Research Article

Ahlaki Karar Verme ve Fayda Teorisi

Volume: 40 Number: 2 June 4, 2025
EN TR

Ahlaki Karar Verme ve Fayda Teorisi

Abstract

Nörobilimdeki gelişmeler davranışsal iktisadın çalışma alanına önemli katkılarda bulunmaktadır. Özellikle uzun yıllardır araştırılan faydacılık yaklaşımının sinirsel temellerini kavramada çok yönlü bakış açısı sunmaktadır. Faydacılık, ahlak felsefesinde hazzı arttırma ve acıyı azaltma üzerinedir. Bu yaklaşımda tüm toplumun ve canlıların hazzını arttıracak eylemler faydacılığın sınırlarını çizmektedir. Standart ekonomik teorilerde ise bireylerin faydayı maksimuma çıkarması bir varsayım altında yer almaktadır. Bu noktada faydacılık ahlak felsefesi ile iktisat biliminde iki bağlamda farklılaşmaktadır. İlk olarak klasik iktisat teorileri sadece bireylerin fayda maksimizasyonunu ele alırken toplumu ve diğer canlıları göz ardı etmektedir. İkinci olarak bireylerin rasyonel ya da irrasyonel seçimlerinin ayrımı iktisat teorilerinde kesin çizgilerle belirlenmemektedir. Ancak bu farklılaşma iktisat biliminin ahlak felsefesindeki faydacılığı benimsemediği anlamına gelmemektedir. Günümüzde rasyonel ve irrasyonel seçimleri açıklayabilmek için psikoloji ve nörobilimden gelecek bilgilere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışma, ahlak felsefesinden davranışsal iktisada, beyni konu alan bilimlerin ahlaki seçim üzerine araştırmalarını fayda teorisi çerçevesinde değerlendirmektedir. Faydacı düşünce ile bilimsel disiplinler arasında karşılıklı ilişkiye dikkat çekilerek, faydacılığın felsefi düşünce ile nörobilim arasındaki yakınlaşmasını, ahlaki olmayan seçim merkezinde ele almaktadır. Çalışma ile davranışsal iktisada katkı sunulması amaçlanmıştır.

Keywords

References

  1. Akarsu, B. (1970). Ahlak öğretileri I - Mutluluk Ahlakı. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları No: 1144.
  2. Aristoteles (2022). Nikomakhos’a etik. (Çev. F. Akderin). Ankara: Say Yayınları. (Orijinal yayın tarihi, 1893).
  3. Ashar, Y. K., Andrews-Hanna, J. R., Dimidjian, S., & Wager, T. D. (2016). Toward a neuroscience of compassion: A brain systems-based model and research agenda. In J. D. Greene, I. Morrison, & M. E. P. Seligman (Eds.), Positive neuroscience (pp. 125–142). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199977925.003.0009
  4. Ashraf, N., Camerer, C. F. ve Loewenstein, G. (2005). Adam Smith, Behavioral Economist. Journal of Economic Perspectives, 19 (3), 131-145. DOI: 10.1257/089533005774357897
  5. Axinn, S. (2008). Moral judgments and values. In L. Kurtz (Ed.), Encyclopedia of violence, peace, & conflict (2nd ed., pp. 1303–1314). Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-012373985-8.00111-2
  6. Bassford, A. D. (2022). Conscientious utilitarianism; or, the utilitarians who walk away from Omelas. Journal of Science Fiction and Philosophy, 5, 1-28. https://philarchive.org/rec/BASCUO
  7. Bentham, J. (2021). Yasamanın ilkeleri. (Çev. Asal, B.). İstanbul: On İki Levha Yayıncılık. (Orijinal yayın tarihi, 1780).
  8. Bitsori, M. ve Galanakis, E. (2004). Epicurus’ death. World Journal of Urology, 22, 466–469. https://doi.org/10.1007/s00345-004-0448-2

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Behavioural Economy

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

May 23, 2025

Publication Date

June 4, 2025

Submission Date

June 20, 2024

Acceptance Date

December 14, 2024

Published in Issue

Year 2025 Volume: 40 Number: 2

APA
Özüşen, B. (2025). Ahlaki Karar Verme ve Fayda Teorisi. İzmir İktisat Dergisi, 40(2), 528-548. https://doi.org/10.24988/ije.1503031
AMA
1.Özüşen B. Ahlaki Karar Verme ve Fayda Teorisi. İzmir İktisat Dergisi. 2025;40(2):528-548. doi:10.24988/ije.1503031
Chicago
Özüşen, Banu. 2025. “Ahlaki Karar Verme Ve Fayda Teorisi”. İzmir İktisat Dergisi 40 (2): 528-48. https://doi.org/10.24988/ije.1503031.
EndNote
Özüşen B (June 1, 2025) Ahlaki Karar Verme ve Fayda Teorisi. İzmir İktisat Dergisi 40 2 528–548.
IEEE
[1]B. Özüşen, “Ahlaki Karar Verme ve Fayda Teorisi”, İzmir İktisat Dergisi, vol. 40, no. 2, pp. 528–548, June 2025, doi: 10.24988/ije.1503031.
ISNAD
Özüşen, Banu. “Ahlaki Karar Verme Ve Fayda Teorisi”. İzmir İktisat Dergisi 40/2 (June 1, 2025): 528-548. https://doi.org/10.24988/ije.1503031.
JAMA
1.Özüşen B. Ahlaki Karar Verme ve Fayda Teorisi. İzmir İktisat Dergisi. 2025;40:528–548.
MLA
Özüşen, Banu. “Ahlaki Karar Verme Ve Fayda Teorisi”. İzmir İktisat Dergisi, vol. 40, no. 2, June 2025, pp. 528-4, doi:10.24988/ije.1503031.
Vancouver
1.Banu Özüşen. Ahlaki Karar Verme ve Fayda Teorisi. İzmir İktisat Dergisi. 2025 Jun. 1;40(2):528-4. doi:10.24988/ije.1503031
İzmir Journal of Economics
is indexed and abstracted by
TR-DİZİN, DOAJ, EBSCO, ERIH PLUS, Index Copernicus, Ulrich’s Periodicals Directory, EconLit, Harvard Hollis, Google Scholar, OAJI, SOBIAD, CiteFactor, OJOP, Araştırmax, WordCat, OpenAIRE, Base, IAD, Academindex

Dokuz Eylul University Publishing House Web Page
https://kutuphane.deu.edu.tr/yayinevi/

Journal Contact Details Page
https://dergipark.org.tr/en/pub/ije/contacts