Araştırma Makalesi

Ahlaki Karar Verme ve Fayda Teorisi

Cilt: 40 Sayı: 2 4 Haziran 2025
PDF İndir
EN TR

Ahlaki Karar Verme ve Fayda Teorisi

Öz

Nörobilimdeki gelişmeler davranışsal iktisadın çalışma alanına önemli katkılarda bulunmaktadır. Özellikle uzun yıllardır araştırılan faydacılık yaklaşımının sinirsel temellerini kavramada çok yönlü bakış açısı sunmaktadır. Faydacılık, ahlak felsefesinde hazzı arttırma ve acıyı azaltma üzerinedir. Bu yaklaşımda tüm toplumun ve canlıların hazzını arttıracak eylemler faydacılığın sınırlarını çizmektedir. Standart ekonomik teorilerde ise bireylerin faydayı maksimuma çıkarması bir varsayım altında yer almaktadır. Bu noktada faydacılık ahlak felsefesi ile iktisat biliminde iki bağlamda farklılaşmaktadır. İlk olarak klasik iktisat teorileri sadece bireylerin fayda maksimizasyonunu ele alırken toplumu ve diğer canlıları göz ardı etmektedir. İkinci olarak bireylerin rasyonel ya da irrasyonel seçimlerinin ayrımı iktisat teorilerinde kesin çizgilerle belirlenmemektedir. Ancak bu farklılaşma iktisat biliminin ahlak felsefesindeki faydacılığı benimsemediği anlamına gelmemektedir. Günümüzde rasyonel ve irrasyonel seçimleri açıklayabilmek için psikoloji ve nörobilimden gelecek bilgilere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışma, ahlak felsefesinden davranışsal iktisada, beyni konu alan bilimlerin ahlaki seçim üzerine araştırmalarını fayda teorisi çerçevesinde değerlendirmektedir. Faydacı düşünce ile bilimsel disiplinler arasında karşılıklı ilişkiye dikkat çekilerek, faydacılığın felsefi düşünce ile nörobilim arasındaki yakınlaşmasını, ahlaki olmayan seçim merkezinde ele almaktadır. Çalışma ile davranışsal iktisada katkı sunulması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Akarsu, B. (1970). Ahlak öğretileri I - Mutluluk Ahlakı. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları No: 1144.
  2. Aristoteles (2022). Nikomakhos’a etik. (Çev. F. Akderin). Ankara: Say Yayınları. (Orijinal yayın tarihi, 1893).
  3. Ashar, Y. K., Andrews-Hanna, J. R., Dimidjian, S., & Wager, T. D. (2016). Toward a neuroscience of compassion: A brain systems-based model and research agenda. In J. D. Greene, I. Morrison, & M. E. P. Seligman (Eds.), Positive neuroscience (pp. 125–142). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199977925.003.0009
  4. Ashraf, N., Camerer, C. F. ve Loewenstein, G. (2005). Adam Smith, Behavioral Economist. Journal of Economic Perspectives, 19 (3), 131-145. DOI: 10.1257/089533005774357897
  5. Axinn, S. (2008). Moral judgments and values. In L. Kurtz (Ed.), Encyclopedia of violence, peace, & conflict (2nd ed., pp. 1303–1314). Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-012373985-8.00111-2
  6. Bassford, A. D. (2022). Conscientious utilitarianism; or, the utilitarians who walk away from Omelas. Journal of Science Fiction and Philosophy, 5, 1-28. https://philarchive.org/rec/BASCUO
  7. Bentham, J. (2021). Yasamanın ilkeleri. (Çev. Asal, B.). İstanbul: On İki Levha Yayıncılık. (Orijinal yayın tarihi, 1780).
  8. Bitsori, M. ve Galanakis, E. (2004). Epicurus’ death. World Journal of Urology, 22, 466–469. https://doi.org/10.1007/s00345-004-0448-2

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Davranışsal İktisat

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

23 Mayıs 2025

Yayımlanma Tarihi

4 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

20 Haziran 2024

Kabul Tarihi

14 Aralık 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 40 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Özüşen, B. (2025). Ahlaki Karar Verme ve Fayda Teorisi. İzmir İktisat Dergisi, 40(2), 528-548. https://doi.org/10.24988/ije.1503031
AMA
1.Özüşen B. Ahlaki Karar Verme ve Fayda Teorisi. ije. 2025;40(2):528-548. doi:10.24988/ije.1503031
Chicago
Özüşen, Banu. 2025. “Ahlaki Karar Verme ve Fayda Teorisi”. İzmir İktisat Dergisi 40 (2): 528-48. https://doi.org/10.24988/ije.1503031.
EndNote
Özüşen B (01 Haziran 2025) Ahlaki Karar Verme ve Fayda Teorisi. İzmir İktisat Dergisi 40 2 528–548.
IEEE
[1]B. Özüşen, “Ahlaki Karar Verme ve Fayda Teorisi”, ije, c. 40, sy 2, ss. 528–548, Haz. 2025, doi: 10.24988/ije.1503031.
ISNAD
Özüşen, Banu. “Ahlaki Karar Verme ve Fayda Teorisi”. İzmir İktisat Dergisi 40/2 (01 Haziran 2025): 528-548. https://doi.org/10.24988/ije.1503031.
JAMA
1.Özüşen B. Ahlaki Karar Verme ve Fayda Teorisi. ije. 2025;40:528–548.
MLA
Özüşen, Banu. “Ahlaki Karar Verme ve Fayda Teorisi”. İzmir İktisat Dergisi, c. 40, sy 2, Haziran 2025, ss. 528-4, doi:10.24988/ije.1503031.
Vancouver
1.Banu Özüşen. Ahlaki Karar Verme ve Fayda Teorisi. ije. 01 Haziran 2025;40(2):528-4. doi:10.24988/ije.1503031

İzmir İktisat Dergisi
TR-DİZİN, DOAJ, EBSCO, ERIH PLUS, Index Copernicus, Ulrich’s Periodicals Directory, EconLit, Harvard Hollis, Google Scholar, OAJI, SOBIAD, CiteFactor, OJOP, Araştırmax, WordCat, OpenAIRE, Base, IAD, Academindex
tarafından taranmaktadır.

Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınevi Web Sitesi
https://kutuphane.deu.edu.tr/yayinevi/

Dergi İletişim Bilgileri Sayfası
https://dergipark.org.tr/tr/pub/ije/contacts


İZMİR İKTİSAT DERGİSİ 2022 yılı 37. cilt 1. sayı ile birlikte sadece elektronik olarak yayınlanmaya başlamıştır.