele almaktadır. Bu bağlamda, Arapça müfredatının uluslararası standartlara uygun, öğrenciler arasında yüksek ve birbirine yakın dil yeterliliği seviyelerini sağlayacak şekilde oluşturulması önem taşımaktadır. Çalışma, teorik bölümde betimsel yönteme, uygulamalı bölümde ise yarı deneysel yönteme odaklanmıştır. Araştırmanın sonuçlarını SPSS istatistik yazılımı aracılığıyla incelediğimizde, Arapça öğretim sürecinde genel olarak kabul görmüş bir referans çerçevesinin eksikliği en çarpıcı bulgu olarak karşımıza çıkmaktadır. İlahiyat fakültelerinde Arapça öğretiminde kullanılan yöntemlerin birbiriyle tutarlı olmamasından dolayı, öğrencilerin Arapça dil becerileri arasında önemli farklılıklar göze çarpmaktadır. Çalışmamızda vardığımız sonuç, Avrupa Ortak Referans Çerçevesinin Arap dil öğretiminde uygulanmasının, Arap dil ve kültür ortamına özgü bazı düzenlemeleri mümkün kılacağı ve Türkiye’deki ilahiyat fakülteleri mezunlarının dil yeterlilik düzeylerinin belirli ölçüde yakınlık gösterebileceğidir.

Keywords

Arap Dili , İlahiyat Fakültesi , Uygulamalı Dilbilim , Arapça Müfredatı , Kredi Transfer Sistemi (AKTS) , Avrupa Ortak Dil Çerçevesi (SERF)

Ethical Statement

Bu çalışma, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Etik Kurulu’nun 09.10.2024 tarihli ve 2024/7 sayılı toplantısında alınan XXIV numaralı karar ile etik açıdan uygun bulunmuştur. Karar, 17.10.2024 tarihli ve E-84982664-604.01-628348 sayılı belge ile kayıt altına alınmıştır. Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

Supporting Institution

Yok

Project Number

Proje değildir.

Differences Between the Arabic Curriculum of Faculties of Theology and the European Credit Transfer and Accumulation System (ECTS) and the Role of the Common European Framework of Reference for Languages (CEFR) Standards

Abstract

The level of linguistic competence among graduates of faculties of theology varies significantly from one university to another. Researchers have attributed this disparity to several factors. The variation in Arabic language curricula, and different weighting ratios of Arabic language courses according to the European Credit Transfer System (ECTS) across faculties of theology are the main factors. This scientific paper examines a model of this variation in a selected sample of faculties of theology and its impact on having different levels of linguistic competence among their graduates. The research also aims to study the challenges facing applying the standards of the Common European Framework of Reference for Languages (CEFR) to a unified Arabic curriculum in theology faculties. The significance of this study lies in ensuring high and relatively similar levels of linguistic competence among students upon developing Arabic language curricula in line with international standards within a unified curriculum. The research relies on the descriptive approach in the theoretical section and the quasi-experimental approach in the practical section. The Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) was used to analyse the data used in this research. The most important findings highlighted that the absence of an Arabic reference framework for teaching Arabic, in addition to the disparity between Arabic language teaching curricula in faculties of theology, led to a variation in the level of linguistic competence among graduates. We also concluded that applying the CEFR to the Arabic language curriculum is possible with specific modifications related to the linguistic and cultural environment of the Arabic language, along with other scientific results that would unify relatively the level of graduates of theology in Türkiye.

Keywords

Arabic Language , Faculty of Theology , Applied Linguistics , Arabic Curriculum , Credit Transfer System (ECTS) , Common European Framework of Reference for Languages (SERF)

Ethical Statement

This study was found to be ethically appropriate by the Educational Research Ethics Committee of Aydın Adnan Menderes University in the meeting dated 09.10.2024 and numbered 2024/7, with Decision No. XXIV. The decision was officially recorded in the document dated 17.10.2024 and numbered E-84982664-604.01-628348. It is declared that scientific and ethical principles have been followed while carrying out and writing this study and that all the sources used have been properly cited.

Project Number

Proje değildir.

References

• Abdullah, Muhammed Câbir. Tedrîs bi’t-Tarîka et-Tıbî’iyye: Tîrîl Tıraysî. Kahire: Dâr el-Kitâb el-Câmi’î, 2003.
• Abdü’l-Cevād, Alā. Avrupa Ortak Referans Çerçevesi: Öğrenme... Öğretme... Değerlendirme. Kāhire: Dār İlyās el-Asriyye li’t-Tıbāa we’n-Neşr, 2008.
• Alalı, Ahmad. “Yabancı Dil Olarak Arapça Öğretim Yöntemleri ve Dil Yeterliliğindeki Rolü: İlahiyat Fakültesi Örneği”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, değerlendirme için sunulmuş makale, 2025. [Yayınlanmamış makale].
• Altıntaş, Muhammed Esat. “İlahiyat Fakültelerinde Arapça Öğretiminde Karşılaşılan Sorunlar: Bir Meta-Sentez Çalışması”. Eskiyeni 52/52 (2024), 405-433.
• Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi. “İlahiyat Dersleri”. Erişim 2025. http://www.divinity.ankara.edu.tr/ilahiyat-dersleri/
• Ankara Üniversitesi Yabancı Diller Yüksekokulu. “Öğrenci El Kitabı”. Erişim 2025. https://yabdil.ankara.edu.tr/ogrenci-el-kitabi-11/
• Arpaçukuru, Osman, ve Hasan Sabri Çeliktaş. “İlahiyat Fakültesi Arapça Hazırlık Sınıfı Öğrencilerinin Öğretim Yılı Başında Arapçaya ve Arapça Dersine Dair Düşünce, Beklenti ve Hedefleri (Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Örneği)”. Trabzon İlahiyat Dergisi 10/2 (2023), 195-226.
• Aydın, Atik. “İlahiyat Fakültesi Lisans Öğrencilerinin Arapça Eğitimi Hakkındaki Görüşleri”. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi 11/1 (2020), 33-57.
• Avrupa Kredi Transfer Sistemi. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi, 2000.
• Bulut, Ali. Silsiletü İstanbul li-Talim el-Lüğati’l-Arabiye/ Kıraa (1). İstanbul: İstanbul Darülfünun Yayınları, 2022.
• Bulut, Ali, Ahmet Aydın, Şükrü Küçük, ve Mustafa Yavuz. Silsiletü İstanbul Arapça Dil Bilgisi Sarf - Nahiv. Ed. Ali Bulut. 1. bs. İstanbul: İDAV, 2023. ISBN: 9786259431277.
• Bulut, Ali, Cemal Abdullah Aydın, Hatice Arslan Sözüdoğru, ve Abdulazim Ahmed Hassan Badran. Silsiletü İstanbul el-Kırâe 1. Ed. Ali Bulut. 1. bs. İstanbul: Darulfünun, 2023. ISBN: 9786057193513.
• Bulut, Ali. Silsiletü İstanbul li-Talim el-Lüğati’l-Arabiye / Kıraa (1). İstanbul: İstanbul Darülfünun Yayınları, 2022.
• Çelik, Nilgün, ve Serdar Baştürk. “2018 (CEFR) Diller için Avrupa Ortak Öneriler Çerçevesi Yeni Açıklamalar Metninde Okuma Becerisine Yönelik İncelemeler”. TÖMER Araştırma Merkezi 5/1 (2020), 91-118.
• Dündar, Ahmet İhsan. “İlahiyat Fakültesi Arapça Hazırlık Sınıfı Öğrencilerinin Arapça Dersine İlişkin Tutumlarının İncelenmesi (Kocaeli Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi Örneği)”. Kocaeli İlahiyat Dergisi 4/1 (Mayıs 2020), 85-100.
• Ekinci, İsmail. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerine Verilen Arapça Hazırlık Eğitimine Dair Bir İnceleme”. Van İlahiyat Dergisi 7/11 (Aralık 2019), 144-161.
• Hīle, Mehmet. Üss el-Menāhic el-Ta’līmiyye. Amman: Dār el-Mesīre li’n-Neşr ve’l-Tevzi’, 2002.
• İbn Manzūr, Ebü’l-Fazl Cemālüddīn Muhammed b. Mükerrem b. Alī b. Ahmed el-Ensārī er-Rüveyfiī. Lisānü’l-ʿArab. Beyrut: Dār Sādir, 1994.
• İstanbul Üniversitesi Yabancı Diller Yüksekokulu. “Yabancı Diller Yüksekokulu / Ders Materyalleri”. Erişim 19 Eylül 2024. https://yabancidiller.istanbul.edu.tr/tr/_
• Kaya, Yakup. “Bilgi Paketi / Ders Kataloğu”. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi (ADÜ). Erişim 12 Aralık 2024. https://akts.adu.edu.tr/programme-detail/3/11514/course-structure/
• Kaya, Yakup. “Immanuel Kant’ın Eğitim Felsefesinde Hochschuldidaktik”. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 11/2 (2021), 549-562.
• Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi. “Ders Programları / İçerikleri”. Erişim 5 Temmuz 2024. https://ilahiyat.marmara.edu.tr/ogrenci/ders-programlari-icerikleri
• Marmara Üniversitesi Yabancı Diller Yüksekokulu. “Yabancı Diller Yüksekokulu / Öğrenci El Kitabı”. Erişim 5 Temmuz 2024. https://ydil.marmara.edu.tr/
• Nasreddin, Caber. Durus fi İlmi’n-Nefs el-Bidâğujî. Cezayir: Biskra Üniversitesi Beşeri ve Sosyal Bilimler Fakültesi/Eğitim Laboratuvarı Yayınları, 2009.
• Pilancı, Hülya, ve Burak Sözer. “Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğreten Öğretmenlerin Avrupa Ortak Başvuru Metni Hakkındaki Düşünceleri”. TÖMER Araştırma Merkezi 6/1 (2021), 85-102.
• Tırvāne, Mahmud. el-Menāhic ve Turuq el-Tedrīs. Riyad: Dār el-Zehrā li’n-Neşr ve’l-Tevzi, 1998.
• Tuayme, Rüsdi. el-Merciʿ Fi Taʿlīm el-Lügati’l-ʿArabiyyeti. Mekke: Ummül Kurā Üniversitesi Yayınları, 1986.
• Yabancı Diller Yüksekokulu. “Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Yabancı Diller Yüksekokulu Öğrenci El Kitabı”. Aydın/Türkiye: YDY, 2024. Erişim 12 Aralık 2024. https://akademik.adu.edu.tr/yo/yabancidiller/webfolders/files/20240919144310-WUQE92H561NOUKYI8XGF-RIDVAN.KORKUT-372908637.pdf